Luận án đối chiếu ngôn ngữ phóng sự trong báo in tiếng Anh và Việt - Nguyễn Thị Thanh Hương

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN **************************** Nguyễn Thị Thanh Hương ĐỐI CHIẾU NGÔN NGỮ PHÓNG SỰ TRONG BÁO IN BẰNG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT Chuyên ngành : LÍ LUẬN NGÔN NGỮ Mã số : 5.08 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN HÀ NỘI – 2003 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN **************************** Nguyễn Thị Thanh Hương ĐỐI CHIẾU NGÔN NGỮ PHÓNG SỰ TRONG BÁO IN BẰNG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT Chuyên ngành: LÍ LUẬN NGÔN NGỮ Mã số: 5.08 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thiện Giáp 2. Nguyễn Hữu Đạt HÀ NỘI – 2003 MỤC LỤC Trang phụ bìa trang Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt sử dụng trong luận án Danh mục các bảng biểu sử dụng trong luận án Danh mục các sơ đồ sử dụng trong luận án MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1 2.

Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu 3 3. Phương pháp nghiên cứu của luận án 4 4. Đóng góp của luận án 5 6. Bố cục của luận án 6 NỘI DUNG CHÍNH Chƣơng 1 NHỮNG CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA LUẬN ÁN 1.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu diễn ngôn phóng sự 8 1. Một số quan điểm về phóng sự của các tác giả phương Tây và Việt Nam 8 1. Vị trí và đặc trưng của phóng sự trong hệ thống thể loại báo chí 9 1. Các đặc trưng điển hình của thể loại phóng sự 11 1.

Các đặc trưng điển hình về mặt cấu trúc hình thức 11 1. Các đặc trưng về phương thức tiếp cận sự kiện của phóng sự 12 1. Các đặc trưng điển hình về văn phong phóng sự 13 1. Các tiêu chí nhận dạng tác phẩm phóng sự 15 1.

Diễn ngôn báo chí và phân tích diễn ngôn báo chí 16 1. Giao tiếp trong báo chí 16 1. Phân tích diễn ngôn báo chí 16 1. Phân tích diễn ngôn 17 1.

Liên kết và ngữ cảnh ngôn ngữ 17 1. Các thành tố của ngữ cảnh tình huống và ngữ vực 17 1. Các thành tố chức năng trong hệ thống ngữ nghĩa 18 1. Ba nét nghĩa trong cú 20 1.

Ý nghĩa của liên kết 24 1. Cấu trúc thông tin 24 1. Cấu trúc của thông tin 24 1. ‘Thông tin Cũ và Thông tin Mới’ và ‘Đề ngữ và Thuyết ngữ’ 25 1.

Cấu trúc thông tin và dạng thức cú pháp 26 1. Mạch lạc trong diễn giải của diễn ngôn 26 1. Mạch lạc trong diễn ngôn 26 1. Quá trình từ trên – xuống dưới và từ dưới – lên trên 28 1.

Sự suy luận như là những mối liên hệ bị mất 28 Tiểu kết 29 Chƣơng 2 CÁC PHƢƠNG THỨC THỂ HIỆN CHỨC NĂNG TƢ TƢỞNG TRONG PHÓNG SỰ BÁO IN BẰNG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT 2. Một số khái niệm liên quan đến chức năng tư tưởng của cú 30 2. Đặc điểm các quá trình chuyển tác 30 2. Sự lựa chọn cách thức diễn giải kinh nghiệm trong tiếng Anh 32 2.

Chuyển tác – nguồn gốc của sự diễn giải kinh nghiệm 32 2. Đặc tính chung của từng thể loại quá trình 33 2. Chuyển tác chu cảnh 36 2. Các phương thức thể hiện chức năng tư tưởng trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 36 2.

Các phương tiện biểu hiện chức năng tư tưởng kinh nghiệm trong phóng 36 sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 2. Các quá trình chuyển tác trong phóng sự tiếng Anh và tiếng Việt 36 2. Các phương thức biểu thị chu cảnh và chuyển tác chu cảnh trong phóng sự báo in tiếng Anh và tiếng Việt 59 2. Các phương thức thể hiện chức năng tư tưởng lôgic trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 63 2.

Các quan hệ đẳng kết 63 2. Các quan hệ phụ thuộc 72 2. Các nét tương đồng và khác biệt trong cách thể hiện chức năng tư tưởng trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 80 2. Các nét tương đồng 80 2.

Các nét khác biệt 82 Tiểu kết 85 Chƣơng 3 : CÁC PHƢƠNG THỨC THỂ HIỆN CHỨC NĂNG LIÊN NHÂN TRONG PHÓNG SỰ BÁO IN BẰNG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT 3. Một số khái niệm liên quan đến chức năng liên nhân của cú 88 3. Đặc điểm của thức và tình thái trong tiếng Anh 88 3. Đặc điểm của thức trong tiếng Anh 88 3.

Đặc điểm của tình thái trong tiếng Anh 91 3. Phép ẩn dụ thức trong tiếng Anh 94 3. Ẩn dụ tình thái trong tiếng Anh 96 3. Đặc điểm tình thái trong tiếng Việt 98 3.

Quan niệm về tình thái trong tiếng Việt 98 3. Các phương thức biểu hiện nghĩa tình thái trong tiếng Việt 99 3. Các phương thức thể hiện chức năng liên nhân trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 102 3. Phép ẩn dụ thức trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 102 3.

Ẩn dụ tình thái trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 104 3. Hiện thực hoá tình thái có tính tương thích trong phóng sự báo in tiếng Anh và tiếng Việt 104 3. Hiện thực hoá tình thái nhờ ẩn dụ trong phóng sự báo in tiếng Anh và tiếng Việt 106 3. Yếu tố bình luận trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 117 3.

Trạng ngữ tình thái bình luận 117 3. Cú và ngữ xen 118 3. Các biểu thức quy chiếu biểu hiện nghĩa liên nhân 133 3. Phân loại theo cấu trúc 135 3.

Phân loại theo mục đích giao tiếp 137 3. Những nét tương đồng và khác biệt trên bình diện phương thức biểu hiện chức năng liên nhân trong phóng sự báo in bằng tiếng 139 Anh và tiếng Việt 3. Những nét tương đồng 139 3. Những nét khác biệt 140 3.

Về ẩn dụ thức 140 3. Về ẩn dụ tình thái 141 3. Về các biểu thức quy chiếu biểu hiện nghĩa liên nhân 144 Tiểu kết 145 Chương 4 CÁC PHƢƠNG THỨC THỂ HIỆN CHỨC NĂNG VĂN BẢN TRONG PHÓNG SỰ BÁO IN BẰNG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT 4. Một số khái niệm liên quan đến chức năng văn bản của cú 146 4.

Cấu trúc ngôn bản và liên kết 146 4. Các yếu tố thuộc cấu trúc ngôn bản 146 4. Các yếu tố không thuộc cấu trúc ngôn bản 153 4. Cấu trúc ngôn bản phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 156 4.

Các thành phần thuộc cấu trúc ngôn bản phóng sự 156 4. Các thành phần không thuộc cấu trúc ngôn bản phóng sự 158 4. Các phương thức thể hiện chức năng văn bản trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 159 4. Phân phối thông tin trong ngôn bản phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 159 4.

Việc lựa chọn đề ngữ của cú trong phóng sự tiếng Anh và tiếng Việt 159 4. Phân phối thông tin trong phóng sự tiếng Anh và tiếng Việt 161 4. Các phương thức liên kết trong ngôn bản phóng sự báo in bằng tiếng Anh 176 và tiếng Việt 4. Tỉnh lược và thay thế 177 4.

Liên kết từ vựng 179 4. Những nét tương đồng và khác biệt trong phương thức thể hiện chức năng văn bản trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 188 4. Những nét tương đồng 188 4. Những nét khác biệt 190 Tiểu kết 193 KẾT LUẬN 1.

Những nét tương đồng của ngôn bản phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng 194 Việt 2. Những nét khác biệt của ngôn bản phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng 197 Việt 3. Lí giải nguyên nhân dẫn đến những đặc điểm tương đồng và khác biệt 199 của ngôn bản phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 202 DANH MỤC SÁCH, BÁO VÀ TẠP CHÍ THAM KHẢO 203 PHỤ LỤC 224 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN 1. CTTM chủ thể tường minh 2.

ĐTD động từ dẫn 4. HĐLN hành động lời nói 5. KTTM khách thể tường minh 6. PS phóng sự 7.

PTLK phương thức liên kết 8. TPĐCN thành phần đồng chức năng 9. TN thuyết ngữ 10. TDGT trích dẫn gián tiếp 11.

TDTT trích dẫn trực tiếp 12. TT tình thái 13. ỉ thành tố bị tỉnh lược CÁC BẢNG SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN 1.1 Các thành tố biểu hiện chức năng của hệ thống ngữ nghĩa Tr. Các siêu chức năng và sự thể hiện của chúng trong ngữ pháp 21 3.

Các tiềm năng cú pháp của tiếng Anh 26 4.1 Các phạm vi ngữ nghĩa thể hiện ở các ngôn ngữ khác nhau 32 5.2 Các thể loại quá trình và các thành tố hạt nhân 33 6.3 Tỉ lệ sử dụng các kiểu quá trình trong ngôn bản tin và phóng 39 sự 7.4 Định ngữ trước của danh từ 45 8. Sự kết hợp giữa các đơn vị từ vựng để tạo thành từ ghép có chức năng danh từ 49 9.6 Sự kết hợp giữa các đơn vị từ vựng tạo thành từ ghép hai thành phần có chức năng tính từ 51 10.7 Các loại chu tố trong tiếng Anh 60 11.8 Tỉ lệ sử dụng trích dẫn trực tiếp và gián tiếp trong ngôn bản tin và phóng sự tiếng Anh và tiếng Việt 83 12.9 Tỉ lệ sử dụng các động từ dẫn trong phóng sự tiếng Anh và tiếng Việt 84 13.1 Sự lựa chọn chức năng lời nói và hiện thực hoá thức 89 14.2 Các chức năng trong yếu tố Thức 90 15.3 Các ví dụ của ẩn dụ thức 94 16.4 Năm chức năng khái quát của các hành động lời nói 95 17.5 Hiện thực hoá ẩn dụ của tính tình thái trong tiếng Anh 97 18.6 Cấu trúc câu tiếng Việt 101 19.7 Các cách diễn đạt khả năng, xác xuất 106 20.8 Tỉ lệ sử dụng các phương thức thể hiện tình thái trong phóng sự tiếng Anh 141 21.9 Tỉ lệ sử dụng các phương thức thể hiện tình thái trong phóng sự tiếng Việt 141 22.10 Tỉ lệ sử dụng các phương thức thể hiện tình thái trong phóng sự bằng tiếng Anh và tiếng Việt 142 23. Các thành phần khác nhau của đề ngữ đa 149 24.2 Các phụ ngữ liên hợp trong tiếng Anh 150 25. Các phụ ngữ tình thái trong tiếng Anh 151 26.4 ý nghĩa của liên kết liên hợp 154 27.5 Sự lựa chọn đề ngữ trong cú của phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 160 28.6 Các dạng tiêu đề trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh 162 29.7 Các dạng tiêu đề trong phóng sự báo in bằng tiếng Việt 162 30.8 Các phương thức liên kết trong phóng sự báo in bằng tiếng Anh và tiếng Việt 191 CÁC SƠ ĐỒ SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN 1.1 Các mô hình cấu trúc phổ biến của các bài báo Tr.2 Phương thức tiếp cận sự kiện của tin và phóng sự 12 3.