Luận án tiến sĩ các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh trong tiếng anh và tiế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn --------oOo------- LƯU QUÝ KHƯƠNG CÁC PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN Ý NGHĨA SO SÁNH TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT (So sánh thang độ) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Hà Nội, 2003 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn --------oOo------- LƯU QUÝ KHƯƠNG CÁC PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN Ý NGHĨA SO SÁNH TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT (So sánh thang độ) Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 5.08 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: GS. HOÀNG TRỌNG PHIẾN Hà Nội, 2003 i BẢNG VIẾT TẮT, KÝ HIỆU VÀ QUI ƢỚC TRÍCH DẪN A. Viết tắt và ký hiệu CTSSNB : Cấu trúc so sánh ngang bằng SSNB : So sánh ngang bằng CTTN : Cặp từ trái nghĩa CTSSN : Cấu trúc so sánh nhất CTSSKB : Cấu trúc so sánh khác biệt SSKB : So sánh khác biệt TNSSTĐ : Thành ngữ so sánh có thang độ TNSS : Thành ngữ so sánh TNSSNB : Thành ngữ so sánh ngang bằng  : Trống, không có gì cả ,  : Dẫn đến, trở thành  : Khác, không bằng  : (lớn) hơn  : (nhỏ) kém hơn  : Lớn hơn hoặc bằng  : Nhỏ hơn hoặc bằng B. Qui định cách ghi nguồn trích dẫn và xuất xứ các ví dụ Trong phần “Tài liệu tham khảo và Tư liệu để dẫn chứng và thống kê tần số” từ trang 198 đến trang 216, chúng tôi đánh số liên tục từ phần A (Tài liệu tham khảo) đến phần B (Tư liệu để dẫn chứng và thống kê tần số) gồm từ số thứ tự (1) đến (245).

Trong quá trình trích dẫn tài liệu tham khảo và các ví ii dụ, chúng tôi báo cáo nguồn bằng những số thứ tự sau đó trong ngoặc vuông. Một số ví dụ chúng tôi tự thiết kế nên phía sau không được ghi chú nguồn xuất xứ và một số ví dụ chúng tôi ghi chú nguồn trực tiếp phía sau vì xuất xứ của chúng không có trong danh mục “Tài liệu tham khảo và Tư liệu để dẫn chứng và thống kê tần số”. iii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BẢNG Trang DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1 Hệ thống hai bậc lưỡng phân các quan hệ so sánh 18 Sơ đồ 1.2 Các mối quan hệ so sánh giữa hai thực thể X và Y 20 Sơ đồ 1.3 Cách dùng từ "perfect" 27 Sơ đồ 1.4 Sự phân chia các tiểu loại cấu trúc so sánh 34 Sơ đồ 1.5 Quá trình xảy ra so sánh bậc ngang bằng và hơn / kém 36 Sơ đồ 1.6 Quá trình xảy ra so sánh bậc nhất 37 Sơ đồ 1.7 Phân loại cấu trúc so sánh trong tiếng Anh và tiếng 37 Việt Sơ đồ về đặc điểm cú pháp của "At least" và tương đương trong 171 tiếng Việt DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Tần số sử dụng câu so sánh tu từ học và so sánh logích 48 trong tiếng Anh Bảng 2.2 Tần số sử dụng câu so sánh tu từ học và so sánh logích 48 trong tiếng Việt Bảng 2.3 Mô hình cấu trúc của so sánh ngang bằng với “as. as" 59 và tương đương trong tiếng Việt Bảng 2.4 Mô hình cấu trúc của so sánh ngang bằng với “as if”; 72 “as though” và tương đương trong tiếng Việt Bảng 2.5 Mô hình hoá cấu trúc so sánh ngang bằng thang độ với 75 “as.

as if/ though” trong tiếng Anh và cấu trúc tương đương trong tiếng Việt Bảng 2.6 Mô hình cấu trúc với cụm từ “like” biểu đạt sự giống 79 iv nhau về vị ngữ và tương đương trong tiếng Việt v Bảng 2.7 Mô hình hoá cấu trúc với "like + cụm danh từ" làm vị 81 ngữ trong câu so sánh và tương đương trong tiếng Việt Bảng 2.8 Mô hình cấu trúc với "cụm từ like" làm bổ ngữ sau cho 83 một danh từ khác trong câu và tương đương trong tiếng Việt Bảng 2.9 Mô hình cấu trúc so sánh với "Like + mệnh đề" và tương 84 đương trong tiếng Việt Bảng 2.10 Mô hình cấu trúc so sánh với "the same as" và tương 89 đương trong tiếng Việt Bảng 3.1 Mô hình cấu trúc so sánh hơn với "more. than" và 107 tương đương trong tiếng Việt Bảng 3.2 Mô hình cấu trúc so sánh với "more than" và tương 111 đương trong tiếng Việt Bảng 3.3 Cấu trúc so sánh đối lập trong tiếng Anh và tương đương 113 trong tiếng Việt Bảng 3.4 Mô hình hoá cấu trúc so sánh hơn "-er than." khi không 118 có yếu tố chêm xen trong tiếng Anh và cấu trúc tương đương trong tiếng Việt Bảng 3.5 Mô hình cấu trúc so sánh hơn với "prefer" và cấu trúc 121 tương đương trong tiếng Việt Bảng 3.6 Mô hình hoá cấu trúc so sánh hơn với "would rather" 125 trong tiếng Anh và tương đương trong tiếng Việt Bảng 3.7 Mô hình cấu trúc so sánh với "rather than" và tương 127 đương trong tiếng Việt Bảng 3.8 Mô hình cấu trúc so sánh kém "less ." và tương 130 đương trong tiếng Việt Bảng 3.9 Mô hình cấu trúc với "less than." và tương đương trong 131 vi tiếng Việt Bảng 3.10 Mô hình cấu trúc so sánh tương liên "the comparative 144. the comparative" trong tiếng Anh và tương đương trong tiếng Việt Bảng 3.11 Mô hình cấu trúc so sánh kép trong tiếng Anh và tương 146 đương trong tiếng Việt Bảng 4.1 Mô hình cấu trúc so sánh nhất với "Most" và tương 159 đương trong tiếng Việt Bảng 4.2 Mô hình cụm từ với "most" biểu thị số lượng và tương 162 đương trong tiếng Việt Bảng 4.3 Mô hình cấu trúc so sánh hơn nhất với "-est" và tương 167 đương trong tiếng Việt Bảng 4.4 Mô hình cấu trúc so sánh kém nhất với "least" và tương 169 đương trong tiếng Việt Bảng 4.5 Mô hình cấu trúc so sánh khác biệt với "different" và 183 tương đương trong tiếng Việt Bảng 4.6 Mô hình cấu trúc biểu hiện ý nghĩa khác biệt với "else" 190 và tương đương trong tiếng Việt vii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 1. Tính vấn đề và ý nghĩa của luận án 1 1.

Tính vấn đề của luận án 1 1. Ý nghĩa của luận án 3 1. Ý nghĩa thực tiễn 3 2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4 3.

Mục đích của luận án 6 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6 5. Phương pháp nghiên cứu 8 6. Cái mới của luận án 9 7.

Bố cục của luận án 10 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN 11 1. Nhận thức về so sánh 11 1. So sánh theo quan niệm của triết học 11 1. So sánh theo quan niệm của ngôn ngữ học 12 1.

So sánh theo quan niệm của các nhà ngôn ngữ học trên 12 thế giới 1. So sánh theo quan niệm của các nhà Việt ngữ học 13 1. Quan niệm của luận án về so sánh 14 1. Những mối quan hệ so sánh (comparative relations) 18 1.

Phƣơng thức ngữ pháp biểu hiện ý nghĩa so sánh 20 1. Định nghĩa phương thức ngữ pháp 20 1. Các phương thức ngữ pháp biểu hiện ý nghĩa so sánh 21 1. Phương thức phụ tố (phụ gia) (affixation) 21 viii 1.

Phương thức thay chính tố (supletion) 22 1. Phương thức hư từ (synsemantic words) 22 1. Lý thuyết thang độ và cấu trúc so sánh 22 1. Khái niệm về thang độ 22 1.

Thang độ và cấu trúc so sánh 24 1. Tính từ có thang độ và tính từ không thang độ 24 1. Tính cam kết (committedness) trong cấu trúc so sánh của 27 cặp từ trái nghĩa có thang độ 1. Phân loại cấu trúc so sánh 28 1.

Mô hình tổng quát của cấu trúc so sánh trong tiếng Anh 29 1. Mô hình tổng quát cấu trúc so sánh trong tiếng Việt 31 1. Phân loại cấu trúc biểu hiện ý nghĩa so sánh 33 1. Tiểu kết 38 CHƯƠNG 2: CÁC PHƢƠNG THỨC BIỂU HIỆN Ý NGHĨA SO 40 SÁNH NGANG BẰNG TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT 2.

Tổng quan về cấu trúc so sánh ngang bằng 40 2. Nhận thức về so sánh ngang bằng 40 2. Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng 41 trong tiếng Anh và tiếng Việt 2. Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng 41 trong tiếng Anh 2.

Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng 42 trong tiếng Việt 2. Cấu trúc so sánh ngang bằng (comparison of equality) 43 2. Nhận thức về cấu trúc so sánh ngang bằng 43 2. Phân biệt so sánh logích và so sánh tu từ học 43 ix 2.

Phân loại cấu trúc biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng 49 trong tiếng Anh và tiếng Việt 2. Phân loại cấu trúc so sánh ngang bằng trong tiếng Anh 49 2. Phân loại cấu trúc so sánh ngang bằng trong tiếng Việt 51 2. Các cấu trúc biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng trong 55 tiếng Anh và tƣơng đƣơng tiếng Việt 2.

Cấu trúc biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng có thang độ 55 với cặp từ "as. Cấu trúc so sánh ngang bằng với cặp từ "as. Một số cấu trúc chứa "as ." có tính thành ngữ 60 2. Các phƣơng tiện biểu hiện ý nghĩa so sánh ngang bằng 67 không có thang độ trong tiếng Anh và tƣơng đƣơng trong tiếng Việt 2.

Cấu trúc với "as" 67 2. Cấu trúc với "As if/ As though" và tương đương trong tiếng 71 Việt 2. Cấu trúc so sánh ngang bằng không có thang độ với "like" 76 và tương đương trong tiếng Việt 2. Cấu trúc so sánh ngang bằng không có thang độ với "same" 87 và tương đương trong tiếng Việt 2.

Cấu trúc so sánh không thang độ với động từ "to be" 90 2. Tiểu kết 93 CHƯƠNG 3: CÁC PHƢƠNG THỨC BIỂU HIỆN Ý NGHĨA SO 95 SÁNH HƠN/ KÉM TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT x 3. Tổng quan về cấu trúc so sánh hơn/ kém (comparative 95 comparison) 3. Nhận thức về so sánh hơn/ kém và cấu trúc so sánh hơn kém 95 3.

Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh hơn/ kém trong 96 tiếng Anh và tiếng Việt 3. Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh hơn/ kém 96 trong tiếng Anh 3. Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh hơn/ kém 97 trong tiếng Việt 3. Các phƣơng tiện biểu hiện ý nghĩa so sánh hơn/ kém trong 98 tiếng Anh và tƣơng đƣơng trong tiếng Việt 3.

Các phương tiện biểu hiện ý nghĩa so sánh hơn trong tiếng 98 Anh và tương đương trong tiếng Việt 3. Cấu trúc so sánh hơn với "more. than" và tương đương 98 trong tiếng Việt 3. Cấu trúc so sánh hơn với "-er than ." và tương đương 114 trong tiếng Việt 3.

Cấu trúc so sánh hơn với "prefer" và tương đương trong 120 tiếng Việt 3. Cấu trúc so sánh hơn với "rather" và tương đương trong tiếng 122 Việt 3.