Luận án tiến sĩ đặc điểm của uyển ngữ trong tiếng hán có liên hệ với tiếng việt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HÀ HỘI TIÊN (HE HUIXIAN) ĐẶC ĐIỂM CỦA UYỂN NGỮ TRONG TIẾNG HÁN (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội – 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HÀ HỘI TIÊN (HE HUIXIAN) ĐẶC ĐIỂM CỦA UYỂN NGỮ TRONG TIẾNG HÁN (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT) Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu Mã số: 62 22 01 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS NGUYỄN VĂN KHANG Hà Nội - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những kết quả trình bày trong luận án là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi, dưới sự hướng dẫn của GS.TS Nguyễn Văn Khang, các nội dung nghiên cứu và kết quả trong Luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây. Những quan điểm trích dẫn đều chú dẫn rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận án Hà Hội Tiên (He Huixian) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến GS. Nguyễn Văn Khang đã trực tiếp hướng dẫn, định hướng chuyên môn, quan tâm giúp đỡ tận tình và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình thực hiện Luận án.

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng cảm ơn đến quý thầy cô trong trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cùng khoa Ngôn ngữ đã tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt là những ý kiến đóng góp và nhận xét quý báu để hoàn thiện Luận án. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn cha mẹ, chồng con, các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình ủng hộ, giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập và luận án. Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận án Hà Hội Tiên (He Huixian) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC .1 DANH MỤC CÁC BẢNG.

Tổng quan tình hình nghiên cứu uyển ngữ. Tình hình nghiên cứu uyển ngữ ở Trung Quốc. Tình hình nghiên cứu uyển ngữ ở phương Tây. Tình hình nghiên cứu uyển ngữ ở Việt Nam.

Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu uyển ngữ. Cơ sở lí luận của luận án. Khái niệm về uyển ngữ. Uyển ngữ từ góc nhìn của phương ngữ xã hội.

Quan niệm của luận án về uyển ngữ. Phân biệt uyển ngữ với các khái niệm liên quan. Uyển ngữ và kiêng kị. Uyển ngữ và tiếng lóng.

Uyển ngữ và lời nói khiêm tốn. Uyển ngữ và nhã ngữ. Uyển ngữ và ngôn từ cát tường (lời chúc tốt lành). Đặc điểm ngôn ngữ học xã hội của uyển ngữ.

Tính dễ chấp nhận. Tính gián tiếp. Tính thời đại. Tính dân tộc.

Tính khu vực. Chức năng của uyển ngữ. Chức năng kiêng kị. Chức năng lịch sự .44 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Chức năng che giấu. Chức năng hài hước. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG HÁN (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT). Nguyên tắc cấu tạo uyển ngữ.

Nguyên tắc khoảng cách. Nguyên tắc liên quan. Nguyên tắc mơ hồ. Nguyên tắc hài lòng.

Các mô hình cấu tạo uyển ngữ tiếng Hán (có liên hệ với tiếng Việt). Đặc điểm thành tố cấu tạo uyển ngữ tiếng Hán. Thống kê tư liệu. Liên hệ với tiếng Việt.

Các mô hình cấu trúc uyển ngữ tiếng Hán. Các mô hình cấu trúc uyển ngữ tiếng Việt. Các phương thức cấu tạo của uyển ngữ tiếng Hán (có liện hệ với tiếng Việt). Phương thức ngữ âm.

Tránh âm. Phương thức từ vựng. Sử dụng từ vay mượn. Sử dụng từ đồng nghĩa, gần nghĩa.

Sử dụng từ trái nghĩa. Sử dụng một số nghĩa chuyển của từ đa nghĩa. Phương thức ngữ pháp. Sử dụng trợ động từ.

Sử dụng phó từ và ngữ khí từ. Sử dụng từ rất+ danh từ/tính từ. Sử dụng phương thức phủ định. Sử dụng tỉnh lược .66 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Sử dụng câu phức giả thiết. Sử dụng câu phản vấn. Phương thức tu từ. Mượn sự vật hiện tượng.

Sử dụng ngạn ngữ. Sử dụng yết hậu ngữ. Phương thức ngữ nghĩa. Sử dụng cách trần thuật nâng cao.

Sử dụng cách trần thuật hạ thấp. Sử dụng cách trần thuật mơ hồ. Sử dụng cách trần thuật nói vòng. Sử dụng cách trần thuật đảo ngược.

ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG HÁN (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT). Đặc điểm về nghĩa của uyển ngữ. Cơ chế tạo nghĩa của uyển ngữ. Nghĩa đánh dấu và nghĩa không đánh dấu của uyển ngữ.

Sắc thái ngữ nghĩa của uyển ngữ. Sắc thái phong cách. Khảo sát một số nhóm uyển ngữ điển hình. Uyển ngữ liên quan đến sự sống của con người.

Uyển ngữ về cái chết của con người. Uyển ngữ về bệnh tật và tàn tật của con người. Uyển ngữ liên quan đến bài tiết. Uyển ngữ liên quan đến đời sống tình dục của con người.

Uyển ngữ liên quan đến quan hệ tình dục và cơ quan sinh dục. Uyển ngữ liên quan đến thai nghén và kinh nguyệt của phụ nữ. Uyển ngữ liên quan đến nghề nghiệp của con người. Uyển ngữ liên quan đến hoạt động kinh tế xã hội.

94 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Uyển ngữ liên quan đến chiến tranh và quan hệ quốc tế. Hàm ý văn hóa thể hiện qua ý nghĩa của uyển ngữ tiếng Hán (có liện .100 hệ với tiếng Việt). Những đặc trưng văn hóa Trung Hoa được bộc lộ qua uyển ngữ tiếng Hán.

Đặc trưng văn hóa tôn ti, thứ bậc được bộc lộ qua uyển ngữ tiếng Hán. Quan niệm trung dung hài hòa được bộc lộ qua uyển ngữ tiếng Hán. Tư tưởng tôn giáo được bộc lộ qua uyển ngữ tiếng Hán. Quan niệm giống nhau về văn hóa của uyển ngữ tiếng Hán và tiếng Việt.

Quan niệm về cái chết. Quan niệm về bệnh tật. Quan niệm về bài tiết. Quan niệm về đời sống tình dục.

Quan niệm về nghề nghiệp. Quan niệm khác nhau về văn hóa của uyển ngữ tiếng Hán và tiếng Việt. Khác biệt về nhận thức. Khác biệt về bối cảnh văn hóa.

Khác biệt về tập tục xã hội. ĐẶC ĐIỂM SỬ DỤNG CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG HÁN VÀ VẤN ĐỀ DỊCH UYỂN NGỮ TỪ HÁN SANG VIỆT. Nguyên tắc sử dụng uyển ngữ. Nguyên tắc cộng tác hội thoại.

Nguyên tắc lịch sự. Nguyên tắc tự bảo vệ mình. Các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng uyển ngữ. Địa vị xã hội.

Hoàn cảnh xã hội. 126 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các trường hợp sử dụng uyển ngữ. Giảm thiểu sự sợ hãi.

Che giấu chân tướng sự thật hoặc mâu thuẫn xã hội. Không muốn đưa ra lời hứa nhưng không để mất lòng. Tránh làm tổn thương đến người khác. Mức độ sử dụng uyển ngữ.

Uyển ngữ được sử dụng nhiều trong giao tiếp khác giới. Uyển ngữ được dùng nhiều trong giới trí thức. Uyển ngữ thường được dùng trong lĩnh vực chính trị và khoa học xã hội. Cách dịch uyển ngữ tiếng Hán sang tiếng Việt: khảo sát tác phẩm ― Hồng Lậu Mộng‖.

Cách dịch uyển ngữ tiếng Hán sang tiếng Việt. Dịch tăng/bổ sung giải thích. Những điểm chú ý khi dịch. Chú ý giữ nguyên sắc thái uyển chuyển.

Chú ý giữ được giá trị tương ứng của sắc thái tình cảm. Chú ý lưu ý đến giá trị tương đương của phương thức cấu tạo uyển ngữ. Chú ý phân biệt rõ các cách biểu đạt khác nhau của cùng một loại uyển ngữ.161 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .165 TÀI LIỆU THAM KHẢO .166 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Số lượng thành tố cấu tạo trong cuốn Từ điển uyển ngữ tiếng Hán 51 Bảng 2.2 Số lượng thành tố cấu tạo trong cuốn Từ điển uyển ngữ tiếng Hán 53 thực dụng Bảng 2.3 Thống kê số lượng thành tố cấu tạo uyển ngữ tiếng Hán 54 Bảng 2.4 Thống kê phương thức cấu tạo uyển ngữ trong cuốn Từ điển uyển 71 ngữ tiếng Hán Bảng 2.5 Thống kê phương thức cấu tạo uyển ngữ tiếng Hán trong cuốn Từ 72 điển uyển ngữ thực dụng Bảng 3.1 Thống kê phân loại uyển ngữ tiếng Hán trong cuốn Từ điển uyển ngữ 90 tiếng Hán Bảng 3.2 Thống kê phân loại uyển ngữ tiếng Hán trong cuốn Từ điển uyển ngữ 91 tiếng Hán thực dụng Bảng 4.1 Phạm vị sử dụng uyển ngữ trong cuốn Từ điển uyển ngữ tiếng Hán 125 Bảng 4.2 Phạm vi sử dụng uyển ngữ trong cuốn Từ điển uyển ngữ tiếng Hán 126 thực dụng Bảng 4.3 Thống kê dịch thẳng trong tác phẩm Hồng Lâu Mộng 132 Bảng 4.4 Thống kê dịch nghĩa trong tác phẩm Hồng Lâu Mộng 135 Bảng 4.5 Thống kê dịch tăng/bổ sung giải thích trong tác phẩm Hồng Lâu Mộng 137 Bảng 4.6 Thống kê các từ uyển ngữ biểu thị cái chết trong tác phẩm Hồng 143 Lâu Mộng 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Uyển ngữ là một hiện tượng ngôn ngữ có quan hệ mật thiết với xã hội.

Trong giao tiếp, cách dùng uyển ngữ có thể được coi như là một tiêu chí quan trọng trong việc đánh giá năng lực ngôn ngữ của người. Từ xưa đến nay, trong thực tiễn sử dụng ngôn ngữ, người Trung Quốc đã sáng tạo ra rất nhiều uyển ngữ. Theo thời gian, cùng với sự phát triển và những biến động của xã hội, tiếng Hán nói chung và uyển ngữ nói riêng, cũng đã có nhiều thay đổi để hình thành nên một kho uyển ngữ nhiều về số lượng và phong phú về chất lượng. Uyển ngữ có lẽ là một hiện tượng ngôn ngữ bắt nguồn từ lối nói kiêng kị của con người trong đời sống xã hội.