Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học: Ẩn dụ miền nguồn chiến tranh trong tiếng Anh và tiếng Việt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Lương Thị Phượng ẨN DỤ MIỀN NGUỒN CHIẾN TRANH TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC HÀ NỘI - 2025 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Lương Thị Phượng ẨN DỤ MIỀN NGUỒN CHIẾN TRANH TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT Chuyên ngành: Ngôn ngữ học Mã số: 9 22 90 20.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Nguyễn Hồng Cổn HÀ NỘI – 2025 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan Luận án “Ẩn dụ miền nguồn chiến tranh trong tiếng Anh và tiếng Việt” là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả, dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Hồng Cổn. Công trình được tác giả hoàn thành tại Khoa Ngôn ngữ học, Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Các tài liệu tham khảo, nguồn ngữ liệu nghiên cứu, các số liệu thống kê phục vụ mục đích nghiên cứu của luận án này được sử dụng đúng quy định, không vi phạm quy chế bảo mật của Nhà nước và Pháp luật Việt Nam. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án do tác giả thực hiện là trung thực. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả có công bố một số kết quả trên các tạp chí, kỷ yếu khoa học của các hội thảo khoa học quốc tế. Kết quả nghiên cứu của Luận án này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác ngoài các công trình nghiên cứu của tác giả.

Tác giả xin cam đoan những nội dung nêu trên là hoàn toàn đúng sự thật. Nếu sai, tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày. năm 2025 Tác giả luận án Lương Thị Phượng 1 LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các Quý Thầy/Cô Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi được học tập, rèn luyện và tích lũy kiến thức, trau dồi kỹ năng để thực hiện Luận án.

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn đến PGS.TS Nguyễn Hồng Cổn, người đã tận tâm chỉ dẫn, luôn động viên và phản hồi kịp thời, tỉ mỉ cho các nội dung Luận án này. Đồng thời, Thầy đã luôn đưa ra những lời khuyên bổ ích giúp tôi giải quyết các vấn đề của Luận án một cách thấu đáo và hiệu quả nhất. Tiếp theo, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Học viện Phòng không – Không quân, Ban lãnh đạo Khoa Ngoại ngữ - Ngữ văn, Bộ môn tiếng Anh, Phòng Khoa học Quân sự, Phòng Đào tạo đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành Luận án. Cảm ơn các bạn bè và đồng nghiệp đã luôn đồng hành cùng tôi trong suốt quãng đường học tập và nghiên cứu.

Sau cùng, tôi xin dành lời cảm ơn đặc biệt nhất đến Bố Mẹ hai bên gia đình, Chồng và các con, cùng toàn thể gia đình đã luôn động viên, chia sẻ những khó khăn, tiếp thêm sức mạnh để tôi có thể hoàn thành Luận án này. Mặc dù tôi đã cố gắng hoàn thành Luận án của mình một cách tốt nhất, tuy nhiên sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết. Tôi kính mong sẽ nhận được sự góp ý thẳng thắn, chân thành của các Quý Thầy/Cô và bạn đọc để công trình nghiên cứu này được hoàn thiện hơn nữa trong tương lai. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày.

năm 2025 Tác giả luận án Lương Thị Phượng 2 MỤC LỤC Trang Mục lục 1 Danh mục chữ viết tắt 6 Qui ước trình bày các ví dụ và cách diễn đạt mô hình ẩn dụ ý niệm trong luận án 7 Danh mục sơ đồ, lược đồ, biểu đồ 8 Danh mục bảng 9 MỞ ĐẦU 12 1. Lý do chọn đề tài 12 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 14 2. Mục đích nghiên cứu 14 2.

Nhiệm vụ nghiên cứu 15 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và nguồn ngữ liệu 15 3. Đối tượng nghiên cứu 15 3. Phạm vi nghiên cứu 15 3.

Nguồn ngữ liệu 16 4. Phương pháp nghiên cứu 18 5. Những đóng góp mới của luận án 19 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án 20 6.

Ý nghĩa khoa học 20 6. Ý nghĩa thực tiễn 21 7. Cấu trúc của luận án 21 Chương 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 23 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 23 1.

Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm 23 1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trên thế giới 23 1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm tại Việt Nam 26 3 1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm miền nguồn “chiến tranh” 30 1.

Tình hình nghiên cứu vềẩn dụý niệm miền nguồn “chiến tranh” trên thế giới 30 1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm có miền nguồn “chiến tranh” 32 tại Việt Nam 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT 34 1. Lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận 34 1.

Khái quát về ngôn ngữ học tri nhận 34 1. Một số khái niệm cơ bản 36 1. Ẩn dụ ý niệm 40 1. Khái niệm ẩn dụ ý niệm 40 1.

Đặc điểm của ẩn dụ ý niệm 42 1. Nhận diện ẩn dụ ý niệm 49 1. Phạm vi và cấu trúc của ẩn dụ ý niệm 50 1. Các loại ẩn dụ ý niệm 52 1.

Ẩn dụ ý niệm và mối quan hệ giữa ngôn ngữ, tư duy và văn hoá 56 1. Ẩn dụ ý niệm và mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy 56 1. Ẩn dụ ý niệm và mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hoá 58 1. Ẩn dụ ý niệm chiến tranh 59 1.

Khái niệm ADCT 59 1. Quy trình nhận diện và thu thập dữ liệu ADCT 61 1. Vấn đề đối chiếu ẩn dụ 65 TIỂU KẾT 68 Chương 2: ẨN DỤ Ý NIỆM “CHÍNH TRỊ LÀ CHIẾN TRANH” VÀ “KINH 69 TẾ LÀ CHIẾN TRANH” TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT 2. Ẩn dụ ý niệm CHÍNH TRỊ LÀ CHIẾN TRANH trong tiếng Anh và 69 tiếng Việt 2.

Tổng quát nghiên cứu về ẩn dụ CHÍNH TRỊ LÀ CHIẾN TRANH và 69 kết quả phân tích ngữ liệu 2. Tổng quát nghiên cứu về ADYN “Chính trị là chiến tranh” 69 4 2. Kết quả phân tích ngữ liệu 71 2. Ẩn dụ có ánh xạ “Thành tố trong chính trị là thành tố chiến tranh” 73 2.

Phương tiện đạt mục đích chính trị/ sự kiện chính trị là vũ khí, trang thiết 74 bị chiến tranh 2. Người / thực thể trong chính trị là lực lượng tham chiến 76 2. Địa điểm/ sự kiện trong chính trị là địa điểm quân sự 80 2. Tính chất, trạng thái trong chính trị là tính chất, trạng thái trong 83 chiến tranh 2.

Ẩn dụ có ánh xạ “Hoạt động trong chính trị là hoạt động quân sự” 86 2. Hoạt động và sách lược chính trị là chiến thuật và chiến lược quân sự 86 2. Hoạt động bảo đảm an toàn trong chính trị là phòng thủ trong chiến 92 tranh 2. Ẩn dụ có ánh xạ “Kết quả hoạt động chính trị là kết quả chiến tranh” 94 2.

Thành công trong chính trị là thắng trận 94 2. Thất bại trong chính trị là thua trận 96 2. So sánh tổng quát ẩn dụ “CHÍNH TRỊ LÀ CHIẾN TRANH” trong tiếng 97 Anh và tiếng Việt 2. Ẩn dụ ý niệm KINH TẾ LÀ CHIẾN TRANH trong tiếng Anh và 100 tiếng Việt 2.

Tổng quát nghiên cứu về ẩn dụ KINH TẾ LÀ CHIẾN TRANH và kết 100 quả phân tích ngữ liệu 2. Tổng quát nghiên cứu về ADYN “Kinh tế là chiến tranh” 100 2. Kết quả phân tích ngữ liệu 103 2. Ẩn dụ có ánh xạ “Thành tố trong kinh tế là thành tố chiến tranh” 105 2.

Phương tiện đạt lợi thế trên thị trường là vũ khí, trang thiết bị chiến tranh 105 2. Công ty/ doanh nhân/thương hiệu là lực lượng tham chiến 107 2. Thương trường là địa điểm quân sự 110 2. Tính chất, trạng thái trong kinh tế là tính chất, trạng thái trong chiến 113 tranh 2.

Ẩn dụ có ánh xạ “Hoạt động trong kinh tế là hoạt động quân sự” 116 2. Hoạt động kinh tế trên thị trường là chiến thuật và chiến lược quân sự 116 5 2. Hoạt động bảo đảm an toàn trong kinh tế là phòng thủ trong chiến tranh 121 2. Ẩn dụ có ánh xạ “Kết quả hoạt động kinh tế là kết quả chiến tranh” 123 2.

Thành công trong kinh tế là thắng trận 123 2. Thất bại trong kinh tế là thua trận 125 2. So sánh tổng quát ẩn dụ “KINH TẾ LÀ CHIẾN TRANH” trong tiếng Anh 126 và tiếng Việt TIỂU KẾT 128 Chương 3: ẨN DỤ Ý NIỆM “Y TẾ LÀ CHIẾN TRANH” VÀ “THỂ 130 THAO LÀ CHIẾN TRANH” TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT 3. Ẩn dụ ý niệm Y TẾ LÀ CHIẾN TRANH trong tiếng Anh và tiếng Việt 130 3.

Tổng quát nghiên cứu về ẩn dụ Y TẾ LÀ CHIẾN TRANH và kết quả phân 130 tích ngữ liệu 3. Tổng quát nghiên cứu về ADYN “Y tế là chiến tranh” 130 3. Kết quả phân tích ngữ liệu 133 3. Ẩn dụ có ánh xạ “Thành tố trong y tế là thành tố chiến tranh” 135 3.

Phương tiện đạt hiệu quả trong chữa trị bệnh là vũ khí, trang thiết 135 bị chiến tranh 3. Tình trạng sức khỏe tiêu cực là vũ khí, trang thiết bị chiến tranh 136 3. Người / thực thể trong y tế là lực lượng tham chiến 138 3. Địa điểm, tình huống trong y tế là địa điểm quân sự 142 3.

Tính chất, trạng thái trong y tế là tính chất, trạng thái trong chiến tranh 145 3. Ẩn dụ có ánh xạ “Hoạt động trong y tế là hoạt động quân sự” 148 3. Hoạt động chữa trị và phòng bệnh trong y tế là chiến thuật và chiến 148 lược quân sự 3. Hoạt động bảo đảm an toàn trong y tế là phòng thủ trong chiến tranh 154 3.

Ẩn dụ có ánh xạ “Kết quả hoạt động y tế là kết quả chiến tranh” 156 3. Thành công trong y tế là thắng trận 156 3. Thất bại trong y tế là thua trận 158 6 3. So sánh tổng quát ẩn dụ “Y TẾ LÀ CHIẾN TRANH” trong tiếng Anh 160 và tiếng Việt 3.

Ẩn dụ ý niệm THỂ THAO LÀ CHIẾN TRANH trong tiếng Anh và 163 tiếng Việt 3. Tổng quát nghiên cứu về ẩn dụ THỂ THAO LÀ CHIẾN TRANH và 163 kết quả phân tích ngữ liệu 3. Tổng quát nghiên cứu về ADYN “Thể thao là chiến tranh” 163 3. Kết quả phân tích ngữ liệu 165 3.

Ẩn dụ có ánh xạ “Thành tố trong thể thao là thành tố chiến tranh” 166 3.