Trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu tiếng Việt trong luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học của Trịnh Hữu Tuấn

VI N H N L M KHOA HỌC XÃ HỘI VI T NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRỊNH HỮU TUẤN TRẠNG NGỮ TRONG TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC HÀ NỘI, 2020 VI N H N L M KHOA HỌC XÃ HỘI VI T NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRỊNH HỮU TUẤN TRẠNG NGỮ TRONG TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT Ngành: Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu Mã số: 9 22 20 24 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. NGUYỄN VĂN HIỆP HÀ NỘI, 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kì công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trịnh Hữu Tuấn MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Sơ lược nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh.

Sơ lược nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Việt. Cơ sở lí thuyết liên quan đến luận án. Khái quát về trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt. Khái quát về lí thuyết ba bình diện của câu.

Khái quát về ngôn ngữ học so sánh đối chiếu (SSĐC). Tiểu kết chƣơng 1. 38 Chƣơng 2: KẾT HỌC CỦA TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT. Cấu tạo và vị trí của trạng ngữ tiếng Anh.

Cấu tạo của trạng ngữ tiếng Anh. Vị trí của trạng ngữ tiếng Anh. Dấu hiệu nhận biết trạng ngữ trong tiếng Anh. Cấu tạo và vị trí của trạng ngữ tiếng Việt.

Cấu tạo của trạng ngữ tiếng Việt. Vị trí của trạng ngữ tiếng Việt. Dấu hiệu nhận biết trạng ngữ trong tiếng Việt. Đối chiếu đặc điểm kết học của trạng ngữ tiếng Anh và trạng ngữ tiếng Việt.

Những điểm giống nhau. Những điểm khác nhau. Tiểu kết chƣơng 2. 69 Chƣơng 3: NGHĨA HỌC CỦA TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT.

Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Anh. Trạng ngữ chỉ thời gian. Trạng ngữ chỉ địa điểm. Trạng ngữ chỉ cách thức.

Trạng ngữ chỉ điều kiện. Trạng ngữ chỉ sự nhượng bộ .Trạng ngữ chỉ mục đích. Trạng ngữ chỉ nguyên nhân .Trạng ngữ chỉ kết quả. Trạng ngữ chỉ sự so sánh.

Sự kết hợp các vai trạng ngữ trong câu tiếng Anh. Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Việt. Trạng ngữ chỉ thời gian. Trạng ngữ chỉ không gian.

Trạng ngữ chỉ tình huống. Trạng ngữ chỉ cách thức, phương tiện. Trạng ngữ chỉ nguyên nhân. Trạng ngữ chỉ mục đích.

Trạng ngữ điều kiện. Trạng ngữ nhượng bộ. Sự kết hợp các vai trạng ngữ trong câu tiếng Việt. Đối chiếu đặc điểm nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh và trạng ngữ tiếng Việt.

Những điểm giống nhau. Những điểm khác nhau. Tiểu kết chƣơng 3. 115 Chƣơng 4: DỤNG HỌC CỦA TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT.

Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Anh. Chức năng thông tin của trạng ngữ trong tiếng Anh. Trạng ngữ trong cấu trúc đề - thuyết của câu. Vai trò của trạng ngữ đối với tính liên kết và mạch lạc của văn bản.

Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Việt. Chức năng thông tin của trạng ngữ. Trạng ngữ trong cấu trúc đề - thuyết của câu .Vai trò của trạng ngữ đối với tính liên kết và mạch lạc của văn bản. Đối chiếu ngữ dụng trạng ngữ tiếng Anh và tiếng Việt.

Tiểu kết chƣơng 4. 146 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 PHỤ LỤC MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thành phần câu là một phần quan trọng không thể thiếu trong miêu tả kết học của ngôn ngữ.

Trong nghiên cứu ngôn ngữ, việc xác định thành phần câu và miêu tả thành phần câu là một nhiệm vụ quan trọng. Việc xác định và miêu tả tốt thành phần câu sẽ góp phần quan trọng trong việc giao tiếp hiệu quả và là điều kiện cần cho việc dạy học ngữ pháp, cho người bản ngữ và cho người nước ngoài. Bởi vì, việc xác định đúng thành phần câu giúp người giao tiếp, người học nắm được đặc điểm ngữ pháp của câu, qua đó biết cách sử dụng câu đúng trong giao tiếp, để có được hiệu quả giao tiếp tốt nhất. Trong hệ thống thành phần câu, cùng với thành phần vị ngữ, chủ ngữ (thường được xem là thuộc nòng cốt câu) thì thành phần trạng ngữ là thành phần rất quan trọng, bởi thành phần này biểu thị rất nhiều thông tin làm nền cho sự tình được nói đến trong câu.

Trong cả tiếng Anh và tiếng Việt, thành phần trạng ngữ đóng vai trò lớn trong việc hiểu một câu/ một phát ngôn. Tuy nhiên người Việt học tiếng Anh thường lúng túng khi sử dụng trạng ngữ tiếng Anh vì trong tiếng Việt phạm trù này và biểu đạt tương đương đôi khi không rõ nét. Thêm vào đó, việc khảo sát cách biểu đạt tương đương trong tiếng Việt của trạng ngữ tiếng Anh cũng chưa được nghiên cứu thực sự thấu đáo. Có một thực tế là khi nghiên cứu về thành phần câu, các thành phần chủ ngữ, vị ngữ… thường được quan tâm nhiều vì chúng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong câu (nòng cốt).

Trong khi đó, trạng ngữ tuy là thành phần cú pháp thường xuyên xuất hiện trong câu nhưng do thường bị coi là thành phần phụ hoặc thành phần thứ yếu của câu nên vẫn chưa thực sự có được nhiều sự quan tâm của nhà nghiên cứu, bên cạnh những vấn đề đã được nghiên cứu vẫn còn nhiều vấn đề gây tranh cãi. 1 Là một người làm việc với tiếng Anh, chúng tôi thấy những người học tiếng Anh nói chung rất lúng túng về thành phần trạng ngữ. Họ thường mắc những lỗi sai về cách sử dụng, đó là những lỗi sai về cấu tạo (nhận diện trạng ngữ), về vị trí (đặt trạng ngữ không đúng chỗ), về chức năng (hiểu sai về sự hành chức của trạng ngữ)… Trong tiếng Việt, người sử dụng lại gặp khó khăn trong việc phân biệt trạng ngữ với một số thành phần ngữ pháp khác. Từ những lý do trên, chúng tôi thấy việc tìm hiểu, so sánh đối chiếu trạng ngữ giữa hai ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt trên cả ba bình diện kết học, nghĩa học, dụng học là cần thiết.

Đó là lí do chúng tôi chọn Trạng ngữ trong tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt làm đề tài nghiên cứu của luận án. Đối tƣợng, phạm vi và tƣ liệu nghiên cứu của luận án 2. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu Trong luận án chúng tôi tập trung nghiên cứu các trạng ngữ trong câu tiếng Anh và tiếng Việt về mặt kết học, nghĩa học và dụng học.

Do nội hàm khái niệm trạng ngữ trong tiếng Anh có nhiều loại khác nhau. Vì vậy, trong phạm vi luận án này, để tiện so sánh với trạng ngữ trong tiếng Việt, chúng tôi chỉ bàn đến tiểu loại gia ngữ (adjuncts, bổ sung thông tin về chu cảnh của sự tình biểu thị trong nòng cốt câu), các tiểu loại khác của trạng ngữ tiếng Anh (vẫn đang bàn cãi) không được bàn đến trong luận án này. Tư liệu nghiên cứu Tư liệu của luận án được thu thập từ 6 tác phẩm văn học (truyện, tiểu thuyết) bằng tiếng Anh và 10 tác phẩm văn học (truyện, tiểu thuyết) bằng tiếng Việt. Các tác phẩm tiếng Anh được khảo sát bao gồm: The Da Vinci 2 Code (Dan Brown) bản dịch tiếng Việt của Đỗ Thu Hà; Harry Potter and the Philosopher‘s Stone (J.

Rowling), bản dịch tiếng Việt của Ly Lan; Harry Potter and the Chamber of Secrets (J. Rowling) bản dịch tiếng Việt của Ly Lan; Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (J. Rowling) bản dịch tiếng Việt của Ly Lan; Gone with the wind (Margaret Mitchell) bản dịch của Dương Tường và If Tomorrow Comes (Sidney Sheldon) bản dịch của Nguyễn Bá Long. Tư liệu tiếng Việt được chúng tôi thu thập từ các tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Cô gái đến từ hôm qua (Nguyễn Nhật Ánh); Tuyển tập Nam Cao; Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Công Hoan; Ăn mày dĩ vãng (Chu Lai); Cuộc đời ngoài cửa (Nguyễn Danh Lam); Con hoang (Lê Hồng Nguyên), Tuyển tập truyện ngắn Vũ Trọng Phụng; Đời callboy (Nguyễn Ngọc Thạch); Vang bóng một thời (Nguyễn Tuân).

Sự lựa chọn này có lí do ở sự tương đương về độ dài văn bản. Với sự tương đương về độ dài văn bản, chúng tôi thu thập được 1500 câu tiếng Anh có trạng ngữ và 1500 câu tiếng Việt có trạng ngữ làm ngữ liệu nghiên cứu cho luận án. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 3. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án là vận dụng lí thuyết ngữ pháp hiện đại để làm sáng rõ đặc điểm của trạng ngữ tiếng Anh, đối chiếu để tìm ra đặc điểm tương đồng và khác biệt so với trạng ngữ tiếng Việt.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Xác lập cơ sở lí thuyết về trạng ngữ, lí thuyết 3 bình diện nghiên cứu câu, lí thuyết so sánh đối chiếu. - Thống kê, phân loại các loại trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt trong một số tác phẩm văn học. 3 - Chỉ ra đặc điểm kết học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt. - Chỉ ra đặc điểm nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt.

- Chỉ ra đặc điểm dụng học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án Để thực hiện đề tài này chúng tôi đã tiến hành các phương pháp nghiên cứu sau: - Phương pháp so sánh đối chiếu sẽ được sử dụng để so sánh các loại trạng ngữ tiếng Anh và tiếng Việt, tìm ra các điểm tương đồng và khác biệt của trạng ngữ trong hai ngôn ngữ này. - Phương pháp miêu tả được sử dụng để xác định vị trí của trạng ngữ trong câu tiếng Anh từ đó sẽ so sánh đối chiếu với những yếu tố trong tiếng Anh dễ nhầm lẫn với trạng ngữ và những yếu tố tương đương với nó trong tiếng Việt. Trong phương pháp này chúng tôi sử dụng các thủ pháp sau: + Thủ pháp khảo sát - thống kê – phân loại được sử dụng để liệt kê, khảo sát, thống kê các trạng ngữ tiếng Anh và tiếng Việt trong tác phẩm được chọn.