Luận án phó tiến sĩ ngữ văn nghiên cứu đại từ quan hệ trong câu tiếng pháp và cá

BỘ GIÁO ĐỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NÓI TRUONG ĐẠI HOC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN rola DUONG CONG MINI =] 4 Í re ` NGHIÊNCÚU - ĐẠI TỪ QUAN HE TRONG CÂU THÊNG PHÁP VÀ CÁC HÌNH THỨC BIEU ĐẠT Ý NGHĨA TƯỜNG UNG TRONG TIENG VIET Chuyên ngành: LÝ LUẬN NGON NGU Ma so: 5. 08 LUẬN AN PHO TIẾN SI KHOA HOC NGUVAN Người hướng dan Khoa foc PGS.PTS, NGUYEN CAO DAM HA NOI - 1996 CÁC CHỮ VIET TAT VÀ KÝ HIỆU DUOC SU DUNG TRONG LUAN AN DVQH : Vai từ quan hệ DIENX : Dai từ nhân xưng V: Verbe ( Động rit - Vi ngtt) N: Nom (Danh từ) Pré: Préposition (giới từ) S: Sujet (chủ ngit) O : Complément d'Objet direct: (BO ngữ doi rong YNẰU tie) OL: Complément d'Objet indirect (Bồ ngữ doi tụng gián Hep) Anaph. : Anaphore (Thanh phan hot chỉ) * : Dang thúc không chuẩn mực MỞ ĐẦU Chương 1: Khái niệm vê Dai từ quan hệ và các cấu trúc tương ứng I4 1.Khái niệm về Đại từ quan hệ 4 1. Dai từ quan hệ trong tiếng Pháp 19 1.

Một vài quan niệm về DIQII tiéng Pháp 19 1.Nguồn gốc và các dang thức PIQUI tiéng Pháp 23 1. Chức năng cú pháp cua ĐTOII 25 1. Các tác tố chỉ phoi DIQTL tiéng Pháp 44 1.5, Hién tượng ludn phiên giữa các dat it quan he 4o 1. Về khái niệm “ĐTQIT” trong tiếng, Việt 57 1.1, Văn dé “ĐTOIT” qua các công trình nghién cứu 57 nụữ pháp tiéng Việt.

Mot vài hình thức liên két các định new voi danh 50 ng trung tâm trong tiếng Việt Chương 2: Phân tích quan hệ tương ứng giữa cấu írúc tiêng Pháp có 65 ĐTQH với những cấu trúc biểu đạt ý nghĩa đó trong tiêng Việt (qua các bản dịch từ tiếng Pháp sang tiéng Viet) 65 2.Phân loại các hình thức tiếng. Việt tương ting với câu 65 trúc có DTQH trong tiếng Pháp 2.Phân tích quan hệ ngữ nghĩa của các câu trúc có tĐYTOII 69 trong câu tiếng Pháp với các cấu trúc tiếng, Việt tương ứng 2. Cau trúc tiếng Pháp có. DION với các cản trúc — 69 Có ma trong liêng Việt 2.Các cản trúc khác mang ý nghia DIEOU trong 85 Heng Viel 2.Tiểu kết 98 Chương 3: Phân tích quan hệ tương ứng giữa các cấu trúc tiếng Việt 1O1 với các cấu trúc tiếng Pháp có DT'QH.

Phương thức nghiên cứu 101 3. Phan loại qua các cứ liệu thống kê 102 3. Phân tích ngữ nghĩa quan hệ tương ứng giữa các cấu 106 trúc tiếng Việt với những cấu trúc ĐTQII trong bản dịch tiếng, Pháp 3. Cđu trúc với thành phần hồi chỉ tiên từ 106 3.

Cau trúc với hình thức zéro 109 3. Cấu tric với tỲ mà 117 3. Cdu trúc động ngữ với yếu tố chỉ thời thể 118 3. Cau trúc với các hu từ khác 122 3.

Tiểu kết 124 Chương 4: Một số vấn đề thực tiễn trong việc giảng dạy DITQH 127 tiếng Pháp cho học viên người Việt 4. Nhận xét về cách giới thiệu DTQH tiếng Pháp trong — 127 các giáo trình tiếng Pháp đang được sử dụng ở Việt Nam 4. Về việc sử dụng DTQH trong phát ngôn tiếng Pháp của — 131 học viên người Việt. Một vài kiến nghị về cách dạy ĐTQH tiếng Pháp cho — 151 học viên người Việt.

KẾT LUẬN 155 TAI LIEU THAM KHAO 160 MỞ ĐẦU 0.1 - Lý do chon dé tài và ý nghĩa của luân án Trong những năm gần đây, nhất là từ khi thực hiện chính sách doi mới. các mối giao lưu văn hóa, khoa học kỹ thuật cũng như kinh tế giữa nước ta với bạn bè quốc tế ngày càng được mở rộng và phát triển. Chính vì vậy học ngoại ngữ trở thành nhu cầu chung của toàn xã hội. Để đáp ting nhu cầu đó, cần phải nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ.

Nhiệm vụ của các nhà giáo học pháp ngoại ngữ là phải tìm chọn phương pháp dạy từng thứ tiếng thích hợp cho đối tượng là học viên người Việt trên cơ sở những nghiên cứu so sánh đối chiếu gitia tiếng, Việt với ngoại ngữ. Nghiên cứu so sánh doi chicu các vấn đề, các phạm trù giữa các ngôn ngữ cũng góp phần tìm chọn những giải pháp tốt hơn cho dịch thuật. Hướng đến mục tiêu này. ngành ngôn net học và ngành su phạm ngoại ngữ phải tiến hành những công trình nghiện cứu khoa học có hệ thống về tiếng Việt và các ngoại ngữ khác, nhất là phái có các công trình nghiên cứu theo hướng ngôn ngữ học so sánh.

Việc nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ để áp dụng cho giang dạy ngoại ngữ và dịch thuật đã có xuất hiện ở Việt Nam nhưng đến nay số công trình nghiên cứu theo chiều hướng này chưa nhiều, chủ yếu là các luận van Tiến sĩ và Phó Tiến sĩ về các vấn đề tiếng Nga và tiếng Việt thực hiện tại Liên Xô cũ hoặc tại Việt Nam. Ngoài những công trình nói trên. dia hạt so sánh doi chiếu tiếng Việt với các thứ tiếng khác hầu như chưa được khai thác: chỉ có rất ít luận án Phó Tiến sĩ so sánh một vài phạm trù giữa tiếng Anh - tiếng Việt hoặc giữa tiếng Pháp với tiếng Việt. Một trong những chức nang cơ bản của ngôn ngữ là cong cụ phan ánh tu duy.

Tư duy con người mang tính phổ quát còn phương thức diễn đạt chúng thường mang tính đặc thù của từng ngôn ngữ. Chang hạn, các ngôn ngữ đêu có quan hệ chính phụ trong phát ngôn, nhưng công cụ để biểu đạt chúng có thể khác nhau. Trong các ngôn ngữ biến hình, tổng hop, quan hệ ngữ phát được thể hiện ngày trong bản thân từ nhờ có biến hình trong, cầu nói (qi các biên vĩ: désinences, terminatsons, hoặc các phụ 1ô: affixes). Con trong neon ngữ đơn lập, phân tích thì thể hiện bằng các phương thức trật tự từ và hư từ.

Chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu này dưới góc độ của giáo viên tiếng Pháp và cán bộ biên phiên dịch Pháp - Việt, Việt - Pháp. xuât phát từ những ban khoăn có tính chất thực tiễn là: a/ làm thế nào để có thể dịch một cách day đủ trên các bình diện ngữ pháp, ngữ nghĩa và giao tiếp các cấu trúc có ĐTQOILT tiếng Pháp sang tiếng Việt, b/ những cấu trúc cú pháp nào trong tiếng, Việt cân được chuyển thành cấu trúc có DTQH tiếng Pháp; c/ bằng cách nào và với những loại bài tập nào siáo viên có thể dạy và luyện có hiệu qua các vấn đề ngữ pháp tiếng Pháp nói chung và van đề DTQH nói riêng cho học viên người Việt. Vấn đề chúng tôi nghiên cứu so sánh thực chất là một van dé không tường ứng, ngang hàng trong hai thứ tiếng. Trong tiếng Pháp, ĐYFOIT là mot pham trù hiển nhiên, là một tiểu hệ thống ngữ pháp thuần nhất đã định hình từ lầu và đã được tất cá các giáo trình ngữ pháp tiếng Pháp xác nhận.

Ngược lại, hiện tượng này trong tiếng Việt nếu có cũng chỉ là tiêm ẩn, không, xuất hiện thành một tiểu hệ thống hay một lớp từ riêng biệt. Va lại, bàn ve phạm trù này cũng nhu vấn đề câu quan hệ trong tiếng Việt hầu như chưa có chuyên luận và chưa có thành tựu đáng kể. Do đó, chúng tôi sẽ gap rất nhiều khó khan về cơ sở lý luận trong quá trình nghiên cúu và so sánh. Nhung chính đây lại là vấn đề mới mà luận án chúng tôi cần khai thác.

Cong trình này là một thử nghiệm nghiên cứu theo hướng, so sánh - doi chiếu “ngầu nhiên” một phạm trù ngữ pháp hiện hữu trong tiếng Phap với những phương thức, những câu trúc phát ngôn có giá trị tương Ung trong tiếng Việt. Hơn nữa, chúng tôi cũng xuất phát từ một kinh nghiệm thực tiên rang. càng cố gang hiểu và dạy đúng một ngoại ngữ cho người Việt Nam thì càng hiểu tiếng mẹ dé sâu sắc hơn. Trên tinh thần đó, nhiệm vụ của luận an chúng tôi là xem xét, nghiên cứu đối chiếu đối tượng từ những, biểu hiện cụ thể của nó trong phát ngôn, trong văn bản.

Qua việc phân tích đó, trong chừng mực có thể, chúng tôi sẽ cố gang tổng kết, đề xuất những. ý kiến về cách phân loại các hình thức trong tiếng Việt được coi là có mang, ý nghĩa cua câu trúc có Ty “ x ^ ^ TS & c2 ~ , , ae 2, DTQH, xác lập được một số hình thức biểu đạt ý nghĩa đó có thể tương ứng trong hai ngôn ngữ, cố gang mô hình hóa chúng, giúp cho người dịch hoặc học tiếng Pháp có được các cấu trúc khi muốn chuyển một phát ngôn tiếng Pháp sang tiếng Việt, hoặc theo chiều ngược lại từ tiếng Việt sang tiếng Pháp. Ngoài ra, trên cơ sở các kết quả so sánh - đối chiếu, chúng tôi cũng hy vọng đóng góp một vài ý kiến về việc dạy và luyện cho học viên người Việt sử dụng các DTQH nay. Về thực tiễn, luận án có những nhiệm vụ với những ý nghĩa sau đây: 1.

Miêu tả, phân tích một cách tổng hợp hệ thống DTQH tiếng Pháp có tần số sử dung cao trong phát ngôn của người bản ngữ, nhất là trong văn viết. dưới góc độ của người Việt đã học, dich và giảng dạy tiếng Pháp. Điều đó để có thể giúp cho học viên người Việt, vốn không quen với loại phương tiện net pháp này, dé nam bat vấn đề và tránh duoc một số khó khăn có tính loại hình trong quá trình tiếp thu và sử dụng chúng. Tuy không thể xác lập được những mô hình đồng nhất về quan hệ tương ứng giữa các phương tiện biểu đạt ý nghĩa này trong hai thứ tiếng.

nhưng qua phân tích so sánh - đối chiếu tổng hợp và khái quát hóa các hiện tượng, luận án sẽ đề xuất một số sơ đồ dịch theo cả hai chiều Pháp sang Việt và Việt sang Pháp, các cấu trúc khác nhau có chứa những phương tiện này 6 trong hai thứ tiếng, trong nhiều ngữ cảnh và với nhiều nét nghĩa khác nhau, Điều này cho đến nay, chỉ có rất ít tác gia đề cập tới [tham khảo 37, 38]. Luận án nhấn mạnh đến vai trò của những tác tố cơ bản liên quan đến ý nghĩa của DTQH tiếng Pháp và cũng như các phương tiện tương ứng trong tiếng Viel. Các yếu tố đó thường tạo ra thế dan xen giữa hình thúc với nói dung, piữa ngữ cảnh và tình huống giao tiếp. Điều này học viên người Việt thường ít chú ý đến, nên hay gặp khó khăn khí sử dụng ĐYFOIT trong phát ngôn bằng tiếng Pháp.

Luận án nêu rõ tinh trang giản lược về chương trình ngữ pháp nói chung và DTQH nói riêng trong các giáo trình giảng dạy tiếng Pháp theo phương pháp giao tiếp (approche communicative).