Luận án tiến sĩ: Lịch sự thư yêu cầu, hồi đáp thương mại Anh-Việt - P.T. Hương Giang

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Phạm Thị Hương Giang LỊCH SỰ TRONG THƯ YÊU CẦU VÀ HỒI ĐÁP YÊU CẦU CỦA GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI: ĐỐI CHIẾU TIẾNG ANH CỦA NGƯỜI ANH/ MỸ VÀ TIẾNG ANH CỦA NGƯỜI VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC SO SÁNH ĐỐI CHIẾU HÀ NỘI-năm 2020 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Phạm Thị Hương Giang LỊCH SỰ TRONG THƯ YÊU CẦU VÀ HỒI ĐÁP YÊU CẦU CỦA GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI: ĐỐI CHIẾU TIẾNG ANH CỦA NGƯỜI ANH/ MỸ VÀ TIẾNG ANH CỦA NGƯỜI VIỆT Ngành: Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu Mã số: 92 22 20 24 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Vũ Thị Thanh Hương HÀ NỘI-năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Lịch sự trong thư yêu cầu và hồi đáp yêu cầu của giao dịch thương mại: đối chiếu tiếng Anh của người Anh/ Mỹ và tiếng Anh của người Việt” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.

Tác giả luận án Phạm Thị Hương Giang MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN BẢNG VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án. Bố cục của luận án.

7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu về lịch sự. Tình hình nghiên cứu về thư tín thương mại.

Cặp thoại thư yêu cầu và thư hồi đáp yêu cầu. Lý thuyết hành động ngôn từ. Lý thuyết lịch sự. Một số khái niệm liên quan đến thư tín thương mại.

Lý thuyết phân tích thể loại. Về ngôn ngữ học so sánh đối chiếu. 51 Tiểu kết chương 1. 53 CHƯƠNG 2: ĐỐI CHIẾU LỊCH SỰ TRONG THƯ YÊU CẦU BẰNG TIẾNG ANH CỦA NGƯỜI ANH/MỸ VÀ NGƯỜI VIỆT TRONG GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI.

Các số liệu chung về thư yêu cầu. Đối chiếu tính lịch sự được thể hiện theo các phần của thư yêu cầu. Đối chiếu lịch sự trong phần “Chuẩn bị cho việc yêu cầu”. Đối chiếu lịch sự trong phần “Yêu cầu”.

Đối chiếu lịch sự trong phần “Cảm ơn và liên hệ”. 97 Tiểu kết chương 2. 102 CHƯƠNG 3: ĐỐI CHIỀU LỊCH SỰ TRONG THƯ HỒI ĐÁP TỪ CHỐI BẰNG TIẾNG ANH CỦA NGƯỜI ANH/MỸ VÀ NGƯỜI VIỆT TRONG GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI. Các số liệu chung về thư từ chối.

Đối chiếu tính lịch sự được thể hiện theo các phần của thư từ chối. Đối chiếu lịch sự trong phần “Chuẩn bị cho việc từ chối”. Đối chiếu lịch sự trong phần “Từ chối”. Đối chiếu lịch sự trong phần “Bù đắp”.

137 Tiểu kết chương 3. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 153 PHỤ LỤC BẢNG VIẾT TẮT CLLS chiến lược lịch sự ĐDTD đe dọa thể diện HĐNT hành động ngôn từ HĐĐDTD hành động đe dọa thể diện LS lịch sự M(ove) phần (trong thư) PTRĐ phương tiện rào đón SL số lượng S(tep) bước (trong thư) TB trung bình TTTM thư tín thương mại Thư AM thư tiếng Anh do người Anh/ Mỹ viết Thư AV thư tiếng Anh do người Việt Nam viết TcA thư từ chối do người Anh/ Mỹ viết TcV thư từ chối do người Việt Nam viết YcA thư yêu cầu do người Anh/ Mỹ viết YcV thư yêu cầu do người Việt Nam viết DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Mô hình lịch sự của Brown & Levinson [67,69]. Một số đặc điểm của văn hóa ít phụ thuộc văn cảnh và văn hóa phụ thuộc nhiều văn cảnh.

Một số đặc điểm của văn hóa thiên về cá nhân và văn hóa thiên về tập thể .1: Các bước thường có trong thư yêu cầu.2: Một mẫu thư yêu cầu .3: Bảng tổng hợp các yếu tố lịch sự trong thư yêu cầu .4: Bảng tổng hợp về các siêu CLLS được sử dụng trong thư yêu cầu .5: Bảng tổng hợp các yếu tố lịch sự trong các phần của thư yêu cầu .6: Bảng tổng hợp các CLLS được sử dụng trong thư yêu cầu .7: Lịch sự thể hiện trong phần “Chuẩn bị cho việc yêu cầu” .8: Cách viết câu mở đầu thư yêu cầu .9: Các nhóm phương tiện rào đón được sử dụng trong thư yêu cầu .10: Lịch sự thể hiện trong phần “Yêu cầu” .11: Các CLLS được sử dụng trong bước Nêu yêu cầu .12: Tần suất xuất hiện của các động từ tình thái. Các kiểu nói vô nhân xưng hóa .14: Tần suất sử dụng đại từ I/ we .15: Lịch sự thể hiện trong phần “Cảm ơn và liên hệ” .1: Các bước thường có trong thư từ chối .2: Một mẫu thư từ chối .3: Số liệu khái quát về các yếu tố lịch sự trong thư từ chối .4: Số liệu về các siêu CLLS được sử dụng trong thư từ chối .5: Bảng tổng hợp các yếu tố lịch sự trong các bước của thư từ chối.6: Bảng tổng hợp các chiến lược lịch sự được sử dụng trong thư từ chối .7: Lịch sự thể hiện trong phần Chuẩn bị cho việc từ chối .8: Cách viết câu mở đầu thư từ chối .9: Minh họa về lời từ chối và giải thích trực tiếp và gián tiếp .10: Tính trực tiếp và gián tiếp trong cách từ chối trong thư từ chối .11: Lịch sự thể hiện trong phần Từ chối.12: Tần suất sử dụng đại từ I/we .13: Các cấu trúc câu từ chối.14: Các nhóm PTRĐ được sử dụng trong thư từ chối .15: Lịch sự thể hiện trong phần “Bù đắp” .16: Các CLLS được sử dụng trong bước Gợi ý phương án thay thế .17: Các CLLS được sử dụng trong bước Xây dựng thiện cảm cuối thư. Lí do chọn đề tài Trong kỷ nguyên toàn cầu hoá mạnh mẽ hiện nay, toàn cầu hoá thương mại chiếm giữ vị trí hàng đầu. Đi kèm với nó là nhu cầu giao dịch ngày càng tăng và hết sức đa dạng.

Thương mại cũng là một lĩnh vực mà ở đó các chủ thể tham dự, giờ đây, không bó hẹp trong phạm vi một hay một số quốc gia mà đã vượt qua không gian chật hẹp đó, tới tầm đa quốc gia, đa dân tộc. Đây cũng chính là nơi thể hiện rõ ràng nhất sự đa dạng trong văn hoá giao tiếp, ứng xử thông qua hoạt động giao dịch. Thư tín thương mại là một trong những kênh giao tiếp chủ yếu, có tầm quan trọng đặc biệt trong giao dịch thương mại. Thư tín thương mại không chỉ cung cấp các thông tin có giá trị về các vấn đề kinh doanh, chẳng hạn như các giao dịch mua bán, mà hơn nữa chúng còn có giá trị pháp lý.

Tính hiệu quả của một bức thư phụ thuộc rất nhiều vào kỹ năng viết thư của người viết bởi vì, để thể hiện cùng một nội dung, nhưng với ngôn từ và cách diễn đạt thông tin khác nhau, người viết có thể tạo cảm nhận tích cực hoặc tiêu cực ở người nhận, và do vậy bức thư có tác dụng tích cực hoặc tiêu cực lên việc xây dựng các mối quan hệ giữa các tổ chức và cá nhân. Kỹ năng viết thư một cách lịch sự là một yếu tố quan trọng, có thể được học và áp dụng để tạo nên tính hiệu quả của một bức thư. Một bức thư đảm bảo được các nguyên tắc lịch sự có thể mang lại những hiệu quả giao dịch rất lớn, ví dụ có thể tạo ra khách hàng mới, giữ chân được khách hàng cũ; có thể giúp thu lại những món nợ khó đòi, hòa giải được những xung đột; có thể củng cố và tạo dựng sự tin cậy, hợp tác giữa các đối tác. Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy các chiến lược lịch sự có tầm quan trọng rất lớn trong việc viết thư tín thương mại; tuy nhiên tại Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu về thư tín thương mại nói chung, và hơn nữa, việc nghiên cứu về lịch sự trong thư tín thương mại vẫn còn là một khoảng trống.

Đồng thời, chúng tôi cũng dự đoán có những sự khác biệt trong nhận thức và sử dụng các kỹ năng lịch sự trong thư tín thương mại giữa người nói tiếng Anh bản ngữ và người Việt. Do đó, chúng tôi chọn đề tài “Lịch sự trong thư yêu cầu và hồi đáp yêu cầu của giao dịch thương mại: đối chiếu tiếng Anh của người Anh/ Mỹ và tiếng Anh của người Việt” cho công trình luận án của mình. Luận án của chúng tôi đi sâu tìm hiểu các chiến lược lịch sự, chủ yếu dựa theo lý thuyết lịch sự của Brown & Levinson [67], phân tích và so sánh việc sử dụng các chiến lược lịch sự trong thư yêu cầu và hồi 1 đáp thư yêu cầu bằng tiếng Anh do người nói tiếng Anh bản ngữ (Anh/Mỹ) và người Việt viết để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt về phong cách thể hiện lịch sự, văn hóa của hai nhóm đối tượng. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở hệ thống các quan điểm lý luận về việc viết thư tín thương mại (TTTM), luận án phân tích và làm sáng rõ các chiến lược lịch sự (CLLS) được sử dụng trong các phần và các bước của thư tín thương mại yêu cầu và hồi đáp yêu cầu bằng tiếng Anh do người nói tiếng Anh bản ngữ và người Việt viết.

Qua đó, luận án chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong việc sử dụng các chiến lược lịch sự giữa hai nhóm người viết ở hai loại thư này, đồng thời tìm cách luận giải những điểm tương đồng và khác biệt đó. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích trên, luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau: a. Thống kê, phân tích các phần và các bước trong kết cấu của thư yêu cầu và từ chối bằng tiếng Anh do người Anh/ Mỹ và người Việt viết, và miêu tả các chiến lược lịch sự được người bản ngữ và người Việt sử dụng trong từng phần và bước của hai loại thư này; b. Phân tích, đối chiếu sự giống nhau, khác nhau trong việc sử dụng chiến lược lịch sự khi viết TTTM yêu cầu và từ chối của người nói tiếng Anh bản ngữ và người Việt, và tìm cách lý giải những nét tương đồng, khác biệt đó.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.