Luận án tiến sĩ: Văn hóa khu vực Tây sông Hậu gắn với phát triển du lịch bền vững

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  TRẦN TRỌNG LỄ VĂN HÓA KHU VỰC TÂY SÔNG HẬU VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  TRẦN TRỌNG LỄ VĂN HÓA KHU VỰC TÂY SÔNG HẬU VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ngành: VĂN HÓA HỌC Mã số: 9229040 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. VÕ SÁNG XUÂN LAN PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: 1. PHẠM HỒNG LONG PHẢN BIỆN: 1. PHẠM TIẾT KHÁNH 2.

HUỲNH QUỐC THẮNG 3. PHAN AN Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Văn hóa khu vực Tây sông Hậu với phát triển du lịch bền vững là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, không có sự trùng lắp, sao chép bất kỳ đề tài luận án hay công trình nghiên cứu khoa học của tác giả nào khác. Các trích dẫn ý tưởng hoặc nguyên văn đều được chú nguồn đầy đủ. Tôi thực hiện luận án dưới sự hướng dẫn của TS.

LÝ TÙNG HIẾU và TS. VÕ SÁNG XUÂN LAN. Tác giả luận án, Trần Trọng Lễ ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin cảm ơn trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, khoa Văn hóa học và các Thầy Cô đã tận tình giảng dạy, trang bị cho tôi trên hành trình học thuật, nghiên cứu khoa học. Với lòng kính trọng và tri ân sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn TS.

Lý Tùng Hiếu và TS. Võ Sáng Xuân Lan đã tận tâm hướng dẫn tôi về mặt chuyên môn cũng như luôn ủng hộ, tận tình đồng hành để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin cảm ơn Trường Đại học Văn Hiến, Khoa Du lịch – nơi tôi công tác, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian thực hiện Luận án. Bên cạnh đó, tôi cũng nhận được sự giúp đỡ của nhiều chuyên gia trên địa bàn Tây sông Hậu trong các chuyến khảo sát thực tế cùng với sự hỗ trợ của một số nhà khoa học, bạn bè thân hữu, tôi vô cùng cảm kích và trân trọng sự chia sẻ quý báu đó.

Sau cùng, tôi luôn lưu giữ trọn vẹn sự chia sẻ và đồng hành của gia đình để giúp tôi vượt qua mọi khó khăn của cuộc sống trong suốt quá trình hoàn thành Luận án. Xin chân thành cảm ơn! iii MỤC LỤC DẪN NHẬP. Lý do chọn đề tài và tính cấp thiết của đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Kết cấu và quy cách trình bày luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Khung khái niệm. Cơ sở thực tiễn.

Môi trường sinh thái nhân văn khu vực Tây sông Hậu. Giao lưu và tiếp biến văn hóa ở khu vực Tây sông Hậu. Chủ thể văn hóa khu vực Tây sông Hậu. THỰC TRẠNG KHAI THÁC VĂN HÓA KHU VỰC TÂY SÔNG HẬU TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG.

Thực trạng khai thác tài nguyên văn hóa trong du lịch nhìn từ khía cạnh phát triển bền vững về kinh tế. Thực trạng về tổ chức, quy hoạch và định vị thương hiệu du lịch văn hóa khu vực Tây sông Hậu. Thực trạng bảo tồn, khai thác tài nguyên văn hóa trong du lịch. Thực trạng khai thác tài nguyên văn hóa trong du lịch nhìn từ khía cạnh phát triển bền vững về văn hóa - xã hội.

Thực trạng về tổ chức quản lý nguồn lực tài nguyên du lịch văn hóa và đội ngũ nhân lực du lịch. Thực trạng về phát huy nguồn lực tài nguyên văn hóa trong du lịch. Thực trạng khai thác văn hóa trong du lịch nhìn từ khía cạnh phát triển bền vững về môi trường sinh thái. Thực trạng nguồn tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên văn hóa trong du lịch Tây sông Hậu.

Thực trạng ô nhiễm môi trường thiên nhiên và môi trường văn hóa trong du lịch Tây sông Hậu. Đánh giá khai thác tài nguyên văn hóa khu vực Tây sông Hậu trong phát triển du lịch bền vững. Nhận định đánh giá (Mô hình phân tích SWOT). Những tồn tại, hạn chế khai thác tài nguyên văn hóa trong phát triển du lịch bền vững.

ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP KHAI THÁC VĂN HÓA KHU VỰC TÂY SÔNG HẬU TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG. Định hướng khai thác tài nguyên văn hóa trong phát triển du lịch bền vững. Cơ sở đề xuất khai thác văn hóa khu vực Tây sông Hậu để phát triển du lịch bền vững. Tổ chức, quy hoạch du lịch văn hóa.

Tổ chức quản lý tài nguyên du lịch văn hóa. Định vị thương hiệu du lịch văn hóa khu vực Tây sông Hậu. Giải pháp khai thác tài nguyên văn hóa trong phát triển du lịch bền vững. Giải pháp khai thác tài nguyên văn hóa vật thể trong phát triển du lịch bền vững.

Giải pháp khai thác tài nguyên văn hóa phi vật thể trong phát triển du lịch bền vững. Liên kết trong du lịch văn hóa để phát triển du lịch bền vững. Bảo tồn và tôn tạo tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên văn hóa 181 3. Đào tạo và điều hành đội ngũ nhân lực du lịch.

Phòng chống ô nhiễm môi trường thiên nhiên và môi trường văn hóa. 192 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tiếng Việt. Tài liệu tiếng nước ngoài.

Tạp chí trong và ngoài nước. Một số hình ảnh về điểm tham quan và biên bản quan sát – tham dự trong một số chuyến đi thực địa ở khu vực Tây sông Hậu. Biên bản phỏng vấn. Đơn vị hành chính của khu vực Tây sông Hậu năm 2020.

Các tiểu vùng của khu vực Tây sông Hậu. Một số tài nguyên văn hóa được xếp hạng ở khu vực Tây sông Hậu. 393 vi BẢNG TRA CÁC BẢN ĐỒ, HÌNH ẢNH MINH HỌA DÙNG TRONG LUẬN ÁN STT Nội dung hình minh họa Trang Chương 1 H.1 Môi trường sinh thái nhân văn khu vực Tây sông Hậu 61 H.2 Thổ nhưỡng và sinh thái khu vực Tây sông Hậu 68 BẢNG TRA CÁC BẢNG BIỂU DÙNG TRONG LUẬN ÁN STT Nội dung bảng biểu Trang Chương 1 Bảng 1. Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp 45 Bảng 1.

Bốn nhóm của tiêu chí về phát triển du lịch 51 Bảng 1.2 bền vững Bảng 1. Các tiêu chí về phát triển bền vững về kinh tế, 52 Bảng 1.3 văn hóa – xã hội và môi trường Dân số các tộc người theo địa phương Tây sông Hậu 84 Bảng 1.4 năm 2019 Chương 2 Bảng 2.1 Một số chương trình du lịch ở khu vực Tây sông Hậu 88 Bảng 2.2 Thống kê cơ sở lưu trú ở khu vực Tây sông Hậu 90 Bảng 2.3 Thống kê du khách ở khu vực Tây sông Hậu 94 Bảng 2.4 Thống kê di tích được xếp hạng ở khu vực Tây sông Hậu 95 Bảng 2.5 Mạng lưới giao thông nội vùng Tây sông Hậu 100 Bảng 2.6 Các tôn giáo chính ở khu vực Tây sông Hậu 105 Bảng 2.7 Quản lý tài nguyên du lịch văn hóa ở Tây sông Hậu 109 Bảng 2.8 Nhân lực du lịch ở khu vực Tây sông Hậu 112 Bảng 2.9 Thống kê cơ sở Phật giáo ở khu vực Tây sông Hậu 126 Bảng 2.10 Thống kê lễ hội dân gian ở khu vực Tây sông Hậu 128 Bảng 2.11 Doanh thu du lịch ở địa phương Tây sông Hậu năm 2022 141 vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Tiếng Anh Nghĩa The European Association Hiệp hội Du lịch và Giải 1 ATLAS for Tourism and Leisure trí Giáo dục châu Âu Education and Research 2 BBPV Interview report Biên bản phỏng vấn Don ca Tai tu Music and Câu lạc bộ Đờn ca tài tử 3 CLB ĐCTT Song’ Club 4 DSVH Cultural heritage Di sản văn hóa International Council on Hội đồng Quốc tế Di 5 ICOMOS Monuments and Sites tích và Di chỉ International Union for Liên minh Quốc tế Bảo 6 IUCN Conservation of Nature tồn Thiên nhiên 7 KTNT Art architecture Kiến trúc nghệ thuật Agriculture and rural Nông nghiệp và phát 8 NNPTNT development triển nông thôn Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát 9 OECD Co-operation and triển Kinh tế Development Pacific Asia Travel Hiệp hội Du lịch châu Á 10 PATA Association Thái Bình Dương TP. City Thành phố 11 TX. District Quận / Huyện 12 TP.

HCM Ho Chi Minh city Thành phố Hồ Chí Minh 13 UBND People’s Committee Ủy ban nhân dân United Nations Chương trình Môi 14 UNEP Environmental Program trường Liên Hiệp Quốc viii United Nations Educational, Tổ chức Giáo dục, Khoa 15 UNESCO Scientific and Cultural học và Văn hóa của Liên Organization Hợp Quốc United Nations World Tổ chức Du lịch Thế 16 UNWTO Tourism Organization giới 17 VQG National park Vườn Quốc gia World Commission on Ủy ban Thế giới về Môi 18 WCED Environment and trường và Phát triển Development World Tourism and Travel Hội đồng Du lịch và Lữ 19 WTTC Council hành Thế giới 1 DẪN NHẬP 1. Lý do chọn đề tài và tính cấp thiết của đề tài Khu vực Tây sông Hậu là vùng đất nằm về phía hữu ngạn sông Hậu với các dạng môi sinh khác nhau như đồng bằng, đồi núi thấp, duyên hải, biển đảo. Các tộc người Việt - Khmer - Hoa - Chăm và một ít tộc người khác định cư trên vùng đất Tây sông Hậu từ khá sớm và có quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa với nhau để tạo một diện mạo văn hóa riêng với sắc thái văn hóa truyền thống kết hợp yếu tố bản địa và khu vực. Đó là cảnh quan văn hóa của đồng bằng và biển đảo, tiêu biểu là đất mũi Cà Mau - nơi vừa tiếp giáp biển Đông vừa nối liền biển Tây, Hà Tiên thập cảnh, đảo ngọc Phú Quốc, phong cảnh Bảy Núi, xóm ấp xen lẫn cánh đồng lúa và vườn trái cây, sông nước miệt vườn như chợ nổi trên sông ở Cần Thơ, Long Xuyên, Ngã Năm, hệ sinh thái đặc trưng của rừng ngập mặn ở Kiên Giang – Cà Mau, rừng đước Năm Căn, rừng tràm Trà Sư, những di tích lịch sử văn hóa của cộng đồng địa phương như di sản văn hóa cổ Óc Eo – Phù Nam, lễ hội dân gian truyền thống, nghệ thuật đờn ca tài tử ở Bạc Liêu, văn hóa Khmer ở Sóc Trăng v.