Tạp chí Tri Tân (1941-1945) và xây dựng giá trị văn hóa mới

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN *** TRẦN THỊ CẨM VÂN TẠP CHÍ TRI TÂN (1941 – 1945) VỚI VIỆC BẢO TỒN, PHÁT HUY VÀ XÂY DỰNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA MỚI LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC MÃ SỐ: 8229040 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN *** TRẦN THỊ CẨM VÂN TẠP CHÍ TRI TÂN (1941 – 1945) VỚI VIỆC BẢO TỒN, PHÁT HUY VÀ XÂY DỰNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA MỚI LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC MÃ SỐ: 8229040 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VĂN HIỆU THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Tạp chí Tri Tân (1941 – 1945) với việc bảo tồn, phát huy và xây dựng giá trị văn hóa mới” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Toàn bộ nội dung luận văn là trung thực, cho đến thời điểm hiện tại chưa được công bố dưới bất kỳ hình thức nào. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2022 Tác giả luận văn Trần Thị Cẩm Vân ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã có những giai đoạn thật sự khó khăn về thời gian và tinh thần.

Tuy nhiên nhờ sự động viên khích lệ từ gia đình, sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của Quý Thầy Cô, sự tạo điều kiện, hỗ trợ của Lãnh đạo và đồng nghiệp tại cơ quan… tôi đã hoàn thành được luận văn này. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS. Nguyễn Văn Hiệu, người hướng dẫn khoa học của đề tài đã giúp đỡ tôi rất nhiều cả về mặt phương pháp lẫn kiến thức chuyên môn, đặc biệt luôn khơi gợi, truyền cảm hứng, khích lệ để tôi có động lực tìm tòi, nghiên cứu hoàn thành luận văn và có những chuyển biến tích cực trong tư duy nhận thức. Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Quý Thầy/Cô khoa Văn hóa học, trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn đã tận tình giảng dạy cung cấp cho tôi những kiến thức nền tảng chuyên ngành, giúp tôi ứng dụng thực hiện luận văn.

Tôi cũng muốn dành cơ hội này gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo, anh chị em đồng nghiệp Viện Khoa học xã hội vùng Tây Nguyên, Lãnh đạo cùng Quý Thầy/Cô, Trường Phổ thông Năng Khiếu – Đại học Quốc Gia TP. Hồ Chí Minh, nơi tôi đã, đang công tác đã tạo điều kiện, hỗ trợ động viên tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Cuối cùng, tôi muốn nói lời cảm ơn đặc biệt với những người thân trong gia đình tôi, người bạn thân thiết của tôi đã luôn bên cạnh giúp đỡ tạo điều kiện thời gian, khích lệ tinh thần để tôi học tập, hoàn thành luận văn. Mặc dù tôi đã cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những ý kiến đóng góp từ Quý Thầy, Cô, anh chị và các bạn.

Tác giả luận văn Trần Thị Cẩm Vân iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Lịch sử vấn đề.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Bố cục của Luận văn .11 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN.

Giá trị và giá trị văn hoá. Văn hóa truyền thống và truyền thống văn hóa. Di sản và di sản văn hóa. Quan hệ giữa văn hoá và phát triển.

Quan hệ giữa bảo tồn và phát huy. Tiếp xúc và tiếp biến văn hoá. Biến động, biến đổi, chuyển đổi văn hóa. Cơ sở thực tiễn.

Bối cảnh lịch sử, xã hội và tiền đề văn hoá, báo chí. Bối cảnh lịch sử, xã hội. Những tiền đề văn hoá, báo chí. Tổng quan về tạp chí Tri Tân.

Nhóm Tri Tân. Tạp chí Tri Tân .39 CHƯƠNG 2 TẠP CHÍ TRI TÂN VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG. Ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn học dân tộc. Ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn học dân gian.

Ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn học cổ điển. Ý thức bảo tồn và phát huy tinh thần Hán học, nền học thuật cũ. Ý thức bảo tồn và phát huy lòng yêu nước, tinh thần dân tộc. Ý thức bảo tồn và phát huy phong tục lễ Tết cổ truyền .72 CHƯƠNG 3 TẠP CHÍ TRI TÂN VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA MỚI.

Ý thức xây dựng học thuật mới. Ý thức xây dựng nền quốc văn. Ý thức xây dựng nền quốc sử. Ý thức giới thiệu tư tưởng học thuật Đông Tây.

Ý thức xây dựng xã hội mới. Ý thức xây dựng con người mới .109 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Giai đoạn 1930 - 1945 là một trong những giai đoạn đặc biệt trong lịch sử văn hóa dân tộc, là giai đoạn sau quá trình chuyển tiếp và có tính giao thời của quá trình dung hợp văn hóa Đông – Tây. Hoài Thanh nhận định “phương Tây bây giờ đã đi tới chỗ sâu nhất trong tâm hồn ta.

Ta không còn có thể vui cái vui ngày trước, buồn cái buồn ngày trước, yêu, ghét, giận hờn nhất nhất như ngày trước” (Hoài Thanh, 1941, tr. Tuy nhiên, đến những năm 1939, cục diện chính trị thế giới có biến đổi “ngọn lửa thế giới đại chiến đã toả ảnh hưởng bi quan đến cuộc nhân sinh” (Tri Tân, 1942a, tr.2) và điều này “đã lần hồi đưa đến những biến đổi quyết định trên sân khấu Đông Dương” (Phạm Thế Ngũ, 1998, tr. Từ những năm 1930 nổi lên các hoạt động văn hóa thể hiện qua lĩnh vực sáng tác văn học với các phong trào như Thơ Mới, Tự Lực Văn Đoàn. Qua đầu những năm 1940 nổi bật lên các phong trào hoạt động văn hóa thể hiện qua các hoạt động học thuật mà báo chí là một trong những phương tiện phổ biến hữu hiệu.

Ở thập niên 30, nhiều tờ báo đăng tải các sáng tác văn học như Phong Hoá, Ngày Nay nhưng sang đến đầu thập niên 40 có sự xuất hiện các tờ báo có khuynh hướng học thuật như Thanh Nghị, Tri Tân. Cùng với sự chuyển biến của điều kiện chính trị, xã hội trong giai đoạn 1940 đến 1945, hầu hết tầng lớp trí thức nhận thấy vai trò quan trọng của văn hóa phương Tây, sự cần thiết phải tiếp thu những ưu điểm của nền văn hóa này trên con đường hiện đại hóa nền văn hóa dân tộc. Đồng thời họ cũng hiểu rằng không thể tiếp thu bằng cách mô phỏng hoàn toàn văn hóa phương Tây như một khuôn mẫu mà cần có sự chọn lọc để vừa phát triển vừa củng cố, bảo vệ văn hóa của dân tộc vì “cái lý tưởng mới của Âu tây gây ra một phong trào phản động đối với những tập quán cũ … rồi lớp ấy đến lớp khác đứng trước phong trào mới về chính trị, xã hội từ ngoài thâu nhập, dần dần thoát ly khỏi vòng cổ điển, để đi vào con đường nhầm lẫn” (Nhật Nham, 1941b, tr. 2 Chính vì lẽ đó mà năm 1941, nhóm Tri Tân ra đời, quy tụ các học giả cùng xây dựng một tờ báo có tôn chỉ mục đích rõ rệt là tạp chí Tri Tân.

Tri Tân là tạp chí thiên về học thuật, hoạt động trong thời gian 5 năm. Tạp chí đã tạo dựng được uy tín và có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của nhiều người dân Việt Nam lúc bấy giờ. Đặc biệt, tạp chí đã để lại một số lượng bài viết đáng kể, có giá trị cho đến ngày nay về các mặt báo chí, học thuật, tư tưởng, khoa học… thu hút được sự quan tâm của các học giả, nhà nghiên cứu. Đến nay, tạp chí Tri Tân đã được nhiều người quan tâm nghiên cứu, nhưng chủ yếu là sưu tầm, giới thiệu.

Những đóng góp của tạp chí Tri Tân thì mới chỉ được nghiên cứu bước đầu. Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Tạp chí Tri Tân (1941 – 1945) với việc bảo tồn, phát huy và xây dựng giá trị văn hóa mới” cho luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học của mình. Những khái niệm như “bảo tồn phát huy và xây dựng giá trị văn hoá mới” là những khái niệm cho đến nay còn có nhiều cách hiểu khác nhau. Những cách hiểu khác nhau này xuất phát không chỉ từ tư duy khoa học của những cá nhân, mà còn xuất phát từ tính chất, hoàn cảnh, môi trường… mà những giá trị văn hóa tồn tại.

Có quan niệm cho rằng việc bảo tồn những giá trị văn hoá là phải giữ nguyên vẹn không thay đổi, theo đúng truyền thống như nó vốn có, ví dụ như ở trong những loại hình nghệ thuật sân khấu. Nhưng cũng có những quan niệm cho rằng bảo tồn phải chấp nhận sự tiếp biến, điều chỉnh cho phù hợp với thời đại mới, ví dụ như các phong tục tập quán. Tương tự như vậy việc xây dựng giá trị văn hoá mới cũng luôn là một chủ đề tranh cãi xung quanh chuyện thế nào mới là những giá trị cần thiết và phù hợp. Do sự phức tạp của những cách nhìn khác nhau, nên khi vận dụng vào việc nghiên cứu, chúng tôi cố gắng chọn một cách hiểu đơn giản và phù hợp với đề tài.

Chúng tôi quan niệm rằng, khi nói đến việc bảo tồn phát huy là chúng tôi nói đến những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Còn khi nói đến việc xây dựng là chúng tôi đề 3 cập đến các giá trị văn hóa mới. Do đó, đề tài luận văn của chúng tôi sẽ bao gồm cả hai luận đề chính như đã nêu ở trên trong giá trị nội dung của tạp chí Tri Tân. Mục đích nghiên cứu Thông qua việc tìm hiểu, khảo sát, nghiên cứu hoạt động của nhóm Tri Tân và nội dung các bài viết trên tập chí Tri Tân, luận văn nhằm làm rõ: + Đóng góp của tạp chí Tri Tân trong việc bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống và hướng xây dựng những giá trị văn hoá mới.

+ Ý thức của tạp chí Tri Tân về việc xây dựng nền văn hoá trong bối cảnh mới là kết hợp giữa các giá trị truyền thống và hiện đại. + Từ những đóng góp của Tri Tân góp phần lý giải những đặc điểm có tính quy luật của việc giao lưu tiếp biến văn hoá phương Tây đầu thế kỷ XX gắn với trường hợp văn hoá Việt Nam.