Di tích kiến trúc cổ của người Hoa ở Hội An (Quảng Nam) - Nghiên cứu của Võ Thị Ánh Tuyết, ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, TP. Hồ Chí Minh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHÓ HỒ CHÍ MINH TRƯƠNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VÃN VÕ THỊ ÁNH TUYẾT DI TÍCH KIẾN TRÚC CỐ CỦA NGƯỜI HOA Ỏ HỘI AN (QUẢNG NAM) Ngành: Khảo cổ học Mã số: 9229017 LUÂN ÀN TIÊN SI KHÁO cô HOC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Hậu 2. Truong Hoàng Truong Người phản biện độc lập: 1. Lâm Quang Thùy Nhiên Người phản biện: 1.

Lê Xuân Hung 3. Phạm Hữu Mý Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2022 LƠI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, luận án tiến sĩ “Z>/ tích kiến trúc cô của người Hoa ỏ’ Hội An (Quảng Nam)” là công trinh nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của tập thê cán bộ hướng dẫn khoa học. Các kết quà nghiên cứu, số liệu, tài liệu tham kháo, trích dẫn dược trình bày trong luận án có nguồn gốc rõ ràng và tham chiểu đầy đủ. NGHIÊN cúu SINH LỜI CẢM ƠN Luận án Tiến sì được hoàn thành, ngoài sự nồ lực cố gắng của bản thân còn có sự hỗ trợ từ nhiều nguồn khác.

Nghiên cứu sinh xin gứi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới: Vùng đất Hội An đà sinh ra, nuôi nấng và luôn dang rộng vòng tay cho NCS có diều kiện theo duổi dam mê khoa học dù đang sinh sống và làm việc ớ phương xa. Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM, Khoa Lịch sử, Bộ môn Khảo cổ đã đào tạo đại học, sau đại học và chap cánh cho những mơ ước khoa học cua NCS được trớ thành hiện thực. Quý Thầy/Cô, đồng nghiệp, bạn bè đã trao truyền kiến thức và giúp đỡ NCS trên bước đường dến với khoa học, công lác cũng như nghiên cứu luận án. Cán bộ hướng dẫn khoa học cho Luận án của NCS.

Cô và Thầy đã tận tụy chi bào và úng hộ NCS trong quá trình nghiên cứu khoa học cho luận án cũng như trong công tác chuyên môn. Đặc biệt, TS. Nguyễn Thị Hậu đã hướng dẫn và đồng hành cùng NCS lừ khóa luận tốt nghiệp đại học đến luận văn thạc sĩ và nay là luận án tiến sĩ. Quý cơ quan ban ngành ở Hội An, đặc biệt là Trung tâm Quản lý Bào tồn Di sản Văn hóa Hội An đã tạo điều kiện cho NCS liếp cận di lích cùng hồ sơ tư liệu liên quan.

Tập thế, cá nhân trực tiếp quản lý, trông nom và người dân sinh sống lân cận các di tích kiến trúc cổ của người Hoa, di tích khác tại thành phố Hội An cũng như một số tinh thành trong nước. Bang trưởng, phó hay phụ trách các bang người Hoa ờ Hội An. Tất cá các vị đã đón tiếp niềm nớ, tạo điều kiện cho NCS liếp xúc, nghiên cứu di tích, phỏng vấn nhiều vấn đề về cộng đồng người Hoa. Lòng yêu mến di sản của các vị đã để lại trong NCS ấn lượng tốt đẹp, giúp NCS càng trân trọng hơn giá trị di sản quý báu.

Các nhà khoa học đi trước đà miệt mài nghiên cứu tạo nên khối tư liệu cho NCS dược tiếp nổi; Thầy/Cô và các nhà khoa học trong hội dồng bảo vệ dồ cương, chuyên đề, các cấp và phàn biện kín đã chi ra nhiều điều để NCS hoàn thiện hơn luận án. Gia đinh, người thân đã luôn sát cánh ủng hộ về vật chất, tinh than và hỗ trợ hết mình cho NCS trong học tập, nghiên cứu, đặc biệt là nhiều năm liền kiên trì thực hiện quá trình thu thập tư liệu, khảo sát di lích và thực hiện luận văn, luận án. Cuối cùng, NCS luôn xác định luận án mới chi là cột mốc trên con đường nghiên cửu khoa học thật dài phía trước. Chae chan luận án không tránh khỏi những thiêu sót.

NCS luôn mong muốn nhận được sự đóng góp chân tình tù’ Thầy/Cô đồng nghiệp, bạn bè cùng những nhà “Hội An học” dể con dường khoa học trong tương lai và niềm dam mê nghiên cứu về quê hương được hoàn thiện hơn. Trân trọng! NGHIÊN CỨU SINH - ii - 2. KIÉN TRÚC TÍN NGƯỠNG. Miếu Quan Thánh và chùa Quan Âm.

Nghĩa trủng, mộ cổ và Thanh Minh từ. KIÉN TRÚC KHÁC. Cẩm Hải nhị cung. Lai Viễn kiều và Bẳc Đổ miếu.

Kiến trúc ghi nhận sự đóng góp của người Hoa. 106 *TIỀU KÉT CHƯƠNG 2. DI TÍCH KIÉN TRÚC cô CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN: ĐẠC TRƯNG, DIẺN TRÌNH VÀ QUAN HỆ VẪN HÓA. ĐẶC TRƯNG CO BẢN.

Không gian phân bố. Kiến trúc và nghệ thuật trang trí. Đặc trưng di vật và một số loại hình di vật tiêu biều. Biến đổi tên gọi và chức năng cùa một số loại hình di tích.

DIỄN TRÌNH PHÁT TRIẾN. Giai đoạn 1 (Thổ kỷ XVII): Dấu vết và tư liệu về các di tích niên đại sớm. Giai đoạn 3 (Từ năm 1775 dến năm 1802): Di tích bị tàn phá và được phục hồi 131 3. CÁC MÓI QUAN HỆ VÀ sụ GIAO LUU, TIÉP BIÉN VẢN HÓA.

Với các kiến trúc cổ khác ở Hội An và sự giao lưu, tiếp biến văn hóa. Với kiến trúc cồ của người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh và những nơi khác. 141 *T1ÊU KẾT CHƯƠNG 3. 152 -i- MỤC LỤC MỎ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cửu.

Nguồn tư liệu nghiên cứu. Đóng góp mới cùa luận án. Bố cục của luận án. TỐNG QUAN VÈ VẤN ĐÈ NGHIÊN cứu.

TÌNH HÌNH NGHIÊN cúu. Nghiên cứu chung về đô thị cô Hội An. Nghiên cứu về người Hoa và di tích kiến trúc cổ. Những vẩn đề khoa học luận án kế thừa và tiếp tục đặt ra.

KHÁI NIỆM VÀ LÝ THUYẾT NGHIÊN cửu LUẬN ÁN. Một số khái niệm liên quan đến luận án. Lý thuyết khoa học được sừ dụng nghiên cứu luận án. BÓI CẢNH RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIÉN CÁC DI TÍCH KIÉN TRÚC CÓ CỦA NGUÒĨ HOA Ở HỘI AN.

Đô thị - thương cảng Hội An (thế kỷ XVI - XIX). Khái quát quá trình định cư của người Hoa tại Hội An. Điều kiện ra đời và những tác động đến di tích kiến trúc cổ của người Hoa.42 * TIÉU KÉT CHƯƠNG 1. LOẠI HÌNH DI TÍCH KIÉN TRÚC CÓ CỦA NGƯỜI HOA Ỏ HỘI AN.

K1ÉN TRÚC DÂN DỤNG. Nhà thờ tộc (chức năng hiện nay: thờ tự và ở). 69 - ill - CHƯƠNG 4. VAI TRÒ, GIÁ TRỊ VÀ VÁN ĐÈ BẢO TỒN, PHÁT HUY CÁC DI TÍCH KIẾN TRÚC CÓ CỦA NGƯỜI HOA Ỏ HỘI AN.

VAI TRÒ DI TÍCH KIẾN TRÚC CÓ CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN TRONG LỊCH sử VÀ HIỆN TẠI. Đối với cộng đồng người Hoa và cư dân địa phương trong lịch sử. Đối với cư dân thành phố hiện nay và Di sản Văn hóa Thế giới Hội An 169 4. GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH KIẾN TRÚC CÓ CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN.

Giá trị kiến trúc, nghệ thuật. Giá trị lịch sử, văn hóa. Giá trị truyền thông, kinh tế. BẢO TÒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH KIÉN TRÚC CÓ CỦA NGƯ ỜI HOA Ở HỘI AN.

Chính sách và thực trạng quản lý. Gợi ý biện pháp góp phan bảo tồn, phát huy giá trị. 189 *T1ÉU KÉT CHƯƠNG 4. 197 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

201 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BÓ LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI LUẬN ÁN. 217 PHỤ LỤC CHUYÊN MÔN. BÂNG THÒNG KÊ 2. BẢN DẬP HOA VÀN, VÀN BẢN cồ 6.

Tư LIỆU CHỪ HÁN 9 - vi - 2. DANH MỤC Lược ĐÔ, BẢN Đồ, HỌA ĐÔ, sơ ĐÔ, BIỂU ĐÔ Lược đồ 1. Vị trí Hội An trong khu vực và thế giới. Không ảnh Hội An trước và năm 1930.

Bản đồ hành chính thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam hiện nay. Phân bổ di tích kiến trúc cổ tiêu biểu của người Hoa tại khu vực 1 phổ cổ Hội An. Phân bố di tích kiến trúc cổ tiêu biểu của người Hoa ờ Hội An. Khảo sát đánh giá đô thị cổ Hội An năm 1983.

Khoanh vùng bảo vệ khu phổ cổ Hội An hiện nay. Phân bố các di tích kiến trúc cố của người Hoa ở Hội An trong khu vực 1 pho cổ. Ban sao bức tranh “Giao Chỉ quốc mậu dịch độ hai đồ”. Hội An kiều (cầu Hội An) trong Thiên Nam tứ chỉ lộ đồ thư.

Hội An kiều (cầu Hội An) trong Càn Khôn nhất lãm. Hội An kiều (cầu Hội An) trong Nam Việt bàn đồ. Bố trí thờ tự tại miếu Quan Thánh ở Hội An. Bố trí thờ tự tại hội quán Phúc Kiến ở Hội An.

Bố trí thờ tự tại hội quán Trung Hoa ở Hội An. Bố trí thờ tự tại hội quán Triều Châu ở Hội An. Bố trí thờ tự tại hội quán Quỳnh Phủ ở Hội An. Bố trí thờ tự tại hội quán Quảng Triệu ở Hội An.

Phác thảo lại bố trí thờ tự của hai cung “Câm Hà cung” và “Hải Bình cung” tại di tích công chùa Bà Mụ. Bố trí các bia đá tại hội quán Phúc Kiến ở Hội An. Bố trí các bia đá tại hội quán Trung Hoa ờ Hội An. Bố trí các bia đá tại hội quán Triều Châu ở Hội An.

Bố trí các bia đá tại hội quán Quỳnh Phu ở Hội An. Bố trí các bia đá tại hội quán Quáng Triệu ờ Hội An. Bố trí các bia đá tại miếu Quan Thánh ở Hội An. Bố trí các hoành phi, liễn đối tại hội quán Phúc Kiến ớ Hội An.

Bố trí các hoành phi, liễn đối tại hội quán Trung Hoa ờ Hội An. Bố trí các hoành phi, liễn đối tại hội quán Triều Châu ở Hội An. Bố trí các hoành phi, liễn đối tại hội quán Quỳnh Phủ ở Hội An. Phân bố nhà cồ của người Hoa ở Hội An theo các tuyển đường trong khu vực 1 phố cồ.

DANH MỤC BẢNG THỐNG KÊ I. NHÓM BANG THÒNG KÊ Tư LIỆU VÊ NGƯỜI HOA HỘI AN THÉ KỶ XVII-XIX. - 1 - Báng thống kê 1. sổ ghe Trung Hoa từ các nước Đông Nam Á tới Nhật Bản (1647-1720).

- 1 - Báng thống kê 2. Người Hoa tham gia mua bán, thế chấp nhà đất qua “tư liệu vãn khế” .- 1 - Bảng thống kê 3. Người Hoa tham gia lập văn khc qua “tư liệu văn khế”. - 2 - Bảng thong kê 4.

Tình hình điển chấp của người Hoa ở Hội An qua “tư liệu văn khế” - 2 - II. NHÓM BẢNG THỐNG KÊ TỔNG HỢP VỀ DI TÍCH KIÉN TRÚC CỒ CỦA NGƯỜI HOA Ở HỘI AN. - 3 - Bàng thong kê 5. Di tích kiến trúc cổ của người Hoa ờ Hội An trong khu vực 1 phố cô - phân theo tuyến đường.

- 3 - Bảng thống kè 6. Di tích kiến trúc cồ của người Hoa ở Hội An ngoài khu vực 1 phố cổ. -7 - Bảng thống kê 7. Di vật bia đá tại di tích kiến trúc cổ của người Iloa ở I lội An.

- 8 - Bảng thống kê 8.