Luận án tiến sĩ: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với hoạch định chính sách tôn giáo - Nguyễn Văn Thanh (2020)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN THANH MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VỚI VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở NƢỚC TA HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2020 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH - NGUYỄN VĂN THANH MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VỚI VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở NƢỚC TA HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH CHÍNH TRỊ HỌC Mã số: 931 02 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS ĐỖ QUANG HƢNG 2.TSKH PHAN XUÂN SƠN HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Nguyễn Văn Thanh luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 10 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách tôn giáo và hoạch định chính sách tôn giáo 10 1.

Các công trình liên quan đến vai trò của Mặt trận với việc hoạch định chính sách nói chung, chính sách tôn giáo nói riêng 23 1. Đánh giá chung các công trình nghiên cứu và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 25 Chƣơng 2: LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VỚI VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 27 2. Lý luận chung về chính sách công và chính sách tôn giáo ở Việt Nam 27 2. Khái quát chung về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và vai trò của Mặt trận trong hoạch định chính sách và chính sách tôn giáo 49 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VỚI VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở NƢỚC TA HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 70 3.

Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc hoạch định chính sách tôn giáo ở nước ta hiện nay 70 3. Đánh giá chung về thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc hoạch định chính sách tôn giáo thời gian qua 104 3. Một số vấn đề đặt ra 113 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VỚI VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 124 4. Giải pháp 128 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Tôn giáo, với tư cách là một hình ý thức xã hội, một thực thể xã hội nên không nằm ngoài sự vận động, biến đổi chung của toàn xã hội. Trong bối cảnh sự phát triển nhanh chóng về kinh tế - xã hội, đặc biệt là khoa học và công nghệ, đòi hỏi mỗi quốc gia phải hoàn thiên hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến tôn giáo cho phù hợp. Như đã biết, mặc dù tôn giáo xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử loài người, cho dù với sự phát triển khoa học công nghệ như hiện nay, tôn giáo không những không tiêu vong mà nó còn có xu hướng phát triển đa dạng, ảnh hưởng sâu rộng đến mọi mặt trong đời sống xã hội con người. Các cộng đồng tôn giáo có mối quan hệ không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn xuyên quốc gia, liên quốc gia, trở thành một trong những lực lượng quốc tế có tiếng nói và ảnh hưởng đáng kể đến đời sống con người, là một trong những yếu tố tạo nên bản sắc văn hóa của các cộng đồng tộc người, quốc gia, dân tộc.

Thế kỷ XXI là thế kỷ được dự báo có nhiều diễn biến phức tạp về tôn giáo và dân tộc. Có những quốc gia ở nhiều thời kỳ, vấn đề tôn giáo và vấn đề dân tộc gắn liền với nhau mà tôn giáo không chỉ liên quan đến nhân quyền, đến đời sống chính trị, nó còn là nguyên nhân của những xung đột vũ trang, là ngòi nổ của chiến tranh. Chính vì vậy, mà vấn đề tôn giáo trong điều kiện toàn cầu hoá và cách mạng khoa học, công nghệ thông tin dễ dàng vượt khỏi phạm vi quốc gia, trở thành vấn đề quốc tế. Do đó, chính sách pháp luật về tôn giáo nếu không được xây dựng và thực hiện tốt, thường dễ bị lợi dụng, kích động trở thành mâu thuẫn, thù hận, chia rẽ giữa các tôn giáo, thậm chí trở thành xung đột xã hội dưới vỏ bọc tôn giáo, hoặc xung đột tôn giáo, mà chúng ta chứng kiến chúng đang nổ ra khắp nơi trên thế giới.

Một điều đáng lo ngại đó là các thế lực chính trị cực đoan sẽ tiếp tục luan an 2 tìm cách lợi dụng tôn giáo để chống lại xu hướng phát triển tiến bộ của loài người, thậm chí thúc đẩy xu hướng ly khai,. nhằm chia rẽ giữa các quốc gia dân tộc, sự đoàn kết trong cộng đồng từng dân tộc trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh này, đòi hỏi hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến tôn giáo cần được xây dựng, hoàn chỉnh để tăng cường được sự đoàn kết, khoan dung giữa các tôn giáo và phát huy được vai trò, các giá trị và nguồn lực của các tôn giáo trong đời sống xã hội. Việt Nam là một quốc gia có nhiều loại hình tín ngưỡng, tôn giáo, được coi là "bảo tàng tôn giáo của thế giới".

Với chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo và tự do không tín ngưỡng tôn giáo, đến nay đã có 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo ở Việt Nam đã được Nhà nước công nhận hoặc đăng ký hoạt động của tổ chức (các tôn giáo gồm: Phật giáo, Công giáo, đạo Cao Đài, Phật giáo Hoà Hảo, đạo Tin Lành, Hồi giáo, Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam, đạo Tứ ân Hiếu nghĩa, đạo Bửu sơn Kỳ hương, Minh Sư đạo, Minh Lý đạo, tôn giáo Baha'i, đạo Bàlamôn, Giáo hội các Thánh hữu ngày sau của Chúa Giêsu Kitô, Giáo hội Cơ đốc Phục lâm Việt Nam. Ngoài ra, sự xuất hiện của các "tổ chức tôn giáo mới" có xu hướng tăng lên. Các tổ chức này tổ chức truyền đạo và hoạt động trái pháp luật, gây nhiều hệ lụy trong đời sống tôn giáo, tín ngưỡng của nhân dân. Thái độ ứng xử của Nhà nước đối với các "tổ chức tôn giáo mới" (có tác giả gọi là các hiện tượng tôn giáo mới) như thế nào? Thái độ ứng xử đối với các tôn giáo hợp pháp và bất hợp pháp cần thể hiện trong chính sách tôn giáo.

Trong quá khứ và hiện tại, tôn giáo đã và đang có ảnh hưởng lớn đến đời sống văn hoá, tinh thần, kinh tế, chính trị, xã hội,. của đất nước và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Lịch sử Việt Nam đã chứng minh điều đó. Tôn giáo cũng là một nhân tố góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá của các dân tộc trong quá trình giao lưu, hội nhập, phát triển và toàn cầu hoá, để quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam đạt đến mục tiêu "hòa nhập, không hòa tan".

luan an 3 Bước vào thời kỳ đổi mới, hệ thống chính sách, pháp luật về tôn giáo ở nước ta đã được Đảng, Nhà nước quan tâm xây dựng và từng bước hoàn thiện, với nhiều quan điểm mới tiến bộ, từng bước khắc phục những nhận thức giáo điều, tả khuynh về tôn giáo. Các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị về công tác tôn giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: Tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân; đồng bào các tôn giáo là một bộ phận quan trọng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc; thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tôn giáo và tự do không theo tôn giáo của nhân dân; phát huy những giá trị văn hoá, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của các tôn giáo. Các tôn giáo hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, bình đẳng trước pháp luật và được pháp luật bảo hộ. Đảng và Nhà nước ta xác định: Cả hệ thống chính trị đều phải tham gia vào công tác tôn giáo và nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận động quần chúng, chống mọi hành vi vi phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân, đồng thời chống việc lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để chia rẽ đoàn kết dân tộc, trục lợi và làm tổn hại đến lợi ích chung của dân tộc, của cộng đồng và của nhân dân.

Luật tín ngưỡng, tôn giáo ra đời năm 2016 là một bước phát triển mới trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Luật tín ngưỡng, tôn giáo được thông qua có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người, là một bước tiến mới trong vấn đề đảm bảo hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, để xây dựng và thể chế hóa được các chủ trương, đường lối của Đảng thành Luật tín ngưỡng, tôn giáo này là sự cố gắng không nhỏ của cả hệ thống chính trị nước ta trong đó phải kể đến vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Bởi, "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt luan an 4 Nam định cư ở nước ngoài" [121, tr.

Với tư cách là tổ chức liên minh chính trị, cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, Mặt trận là nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, đại diện và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc "Tham gia xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo; phản biện xã hội đối với các dự thảo văn bản pháp quy, pháp luật, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước có liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật" [125, tr.