Phát huy vai trò các chủ thể bảo tồn Di sản Văn hóa Vật thể tại Thủ đô Viêng Chăn, Lào - Luận án TS

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH SOUKSAVANH PATHCHAI PHÁT HUY VAI TRÒ CÁC CHỦ THỂ TRONG BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ Ở THỦ ĐÔ VIÊNG CHĂN CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ DUY VẬT LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2026 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH SOUKSAVANH PATHCHAI PHÁT HUY VAI TRÒ CÁC CHỦ THỂ TRONG BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ Ở THỦ ĐÔ VIÊNG CHĂN CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ DUY VẬT LỊCH SỬ Mã số: 9229002 Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐINH VĂN THỤY TS. NGUYỄN LƯƠNG NGỌC HÀ NỘI - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là luận án nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu được đưa ra trong luận án đều trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả SOUKSAVANH PATHCHAI MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Những công trình liên quan đến vấn đề lý luận về phát huy vai trò các chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể. Những công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng vai trò các chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể.

Những công trình liên quan đến giải pháp vai trò các chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể. Khái quát kết quả các công trình công bố có liên quan đến vai trò các chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể. PHÁT HUY VAI TRÒ CÁC CHỦ THỂ TRONG BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ Ở THỦ ĐÔ VIÊNG CHĂN - MỘT SỐ VẤN LÝ LUẬN. Bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn - quan niệm và tầm quan trọng.

Phát huy vai trò chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn - quan niệm, thực chất và nhân tố tác động. VAI TRÒ CÁC CHỦ THỂ TRONG BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ Ở THỦ ĐÔ VIÊNG CHĂN - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN. Thực trạng phát huy vai trò các chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn. Nguyên nhân của thực trạng phát huy vai trò chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn.

GIẢI PHÁP PHÁT HUY HIỆU QUẢ VAI TRÒ CÁC CHỦ THỂ TRONG BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ Ở THỦ ĐÔ VIÊNG CHĂN TRONG THỜI GIAN TỚI. Nhóm giải pháp về phát huy vai trò nhân dân trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn. Nhóm giải pháp về phát huy vai trò nhà nước trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn. 157 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

159 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CHDCND : Cộng hòa dân chủ nhân dân DSVH : Di sản văn hóa DSVHVT : Di sản văn hóa vật thể DTLS - VH : Di tích lịch sử - văn hóa ĐNDCM : Đảng Nhân dân cách mạng PHVTCCT : Phát huy vai trò của chủ thể QLNN : Quản lý nhà nước TĐ : Thủ đô TTVH&DL : Thông tin, văn hóa và du lịch UBND : Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Tổng kết đóng góp của Nhân dân (Ước tính giai đoạn 2015 - 2025). Tổng hợp số liệu đầu tư tiêu biểu (Giai đoạn 2020 - 2025). Tổng hợp các dự án tiêu biểu (giai đoạn 2020-2025).

Lý do chọn đề tài Di sản văn hóa (DSVH) là cội nguồn sức sống tiềm tàng, là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc và là bộ phận không thể tách rời của di sản nhân loại. Trong xu thế hội nhập quốc tế, di sản văn hóa vật thể (DSVHVT) không chỉ là minh chứng cho trí tuệ, lịch sử dân tộc mà còn đóng vai trò then chốt trong việc giới thiệu văn hóa quốc gia, thúc đẩy giáo dục và phát triển kinh tế - du lịch. Đối với thủ đô Viêng Chăn - trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa lớn nhất của Lào, việc bảo tồn DSVHVT (như Thạt Luổng, Vắt Ông Tự, Vắt Xỉ Xạ Kết, Vắt In Peng, Vắt Hỏ Phạ Kẹo, Vắt Xỉ Mương, Công Viên Phật Xiêng Khoan, Pạ Tu Xay.) không chỉ là bảo lưu giá trị truyền thống mà còn là cơ sở để tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại trong quá trình đô thị hóa nhanh chóng. Đảng và Nhà nước Lào đã có những quan điểm chỉ đạo sâu sắc, thể chế hóa qua hệ thống pháp luật như Luật Di sản văn hóa (2005, 2012) và văn bản hợp nhất năm 2015.

Các quy định này tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc giữ gìn di sản. Tuy nhiên, để chuyển hóa các nghị quyết và văn bản pháp luật thành kết quả thực tế, việc nghiên cứu cách thức phát huy vai trò của các chủ thể (từ cơ quan quản lý đến cộng đồng người dân) là yêu cầu khách quan nhằm bảo đảm tính kế thừa và phát triển pháp lý trong bối cảnh hiện đại. Mặc dù công tác bảo tồn đã đạt được những kết quả nhất định như nhiều di sản được xếp hạng quốc gia và đưa vào khai thác kinh tế, song thực trạng tại Viêng Chăn vẫn đối mặt với nhiều bất cập nghiêm trọng, chẳng hạn như: Sự xâm hại di sản, tình trạng lấn chiếm, hủy hoại môi trường, khai thác quá mức và bảo tồn không đúng nguyên gốc đang diễn ra. Bên cạnh đó là sự bất cập trong bộ máy quản lý.

Chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan còn chồng chéo, không thống nhất; đội ngũ cán bộ chuyên môn còn hạn chế về kiến thức và kỹ năng quản lý. Ngoài ra, việc huy động và giám sát các nguồn 2 lực xã hội còn bị buông lỏng và thiếu chặt chẽ. Những hạn chế này cho thấy, vai trò của các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT tại Viêng Chăn chưa được phát huy hiệu quả, thậm chí dẫn đến nguy cơ một số di sản có thể bị đưa ra khỏi danh sách di sản văn hóa nếu không sớm khắc phục. Trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0 và kinh tế số, công tác bảo tồn di sản đứng trước cả cơ hội lẫn những thách thức mới.

Việc nghiên cứu dưới góc độ triết học và quản lý văn hóa không chỉ giúp khám phá thêm các giá trị di sản qua từng thời đại mà còn đòi hỏi phải tìm ra những định hướng, giải pháp hữu hiệu để hoàn thiện cơ chế phát huy vai trò chủ thể. Xuất phát từ những đòi hỏi gay gắt giữa bảo tồn và phát triển, giữa thực trạng quản lý còn nhiều yếu kém và yêu cầu hội nhập quốc tế, việc thực hiện đề tài này là vô cùng cần thiết, có ý nghĩa thực tiễn cao nhằm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Lào trong dòng chảy của thời đại. Vì vậy, NCS đã lựa chọn đề tài “Phát huy vai trò các chủ thể trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào hiện nay” làm luận án Tiến sĩ, ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đây là chủ đề thực sự có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

Mục đích, nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích và làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng vai trò của các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào hiện nay, luận án đề xuất giải pháp phát huy hiệu quả vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan và chỉ rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn mà luận án cần tiếp tục nghiên cứu. - Phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận của việc phát huy vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào.

3 - Khảo sát đánh giá thực trạng vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào hiện nay. - Phân tích và làm rõ thực trạng vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào. - Đề xuất các giải pháp phát huy có hiệu quả vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án tập trung nghiên cứu vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT tiêu biểu có tính đại diện ở thủ đô Viêng Chăn đã được đề cập trong Luật Di sản Quốc gia năm 2005, sửa đổi năm 2013 của Cộng hóa dân chủ nhân Lào. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu việc phát huy vai trò các chủ thể trong bảo tồn DSVHVT ở thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào. Chủ thể bảo tồn các giá trị văn hóa, xét trên bình diện rộng, là con người và các cộng đồng người như nhóm người, giai cấp, tập đoàn xã hội, dân tộc, thậm chí là cả loài người trong những điều kiện lịch sử nhất định. Bởi lẽ, văn hóa là sản phẩm của hoạt động sáng tạo xã hội, được hình thành, lưu giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ, nên việc bảo tồn văn hóa không thể tách rời vai trò của các chủ thể xã hội.

Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của luận án, vấn đề bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể ở Thủ đô Viêng Chăn, Lào được tiếp cận chủ yếu từ hai chủ thể cơ bản là nhân dân và nhà nước. Nhân dân là chủ thể trực tiếp gắn bó với di sản, vừa là người sáng tạo ra các giá trị văn hóa trong lịch sử, vừa là người gìn giữ, thực hành và truyền tiếp các giá trị ấy trong đời sống hiện tại. Thông qua ý thức cộng đồng, phong tục, tập quán và các hoạt động văn hóa, nhân dân góp phần duy trì sức sống của di sản và bảo đảm tính liên tục của truyền thống. Trong khi đó, nhà nước giữ vai trò chủ thể quản lý và điều tiết, thể hiện ở việc ban hành chính sách, 4 pháp luật, quy hoạch, đầu tư nguồn lực và tổ chức các hoạt động tu bổ, tôn tạo, nhằm bảo vệ di sản một cách hệ thống, lâu dài và hiệu quả.

Sự phối hợp hài hòa giữa nhân dân và nhà nước là điều kiện quan trọng để công tác bảo tồn đạt kết quả bền vững.