Luận án tiến sĩ sự vận dụng phép biện chứng duy vật của đảng ta trong giai đoạn

Tính cấp thiết của đề tài Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đại hội VII của Đảng thông qua đã xác định: "Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động,. Kết luận này được rút ra từ kết quả tổng kết thực tiễn sáu mươi năm thực hiện Chính cương vắn tắt, Luận cương năm 1930 của Đảng. Nhưng, theo Lênin, sợi chỉ đỏ của toàn bộ chủ nghĩa Mác chính là phép biện chứng duy vật - khoa học phản ánh đúng đắn biện chứng khách quan của sự vật, hiện tượng. Hoạt động của con người chỉ có kết quả, khi lấy biện chứng khách quan của sự vật, hiện tượng làm điểm xuất phát.

Đảng Cộng sản Việt Nam luôn luôn vận dụng sáng tạo phép biện chứng duy vật, và do đó, đã góp phần xây dựng một cách đúng đắn các đường lối, nghị quyết phát triển đất nước. Thực tiễn những thành quả vĩ đại của cách mạng nước ta do Đảng lãnh đạo đã chứng minh điều đó. Tuy nhiên, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, đã có lúc Đảng ta chưa thực sự quán triệt phép biện chứng duy vật, gây hậu quả cho sự phát triển của đất nước. Đã có lúc Đảng ta mắc phải bệnh giáo điều, kinh nghiệm, chủ quan duy ý chí, coi thường các quy luật khách quan của sự phát triển xã hội trong quá trình hoạch định cũng như chỉ đạo đường lối phát triển đất nước.

Sự nghiệp đổi mới của chúng ta đang diễn ra trong những điều kiện mới chưa từng có trong lịch sử nhân loại, chúng ta đang thực sự phải nhận thức và giải quyết nhiều vấn đề phức tạp nhất trong lịch sử không chỉ ở nước ta, mà mang tính quốc tế của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thật vậy, đường lối cách mạng của nước ta trước hết phải xuất phát từ hiện thực đất nước và thời đại; mặt khác, phải dựa trên nền tảng tư tưởng là 2 chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, từ những kinh nghiệm thành công của chúng ta và của thế giới. Xét từ phương diện thứ nhất, hiện thực khách quan mà chúng ta lấy đó làm điểm xuất phát để đề ra đường lối đổi mới, hoàn thiện và triển khai thực hiện tự chúng đã hết sức biện chứng, đầy mâu thuẫn. Chủ nghĩa xã hội với tư cách là cái mới tiêu biểu cho xu thế phát triển khách quan của nhân loại lại đang trong cơn khủng hoảng và thoái trào.

Chủ nghĩa tư bản đã lỗi thời trong lịch sử phát triển của nhân loại thì lại đang đứng ở tầm cao về kinh tế, về khoa học - công nghệ, về thị trường và còn nhiều tiềm năng thích nghi để phát triển. Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ vừa mang lại cho con người nhiều yếu tố thuận lợi cho việc nhận thức tự nhiên, cải tạo xã hội để ngày càng có được sự phát triển bền vững, xét cả từ phương diện quan hệ con người với tự nhiên lẫn quan hệ giữa con người với con người - thì mặt trái của nó cũng mang lại không ít nguy cơ cho sự tồn tại của tự nhiên lẫn bản thân con người. Toàn cầu hóa khiến cho cả thế giới ngày càng trở thành một thị trường, một chỉnh thể mà trong môi trường đó, mỗi quốc gia riêng biệt chỉ có thể phát triển được, khi tự đặt mình là một yếu tố của cộng đồng thế giới, do vậy, sự xích lại gần nhau ngày càng gia tăng. Mặt khác, xét từ nhiều phương diện, toàn cầu hóa hiện nay đang bị chủ nghĩa tư bản chi phối, nên mâu thuẫn dân tộc, sắc tộc, tôn giáo, sự phân cực giàu nghèo ngày càng gia tăng dẫn tới sự phân ly và phân cực chưa từng thấy trong lịch sử.

Còn tình hình đất nước như chúng ta đã biết: Hơn 15 năm đổi mới, chúng ta đã có nhiều thành tựu đáng kể: kinh tế có bước tăng trưởng khá; văn hóa - xã hội có những khởi sắc nhất định; an ninh - quốc phòng được tăng cường và củng cố, độc lập - chủ quyền quốc gia được bảo đảm; đối ngoại không ngừng được rộng mở. Mặt khác, như Đại hội IX của Đảng đã nhận định bốn nguy cơ mà Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ khóa VII nêu ra đang có nhiều diễn biến phức tạp. Công cuộc đổi mới càng được triển khai sâu sắc bao nhiêu, chúng ta càng phải giải quyết nhiều vấn đề mới và phức tạp bấy nhiêu: bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng ta là tiền đề chính trị tất yếu để xác lập, củng cố, tăng cường nền 3 dân chủ xã hội chủ nghĩa lại đang dựa trên nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần với cơ cấu giai cấp - xã hội, cơ cấu lợi ích ngày càng đa dạng, phong phú, trong đó không chỉ có khác nhau, có cả mâu thuẫn, thậm chí mâu thuẫn đối kháng. Mục tiêu cuộc cách mạng mà chúng ta đang thực hiện là hình thành một xã hội có đầy đủ những nhân tố bảo đảm thực hiện trong thực tế lý tưởng: "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh", thì hiện thực đất nước vẫn thuộc nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới; sự phân cực xã hội ngày một gia tăng; tình trạng quan liêu - tham nhũng còn quá nặng nề; một bộ phận cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất, phai nhạt lý tưởng, cơ hội về chính trị.

Trong khi xem nội lực là chính thì chất lượng đào tạo con người đang xuống cấp đến mức báo động, nguồn lực con người chưa có điều kiện thuận lợi để phát huy. Xét từ phương diện thứ hai, mặc dù nhận thức của chúng ta về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng đúng đắn hơn, nhưng không chỉ khuynh hướng phủ nhận một số giá trị của di sản kinh điển đó, mà cả sự xa rời, cả sự giáo điều hóa cũng chưa bị đẩy lùi; năng lực nhận thức và vận dụng sáng tạo di sản đó còn xa so với nhu cầu thực tiễn đổi mới. Hơn nữa, ngày nay chúng ta đang phải giải quyết nhiều vấn đề mà đương thời các nhà kinh điển mácxít chưa gặp phải. Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội trong những năm vừa qua lại làm nảy sinh hàng loạt vấn đề cần được giải đáp về mặt lý luận mà không có sẵn lời giải đáp từ di sản lý luận của các nhà kinh điển.

Phải xây dựng chế độ công hữu như thế nào; với những hình thức và bước đi thế nào để tạo nên sự thống nhất hữu cơ giữa sở hữu xã hội với sở hữu cá nhân người lao động? Hoặc vấn đề nhà nước phải thực hiện kế hoạch hóa như thế nào để ngăn ngừa tình trạng tập trung quan liêu đang có xu thế quay trở lại?. Quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới trong những năm qua, sự vận dụng phép biện chứng duy vật của Đảng đã có bước trưởng thành quan 4 trọng, đã đóng góp to lớn việc hoạch định những vấn đề hệ trọng của dân tộc. Tuy nhiên, như thực tiễn đã chứng tỏ, bệnh chủ quan, duy ý chí không những chưa được loại bỏ mà ngược lại, đôi lúc nơi này, nơi khác nổi trội bởi những quyết sách và những giải pháp còn mang tính nóng vội, thiếu cơ sở khoa học và lại được triển khai một cách vội vàng, thiếu cân nhắc, gây hậu quả nghiêm trọng cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Những khuyết điểm đó là hậu quả của bệnh chủ quan nhưng trong đó chủ yếu là sự yếu kém về lý luận của Đảng.

Chúng ta biết rằng, bệnh chủ quan trong tư duy chính trị và bệnh giáo điều trong công tác lý luận là trở ngại trực tiếp và chủ yếu đối với việc hoạch định và chỉ đạo những quyết định kinh tế, chính trị xã hội của Đảng. Đến lượt mình, hoạt động hoạch định và chỉ đạo các quyết định chính trị của Đảng trở thành một nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những hạn chế, yếu kém về phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian đổi mới vừa qua. Thực tiễn đổi mới thời gian qua cũng cho thấy sự cần thiết phải kiên quyết đấu tranh khắc phục bệnh giáo điều. Cần nhấn mạnh rằng, trong lĩnh vực tư tưởng, khi chúng ta chưa khắc phục triệt để được giáo điều cũ thì, lại phải đối mặt với khuynh hướng giáo điều mới.

"Trong Đảng vừa có những biểu hiện bảo thủ, không chịu đổi mới, vừa có khuynh hướng đổi mới nóng vội, rập khuôn cách làm của các nước. Chúng ta không thể đổi mới thành công nếu rời xa lập trường của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, rơi vào chủ nghĩa xét lại, bệnh giáo điều. Như vậy, có thể nói, những vấn đề kinh tế, chính trị. nảy sinh trong quá trình của đổi mới không thể giải quyết chỉ bằng triết học, nhưng cũng không thể giải quyết thành công nếu thiếu tư duy biện chứng mácxít.

Vì vậy, quán triệt phép biện chứng duy vật, là một trong những điều kiện quan trọng góp phần vào thành công của sự nghiệp đổi mới. 5 Từ trình bày trên cho thấy, việc vận dụng có hiệu quả phép biện chứng duy vật để nhận thức đúng hiện thực khách quan vốn đã biện chứng lại đang ở giai đoạn tính biện chứng đó bộc lộ ở mức phức tạp chưa từng có trong lịch sử trở thành rất bức thiết. Việc nhận thức và phát triển sáng tạo di sản kinh điển mácxít, làm giàu có thêm tiềm năng của phép biện chứng duy vật - một bộ phận cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và vận dụng sáng tạo phương pháp luận đó nhằm đưa công cuộc đổi mới tiếp tục tiến lên trở thành một vấn đề bức xúc hơn lúc nào hết. Thực tiễn đã xác nhận, khi nào Đảng ta nâng cao hiệu quả vận dụng những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và phép biện chứng duy vật nói riêng thì khi đó cách mạng nước ta giành được thắng lợi to lớn.

Ngược lại, khi nào phép biện chứng duy vật không được vận dụng triệt để, sáng tạo trong việc đề ra các quyết định chính trị và trong chỉ đạo thực hiện các quyết định đó thì thành quả của cách mạng bị hạn chế.