Luận án tiến sĩ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác lê nin về phân phối the

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài. Theo quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê-nin, sản xuất quyết định phân phối, phân phối tác động trở lại đối với sản xuất, phân phối là phương pháp, công cụ, thủ đoạn để đẩy mạnh sản xuất. Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta cũng khẳng định phân phối cho tiêu dùng cá nhân là một điều kiện kinh tế quan trọng góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và tiến bộ xã hội. Việc vận dụng quy luật phân phối theo lao động trong lĩnh vực phân phối cho tiêu dùng cá nhân ở nước ta còn nhiều sai lầm, thiếu sót.

Đó là chủ nghĩa bình quân; tiền lương của cán bộ, công nhân, viên chức Nhà nước và thu nhập của xã viên từ kinh tế tập thể không đủ tái sản xuất sức lao động; chênh lệch không hợp lý trong tiền lương và thu nhập của người lao động giữa các lĩnh vực, các ngành, các đơn vị sản xuất - kinh doanh khác nhau. Đời sống của những người mà nguồn nhập chính dựa vào tiền lương hoặc trợ cấp xã hội và một bộ phận nông dân tiếp tục giảm sút; tâm trọng lo lắng trong một bộ phận nhân dân có chiều hướng tăng lên. Thực trạng này có nguyên nhân từ nền kinh tế kém phát triển, những điều kiện lịch sử cụ thể chi phối và những nguyên nhân chủ quan mà trước hết là do những sai lầm, thiếu sót trong vận dụng quy luật phân phối theo lao động. Tình hình đó đã hạn chế vai trò động lực của phân phối đối với phát triển sản xuất, tiến bộ xã hội và chừng mực nào đó đã làm “tha hoá” người lao động.

Lao động quân sự, một bộ phận của phân công lao động xã hội, loại hình lao động đặc biệt. Nhưng chính sách phân phối của xã hội đối với nó chưa thể hiện đúng đắn sự ưu tiên so với các loại hình lao động dân sự. Đời sống lực lượng vũ trang và gia đình họ vẫn là một trong những đối tượng khó khăn nhất hiện nay. Tình trạng phân phối bình quân, chưa thực sự gắn với đặc điểm và điều kiện lao động của từng loại hình lao động quân sự cũng là một vấn đề cấp bách đòi hỏi được khắc phục nhằm góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội và sử dụng có hiệu quả chi phí quốc phòng.

Có thể nói thực trạng phân phối vừa qua có những thiếu sót, sai lầm đã ảnh hưởng không tốt tinh thần, thái độ lao động, đến tăng năng suất lao động của từng người và toàn xã hội. Tiền lương không bảo đảm tái sản xuất sức lao động, đời sống những người lao động chân chính, trung thực rất khó khăn, trong khi đó những kẻ làm ăn phi pháp, một số cán bộ do tham nhũng lại giàu lên một cách nhanh chóng đã làm tăng sự bất bình của người lao động, đất nước càng thêm khủng hoảng về kinh tế - xã hội. Tất cả những vấn đề đó đặt ra trước khoa học kinh tế những bài toán đòi hỏi có lời giải kịp thời. Do đó, đề tài lựa chọn là một trong những vấn đề có tính thời sự - cấp bách.

Tình hình nghiên cứu vấn đề. Đến nay phân phối theo lao động vẫn là vấn đề khoa học được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Ở trong nước, từ những ngày đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc đã có một số tác giả nghiên cứu nhằm làm rõ nội dung, bản chất của phân phối theo lao động (148, 177). Đặc biệt, vấn đề càng được quan tâm hơn kể từ ngày chúng ta tiến hành sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước.

Song phần lớn các công trình, các bài viết chỉ đế cập ở giác độ kinh tế ngành (72, 154, 165, 172). Một số tác giả nước ngoài cũng tập trung nghiên cứu vấn đề phân phối theo lao động, các lợi ích kinh tế dưới chủ nghĩa xã hội (53, 63, 70, 175). Song phần lớn các công trình nêu trên có phần chịu sự chi phối của cơ chế quản lý kinh tế theo kiểu tập trung quan liêu, bao cấp, nhận thức giản đơn về chủ nghĩa xã hội. Trong lĩnh vực quân sự, phân phối cho tiêu dùng cá nhân bước đầu được một số tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu.

Phần lớn các bài đã tham khảo đều tập trung đề cập mối tương quan về thu nhập, đời sống và tiền lương giữa lao động quân sự với các lĩnh vực hoạt động hoạt động dân sự, chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách đầy đủ đặc điểm, tính chất của lao động quân sự làm cơ sở cho việc đề xuất những chủ trương, chính sách phân phối của xã hội đối với lao động quân sự (56, 74, 111, 160, 182). Còn việc vận dụng phân phối theo lao động vào nội bộ lao động quân sự chỉ mới có những ý kiến bước đầu. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những thành quả nghiên cứu của các tác giả đi trước, luận án tiếp tục nghiên cứu, làm rõ thêm một số vấn đề về lý thuận và thực tiễn của việc phân phối theo lao động đối với cán bộ, công nhân, viên chức Nhà nước (bao gồm cả lực lượng vũ trang) và xã viên hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, góp phần nhỏ vào giải đáp những vấn đề đang đặt ra về vận dụng quy luật phân phối theo lao động trong chặng đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án.

Mục đích của luận án là luận chứng có căn cứ khoa học và đề xuất một số kiến nghị về việc vận dụng quy luật phân phối theo lao động trong thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa và đối với lao động quân sự trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Để đạt được mục đích đặt ra, luận án sẽ giải quyết những nhiệm vụ sau: 1- Xác định tính đúng đắn của những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về phân phối theo lao động, làm sáng tỏ thêm sự phụ thuộc của nó vào quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ quản lý và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, về vai trò, vị trí của nó trong nền kinh tế ở chặng đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. 2- Phân tích một cách có hệ thống thực tiễn vận dụng quy luật phân phối theo lao động trong thời gian qua. Đề xuất một số phương hướng chủ yếu về phân phối đối với cán bộ, công nhân, viên chức Nhà nước và xã viên hợp tác xã trong chặng đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

3- Phân tích đặc điểm của lao động quân sự trong mối quan hệ tổng thể của phân công lao động xã hội, vai trò, vị trí của phân phối cho tiêu dùng cá nhân đối với sức mạnh chiến đấu của quân đội và nâng cao hiệu quả chi phí quốc phòng, kết hợp kinh tế với quốc phòng. Kiến nghị một số vấn đề về vận dụng nguyên tắc phân phối theo lao động đối với lao động quân sự và trong nội bộ lao động quân sự. Cái mới về mặt khoa học của luận án. 1- Từ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, đề xuất một số điểm về việc vận dụng nguyên tắc phân phối theo lao động trong điều kiện nền kinh tế còn nhiều loại hình quan hệ sản xuất, chịu sự tác động của thị trường và sự quản lý của Nhà nước.

2- Phân tích một cách tương đối có hệ thống quá trình vận dụng các quan hệ phân phối khách quan của Đảng và Nhà nước ta trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể, gắn với từng nhiệm vụ chính trị trung tâm của dân tộc; chỉ ra những biểu hiện trì trệ trong việc xác định chính sách phân phối khi điều kiện khách quan đã thay đổi, làm nảy sinh những lực cản đối với sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội 3- Kiến nghị những giải pháp nhằm hoàn thiện phân phối cho tiêu dùng cá nhân trên cơ sở vận dụng quy luật phân phối theo lao động trong kinh tế quốc doanh, tập thể và khu vực hành chính - sự nghiệp phù hợp với nền kinh tế ở chặng đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đó là, chủ trương phi tập trung hoá chế độ tiền lương, gắn nó với quyền tự chủ sản xuất - kinh doanh của từng đơn vị kinh tế cơ sở, với sự tác động của cơ chế thị trường, và chế độ tiền lương tập trung thống nhất đối với lao động hành chính - sự nghiệp. 4- Trên cơ sở luận chứng tính hiệu quả của việc vận dụng nguyên tắc phân phối theo lao động vào lĩnh vực quân sự và phân tích đặc điểm của lao động quân sự. Kiến nghị về yêu cầu phân phối cho tiêu dùng cá nhân đối với lao động quân sự phù hợp với tính chất của loại lao động đặc biệt và coi đó là một nội dung kết hợp kinh tế với quốc phòng; đề xuất việc phân loại thành phần đối với sĩ quan, nhân viên chuyên môn kỹ thuật - những người lấy hoạt động quân sự làm nghề nghiệp.

Ý nghĩa của đề tài. Với kết quả khiêm tốn, luận án có thể góp phần vào khẳng định tính khoa học, cách mạng của nguyên lý phân phối theo lao động; tác dụng lịch sử của chính sách phân phối của Đảng, Nhà nước ta trong những điều kiện lịch sử đặc biệt của dân tộc, nhất là trong tình hình hiện nay. Góp phần vào việc nghiên cứu, xác định những nội dung kinh tế - xã hội của chính sách phân phối cho tiêu dùng cá nhân. Đặc biệt là đối với lao động quân sự và nội bộ lao động quân sự.

Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy một số nội dung về kinh tế chính trị và kinh tế quân sự ở các nhà trường trong và ngoài quân đội. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phương pháp luận để nghiên cứu và viết luận án là các học thuyết của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, về chiến tranh và quân đội, đặc biệt là các tác phẩm của Lê-nin về xây dựng chủ nghĩa xã hội; các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các chỉ thị của Bộ Quốc phòng.