Luận án tiến sĩ mối quan hệ giữa đảng cầm quyền và nhân dân trong tư tưởng hồ ch

Tính cấp thiết của đề tài Đánh giá về vai trò của dân và giải quyết mối quan hệ giữa những người cầm quyền với dân là một vấn đề luôn luôn được đặt ra và thể hiện những quan điểm rất khác nhau ở các chế độ, các thời đại. “Dân là gốc của nước” là một quan điểm tiến bộ đã có từ hơn 2000 năm trước đây trong tư tưởng triết học phương Đông. “Lấy dân làm gốc” cũng là một bài học và là lời dặn dò quí báu của ông cha ta thể hiện ở các triều đại tiến bộ trong lịch sử dựng nước và giữ nước mấy nghìn năm của dân tộc. Đảng ta, tại Đại hội VI (tháng 12-1986) khi tổng kết quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đã nêu lên bốn bài học kinh nghiệm, trong đó có bài học kinh nghiệm hàng đầu là “Lấy dân làm gốc”.

Tiếp đó, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ Tám (Khoá VI) năm 1990 đã ra một Nghị quyết lớn là “Đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân”. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Đảng ta được thông qua tại Đại hội VII (tháng 6-1991) khẳng định: “Toàn bộ hoạt động của Đảng phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chân chính của nhân dân. Sức mạnh của Đảng là ở sự gắn bó mật thiết với nhân dân” [15, 5]. Tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và dân cũng là một nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ ba (khoá VII) và trong văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ (khoá VII, tháng 1-1994).

Trong công cuộc đổi mới của đất nước, các đồng chí lãnh đạo cao nhất cả Đảng và Nhà nước ta, như các đồng chí Trường Chinh, Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười, ở nhiều bài nói và viết cũng thường nhắc nhở và nhấn mạnh về vai trò của dân và củng cố, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng cầm quyền với dân. Như vậy, tư tưởng “Dân là gốc của nước” và bài học kinh nghiệm “Lấy dân làm gốc” cũng như mối quan hệ giữa Đảng cầm quyền với dân hiện nay vẫn là vấn đề có ý nghĩa rất to lớn, thiết thực và phức tạp cần phải được nghiên cứu, giải quyết cả về lý luận và thực tiễn. Kinh nghiệm của toàn bộ lịch sử thế giới và từng quốc gia, dân tộc đã chỉ ra rằng: đối với những người cầm quyền, xa dân, không hiểu dân, mất dân là một trong những nguy cơ đáng sợ. Nguy cơ đó đã trở thành hiện thực, là một tai hoạ thật sự và chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự tan rã của các Đảng cộng sản ở các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu và Liên Xô (cũ) trong thời gian vừa qua.

Đảng ta ngay từ khi mới thành lập, xuất phát từ lợi ích của dân, gắn bó chặt chẽ với dân, có cương lĩnh và sách lược đúng đắn, phù hợp với nhu cầu nguyện vọng của dân nên đã được xã hội và các tầng lớp nhân dân thừa nhận là người lãnh đạo. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta đã thật sự được nhân dân yêu mến, tin cậy và ủng hộ, do đó đã làm Cách mạng tháng Tám (1945) thành công, trở thành Đảng cầm quyền, và lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ thắng lợi, hoàn thành nhiệm vụ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (1975). Tuy nhiên, từ khi trở thành Đảng cầm quyền, đặc biệt là trong giai đoạn lãnh đạo cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội trong phạm vi cả nước, nhiều cấp ủy đảng và chính quyền, nhiều cán bộ, đảng viên có chức quyền đã quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng nhân dân, làm mất lòng dân, làm giảm sút uy tín của Đảng với dân. Những sai lầm khuyết điểm đó, nếu không kiên quyết sửa chữa, lại bị kẻ địch trong và ngoài nước lợi dụng phá hoại thì sẽ dẫn đến những hậu quả tai hại không lường được đối với sự nghiệp cách mạng.

Vì vậy, Đảng ta với hơn hai triệu đảng viên, cần sớm nhận rõ nguy cơ này, và phải sớm đổi mới, chỉnh đốn về mối quan hệ giữa Đảng và dân, giữ cho mối quan hệ giữa Đảng và dân được trong sáng và ngày càng vững chắc, tốt đẹp. Đảng ta đã khẳng định lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động. Tư tưởng Hồ Chí Minh rất phong phú và sâu sắc, trong đó những quan niệm của Người về dân, về việc giải quyết mối quan hệ giữa Đảng cầm quyền với dân có những nội dung rất cụ thể và đặc sắc, vừa có giá trị về lý luận, vừa có ý nghĩa như những bài học kinh nghiệm, những chỉ dẫn quí báu trong hoạt động thực tiễn. Do đó, trở lại với tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu để hiểu biết, nắm vững và vận dụng đúng đắn những tư tưởng của Hồ Chí Minh về dân và về mối quan hệ giữa Đảng cầm quyền với dân là một yêu cầu cấp bách và thiết thực đối với các tổ chức Đảng, chính quyền các cấp và đối với mỗi cán bộ đảng viên trong công cuộc đổi mới hiện nay.

Tình hình nghiên cứu đề tài Từ trước tới nay đã có nhiều văn kiện của Đảng ta – như Nghị quyết Đại hội Đảng các khoá, Nghị quyết Trung ương 8 (khoá VI), Nghị quyết Trung ương 3 (khoá VII), nhiều bài nói và viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân dân (Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười, Vũ Oanh v.) nói về vai trò của dân, về mối quan hệ giữa Đảng với dân trong sự nghiệp cách mạng và trong công cuộc đổi mới hiện nay. Đặc biêt, phải kể đến những tác phẩm có giá trị lớn của các đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp viết về con người, sự nghiệp, đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có nói nhiều đến tư tưởng vì dân, tác phong gắn bó với dân và sự yêu quí, kính trọng, tin tưởng của các tầng lớp nhân dân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ví dụ như các tác phẩm: “Hồ Chủ tịch, lãnh tụ kính yêu của giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam”, “Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta”… của đồng chí Trường Chinh; “Hồ Chủ tịch, hình ảnh của dân tộc, tinh hoa của thời đại”; “Hồ Chí Minh và con người Việt Nam trên con đường dân giàu nước mạnh”… của đồng chí Phạm Văn Đồng; “Tư tưởng Hồ Chí Minh – quá trình hình thành và nội dung cơ bản”… của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Một số nhà khoa học và một số đề tài khoa học trong chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước mang mã số KX.

Đặng Xuân Kỳ làm chủ nhiệm cũng tập trung nghiên cứu và đã có những sản phẩm khoa học về tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có trình bày một số tư tưởng của Người về Dân, về Đảng, về xây dựng Đảng, về mối quan hệ giữa Đảng và Dân. Ví dụ các tác phẩm: “Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh” của GS. Đặng Xuân Kỳ; “Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh của PGS. Lê Sĩ Thắng; “Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh” (3 tập) của nhiều tác giả, do Viện Hồ Chí Minh xuất bản; “Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng” của nhiều tác giả, do PGS.

Trần Đình Huỳnh chủ biên. Cuối năm 1994, Ban Dân vận Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học về tác phẩm Dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh có hơn 30 bản tham luận của các nhà khoa học, các nhà hoạt động chính trị và xã hội trong nước. Các báo cáo khoa học đã đề cập đến nhiều khía cạnh về vai trò, lợi ích, quyền hạn, trách nhiệm của dân và nội dung, phương pháp công tác dân vận theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Cuốn sách “Tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia phối hợp với Ban Dân vận Trung ương xuất bản năm 1995 chính là sản phẩm của Hội thảo khoa học đó.

Mới đây trong luận án phó tiến sĩ khoa học: “Mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh”, tác giả Đàm Văn Thọ đã trình bày những quan điểm cơ bản và sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong sự nghiệp đổi mới hiện nay. Luận án này và những công trình khoa học kể trên cùng với những sách báo khác có liên quan đều là những tài liệu rất quí báu mà chúng tôi có thể tham khảo và kế thừa một số nội dung. Tuy nhiên, vẫn chưa có một công trình nào lấy phạm trù DÂN là phạm trù xuất phát, phạm trù trung tâm để nghiên cứu, phân tích một cách cụ thể nội dung khái niệm Dân và trình bày hệ thống những quan điểm, thái độ khác nhau về Dân trong lịch sử; phân tích về sự kế thừa và phát triển sáng tạo của Hồ Chí Minh trong những luận điểm của Người về Dân và về Đảng cầm quyền trong mối quan hệ với Dân. Mục đích và nhiệm vụ của luận án Mục đích của luận án nhằm khẳng định sự đúng đắn, sáng tạo, đầy tinh thần nhân văn cao cả của tư tưởng Hồ Chí Minh về Dân – với tư cách là người chủ xã hội, có đầy đủ quyền hành và lực lượng, quyền lợi và nghĩa vụ.

Đó là sự kế thừa những “hạt nhân hợp lý”, tiến bộ trong tư tưởng truyền thống của dân tộc ta và của nhân loại, đặc biệt là quan điểm cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin về vai trò của nhân dân; đồng thời làm rõ những đặc điểm về vai trò, trách nhiệm của Đảng cầm quyền (khác với khi chưa giành được chính quyền) đối với dân, với nước – nhất là trong sự nghiệp đổi mới hiện nay. Nhiệm vụ của luận án là: - Làm rõ nội dung, ý nghĩa khái niệm Dân và những thuật ngữ liên quan đến khái niệm này. - Phê phán những quan niệm sai lầm về Dân, đồng thời phân tích, khẳng định những quan niệm tiến bộ về Dân trong lịch sử mà Hồ Chí Minh đã tiếp thụ, kế thừa, vận dụng sáng tạo và phát triển. - Trình bày nội dung những luận điểm chủ yếu của Hồ Chí Minh về Dân và về Đảng cầm quyền trong mối quan hệ với Dân.