Luận án tiến sĩ khoa học môi trường: Phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ bền vững Thủ đô Hà Nội - TS. Nguyễn Thị Diễm Hằng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG  NGUYỄN THỊ DIỄM HẰNG NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TÁI CHẾ CHẤT THẢI RẮN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỦ ĐÔ Chuyên ngành: Môi trƣờng trong phát triển bền vững Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Thế Chinh Hà Nội, 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan công trình nghiên cứu là của riêng cá nhân tác giả; các số liệu là trung thực, không sử dụng số liệu của tác giả khác chƣa đƣợc công bố; các kết quả nghiên cứu của tác giả chƣa từng đƣợc công bố Hà Nội, tháng 01 năm 2017 Tác giả Nguyễn Thị Diễm Hằng ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này, với lòng biết ơn sâu sắc tôi xin gửi lời cảm ơn tới TS. Hoàng Văn Thắng, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh đã trực tiếp hƣớng dẫn, chỉ dẫn những định hƣớng nghiên cứu và truyền cho tôi tinh thần tự giác trong học tập, nghiên cứu. Xin chân thành bày tỏ lòng cảm ơn đến các Thầy, Cô giáo và tập thể cán bộ trong Viện Tài nguyên và Môi trƣờng, Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền đạt kiến thức, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.

Xin gửi lời cảm ơn tới Lãnh đạo Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế -xã hội Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu để hoàn thành Luận án này. Cảm ơn ạn và đồng nghiệp, đặc biệt là các đồng nghiệp trong Phòng Nghiên cứu phát triển Đô thị đã luôn quan tâm, chia sẻ, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Cuối cùng, xin bày tỏ lòng biết ơn, sự thƣơng yêu sâu sắc tới Mẹ, Chồng, các con và những ngƣời thân yêu trong gia đình, đã luôn sát cánh ên tôi những lúc khó khăn, là nguồn động lực lớn để tôi có thể hoàn thành luận án Tƣởng nhớ Bố thân yêu. Hà Nội, tháng 01 năm 2017 Tác giả Nguyễn Thị Diễm Hằng iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix MỞ ĐẦU .1 Mục tiêu nghiên cứu:.2 Phạm vi, đối tƣợng nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Luận điểm của luận án: .4 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án: .5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án:. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP TÁI CHẾ CHẤT THẢI RẮN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tái chế và công nghiệp tái chế chất thải rắn. Vai trò của công nghiệp tái chế chất thải rắn đối với phát triển bền vững. Phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ phát triển bền vững.

Cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ phát triển bền vững. Các khái niệm liên quan. Đặc điểm của công nghiệp tái chế chất thải rắn .Yêu cầu và điều kiện để phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ phát triển bền vững .39 Tiểu kết chƣơng I .45 CHƢƠNG II. ĐỊA ĐIỂM, CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Giới thiệu địa điểm nghiên cứu. Cách tiếp cận. Tiếp cận hệ thống và liên ngành:. Tiếp cận dựa vào cộng đồng .55 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Phƣơng pháp nghiên cứu:. Phƣơng pháp khảo cứu, tổng hợp tài liệu, số liệu:. Phƣơng pháp điều tra, khảo sát:. Phƣơng pháp dự báo.

Phƣơng pháp phân tích chính sách. Phƣơng pháp tham vấn chuyên gia. Phƣơng pháp phân tích SWOT .65 CHƢƠNG III. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG NGHIỆP TÁI CHẾ CHẤT THẢI RẮN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỦ ĐÔ.

Khái quát hiện trạng phát sinh và quản lý chất thải rắn thành phố Hà Nội. Hiện trạng phát sinh chất thải rắn Thành phố Hà Nội. Thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Những vấn đề bất cập trong quản lý chất thải rắn trên địa bàn Hà Nội.

Phân tích chính sách phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn. Khái quát hệ thống các chính sách liên quan đến phát triển công nghiệp tái chế:. Khái quát nội dung hệ thống chính sách thúc đẩy tái chế chất thải rắn. Những vấn đề bất cập trong xây dựng hệ thống chính sách thúc đẩy tái chế chất thải rắn.

Đánh giá thị trƣờng nguyên liệu phục vụ công nghiệp tái chế chất thải rắn. Đánh giá thực trạng phân loại chất thải rắn tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp tái chế. Thực trạng hoạt động thu gom, kinh doanh nguyên liệu cho công nghiệp tái chế chất thải rắn tại Hà Nội. Đánh giá công nghệ và lao động của công nghiệp tái chế chất thải rắn trên địa bàn Thành phố Hà Nội.

Công nghệ tái chế chất thải rắn. Hiện trạng lao động trong công nghiệp tái chế chất thải rắntại Hà Nội. Đánh giá thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm tái chế của Thành phố Hà Nội. Chất lƣợng và số lƣợng sản phẩm tái chế.

Về thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm. Vấn đề môi trƣờng của hoạt động tái chế chất thải rắn trên địa bàn Hà Nội. Tác động hoạt động tái chế chất thải rắn đối với môi trƣờng nƣớc. Tác động của hoạt động tái chếchất thải rắn đến môi trƣờng không khí .112 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đánh giá tiềm năng phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ phát triển bền vững trên địa bàn Hà Nội trong thời gian tới. Dự báo nguồn nguyên liệu phục vụ công nghiệp tái chế chất thải rắn. Đánh giá tác động từ chính sách của Nhà nƣớc. Đánh giá thị trrƣờng sản phẩm chất thải rắn trong những năm tới .120 Tiểu kết chƣơng III.123 CHƢƠNG IV.

ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƢỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TÁI CHẾ CHẤT THẢI RẮN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỦ ĐÔ. Căn cứ khoa học và thực tiễn. Đề xuất giải pháp phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ phát triển bền vững trên địa bàn Hà Nội. Quan điểm trong phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn phục vụ phát triển bền vững của Thành phố Hà Nội.

Xác định mô hình dòng chất thải và tái chế trên địa bàn Hà Nội. Đề xuất hoàn thiện chính sách để phát triển công nghiệp tái chế chất thải rắn trên địa bàn Hà Nội. Giải pháp phát triển thị trƣờng nguyên liệu và sản phẩm tái chế. Phát triển công nghệ và kiểm soát ô nhiễm trong quá trình tái chế chất thải rắn.

Giải pháp tăng cƣờng thông tin – tuyên truyền.148 Tiểu kết chƣơng IV.150 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .155 TÀI LIỆU THAM KHẢO .165 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BIR Cục tái chế quốc tế (Bureau of International Recycling) BOD Nhu cầu ô xy sinh hóa BVMT Bảo vệ môi trƣờng CNMT Công nghiệp môi trƣờng COD Nhu cầu ô xi hóa học CSSX Cơ sở sản xuất CTR Chất thải rắn EPA Cơ quan ảo vệ môi trƣờng Hoa Kỳ (United States Environmental Protection Agency) GDP Tổng thu nhập quốc nội ISWA Hiệp hội chất thải rắn quốc tế (the International Solid Waste Association) ISWM Quản lý tổng hợp chất thải rắn ( Integrated solid waste management) KCN Khu công nghiệp NĐ-CP Nghị định – Chính phủ OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế ( The Organization for Economic Co-operation and Development) PET Polyethylene terephthalate PCCC Phòng cháy chữa cháy PTBV Phát triển bền vững TCCP Tiêu chuẩn cho phép TNMT Tài nguyên môi trƣờng UBND Ủy ban nhân dân UNEP Chƣơng trình môi trƣờng Liên hiệp quốc (The united nations environment programme) WB Ngân hàng thế giới (World Bank) vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Lợi ích của tái chế CTR trong tiết kiệm năng lƣợng và giảm phát thải khí Cacbon. Các cách xử lý chất thải theo GDP/ngƣời. Danh mục một số nhà máy sản xuất phân hữu cơ từ CTR của Việt Nam 28 Bảng 1.

So sánh độ lệch chuẩn của dao động giá cả các tháng giữa nguyên liệu nguyên chất và nguyên liệu từ chất thải. Một số làng nghề tái chế lớn khu vực các tỉnh lân cận Hà Nội. Các hoạt động khảo sát trực tiếp của luận án. Thông tin tổng hợp đối tƣợng trả lời phiếu điều tra.

Thành phần CTR đô thị theo thu nhập của mỗi quốc gia. Thống kê lƣợng CTR phát sinh trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Thành phần CTR sinh hoạt trên địa bàn Hà Nội. Kết quả phỏng vấn một số đối tƣợng tại Hà Nội về chính sách thúc đẩy tái chế CTR.

Số lƣợng các cơ sở mua phế liệu trong khu vực nội thành Hà Nội. Kết quả phân tích nƣớc ao làng tại xã Triều Khúc, Tân Triều, Hà Nội. Kết quả quan trắc mẫu nƣớc một số làng nghề tái chế sắt Hà Nội. Kết quả quan trắc làng nghề tái chế sắt Thành phố Hà Nội.

Dự báo quy mô dân số Thành phố Hà Nội đến năm 2030. Tiêu chuẩn định mức phát sinh chất thải rắn tại Hà Nội (kg/ngƣời/ngày). Ƣớc tính khối lƣợng CTR theo thành phần CTR sinh hoạt tại Hà Nội 115 Bảng 4. Đề xuất chính sách vĩ mô cần bổ sung.

Đề xuất chính sách đối với Thành phố Hà Nội. Đề xuất một số giải pháp thúc đẩy tái chế CTR ƣu tiên thực hiện trong thời gian tới trên địa bàn Hà Nội .150 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Hệ thống phân cấp trong quản lý, xử lý CTR. Mô hình phát triển bền vững của xã hội.

Tỷ lệ tái chế qua các năm tại Mỹ, Nhật bản, EU, Hàn Quốc. Sự chênh lệch của đƣờng cầu sản phẩm tái chế so với đƣờng cầu của sản phẩm từ vật liệu truyền thống với cùng mức giá. Đƣờng cung của sản phẩm tái chế so với sản phẩm sản xuất từ vật liệu truyền thống. Tác động ngoại ứng tích cực của hoạt động tái chế.

Vai trò của Nhà nƣớc trong phát triển tái chế phục vụ mục tiêu PTBV. Bản đồ Thành phố Hà Nội. Vị trí các làng nghề tái chế trong Vùng Thủ đô. Sơ đồ khung phân tích của luận án.

Các văn ản chủ yếu thúc đẩy tái chế CTR (ban hành theo Luật BVMT 2005).