Luận án tiến sĩ mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh - Phạm Thị Lệ Ngọc

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ PHẠM THỊ LỆ NGỌC Mèi quan hÖ gi÷a t¨ng trëng kinh tÕ vµ b¶o vÖ m«i trêng ë Qu¶ng Ninh hiÖn nay LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2019 luan an BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ PHẠM THỊ LỆ NGỌC Mèi quan hÖ gi÷a t¨ng trëng kinh tÕ vµ b¶o vÖ m«i trêng ë Qu¶ng Ninh hiÖn nay Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mã số : 922 90 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS, TS Nguyễn Văn Thế 2. PGS, TS Võ Văn Hải HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của tác giả. Các tài liệu và số liệu trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc rõ ràng, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả Phạm Thị Lệ Ngọc luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 9 1. Các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến luận án 9 1. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan và vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết 26 Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở QUẢNG NINH 30 2. Thực chất mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh 30 2.

Những nhân tố quy định mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh 57 Chương 3 THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở QUẢNG NINH HIỆN NAY 74 3. Thực trạng nhận thức và giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay 74 3. Vấn đề đặt ra đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay 103 Chương 4 GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở QUẢNG NINH HIỆN NAY 117 4. Nâng cao nhận thức, phát huy vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay 117 4.

Xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách và năng lực thanh tra, kiểm tra, giám sát việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay 127 4. Nâng cao hiệu quả quy hoạch, chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp để giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay 136 4. Tăng cường ứng dụng khoa học và công nghệ, hợp tác quốc tế, liên kết vùng trong giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay 144 KẾT LUẬN 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 162 PHỤ LỤC 174 luan an 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường là vấn đề có tính quy luật trong sự phát triển của xã hội.

Hiện nay, vấn đề này trở thành cấp thiết ở mọi quốc gia, dân tộc trong đó có Việt Nam. Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “Ngăn chặn và từng bước khắc phục sự xuống cấp của môi trường tự nhiên do chủ quan con người, nhất là do các dự án phát triển kinh tế gây ra. Bảo vệ môi trường tự nhiên vừa là nội dung, vừa là mục tiêu phát triển bền vững,… Đảm bảo sự hài hòa giữa môi trường tự nhiên với môi trường sống ở các khu công nghiệp, đô thị, dân cư. Phát triển kinh tế - xã hội đi đôi với bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên” [41, tr.

Việc nghiên cứu và giải quyết vấn đề này có ý nghĩa to lớn để phát triển bền vững ở Việt Nam nói chung và các địa phương nói riêng, trong đó có tỉnh Quảng Ninh. Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Quảng Ninh đóng vai trò là một trong những đầu tàu về phát triển kinh tế - xã hội, cửa ngõ giao thương quan trọng với khu vực ASEAN, Trung Quốc. Với lợi thế về cảng biển, du lịch, than đá, trong những năm gần đây, Quảng Ninh đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế - xã hội, bao gồm cả tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh thời gian qua vẫn đang tồn tại nhiều hạn chế: Tăng trưởng chưa bền vững, vẫn còn chủ yếu dựa vào tài nguyên hữu hạn; mâu thuẫn giữa việc khai thác than, phát triển công nghiệp nặng với phát triển du lịch, dịch vụ trên cùng một địa bàn; mâu thuẫn giữa việc có nhiều tiềm năng thế mạnh, lợi thế cạnh tranh với cơ chế chính sách còn bó hẹp.

Cùng với đó là thách thức giữa phát triển công nghiệp hoá và đô thị hoá nhanh với giải quyết vấn đề môi trường sống; thách thức giữa phát triển bền vững trước những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu. Chính vì vậy, đối với Quảng Ninh, việc giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường đang là yêu cầu cấp bách để phát triển bền vững trong tương lai. luan an 6 Định hướng phát triển của Quảng Ninh đến năm 2030 là “trở thành một tỉnh dịch vụ, công nghiệp hiện đại, trung tâm du lịch quốc tế, là một trong những đầu tàu kinh tế của Miền Bắc và cả nước với hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, hạ tầng kỹ thuật đô thị đồng bộ, hiện đại; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, đảm bảo môi trường bền vững;…” và “Đến năm 2050, Quảng Ninh trở thành vùng đô thị lớn mang tầm vóc quốc tế; là vùng động lực phát triển kinh tế quốc gia với định hướng phát triển du lịch - công nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững; là vùng di sản văn hóa, lịch sử quốc tế, Di sản và kỳ quan thiên nhiên thế giới” [127]… Vấn đề nêu trên với những thuận lợi, khó khăn, thách thức đan xen nhau đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường để đạt được mục tiêu, tầm nhìn theo quy hoạch phát triển ở Quảng Ninh. Đến nay, đã có một số công trình khoa học từ các góc độ, khía cạnh tiếp cận khác nhau bàn về mối quan hệ, sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay từ góc độ triết học. Đó là những lý do cơ bản để tác giả quyết định lựa chọn và triển khai đề tài “Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay” làm luận án tiến sĩ triết học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu của luận án Làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh; đề xuất các giải pháp cơ bản giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án và xác định các vấn đề luận án cần tập trung giải quyết.

luan an 7 Làm rõ thực chất và những nhân tố cơ bản quy định mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh. Phân tích thực trạng, chỉ ra nguyên nhân và xác định những vấn đề đặt ra đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay. Đề xuất các giải pháp cơ bản để tiếp tục giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh hiện nay. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án * Đối tượng nghiên cứu của luận án Những vấn đề lý luận, thực tiễn mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh.

Phạm vi nghiên cứu của luận án Về nội dung: Nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên ở Quảng Ninh hiện nay. Về không gian: Nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Về thời gian: Nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên ở Quảng Ninh từ năm 2011 đến 2018 và các giải pháp đưa ra cho thời kỳ đến năm 2030. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án Cơ sở lý luận của luận án Hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về mối quan hệ biện chứng giữa con người và tự nhiên; giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường; thành tựu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến luận án.

Cơ sở thực tiễn của luận án Thực trạng mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Quảng Ninh trong những năm gần đây; các báo cáo, nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh nhiệm kỳ 2010-2015, 2015-2020; các báo cáo tình hình kinh tế - xã hội từ năm 2011-2018 của tỉnh Quảng Ninh. Ngoài ra, tác giả còn nghiên cứu, tham khảo các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án.