Luận án TS Luật học: Quản lý & hành nghề luật sư ở Việt Nam - Nguyễn Hữu Ước

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT NGUYỄN HỮU ƢỚC QU¶N Lý LUËT S¦ Vµ HµNH NGHÒ LUËT S¦ ë VIÖT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2024 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT NGUYỄN HỮU ƢỚC QU¶N Lý LUËT S¦ Vµ HµNH NGHÒ LUËT S¦ ë VIÖT NAM Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nƣớc và pháp luật Mã số: 9380101.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS CHU HỒNG THANH PGS.TS ĐẶNG MINH TUẤN HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án đều được trích dẫn nguồn trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án NGUYỄN HỮU ƯỚC MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục bảng, biểu đồ MỞ ĐẦU.

1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ LUẬT SƢ VÀ HÀNH NGHỀ LUẬT SƢ Ở VIỆT NAM. Các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc liên quan đến đề tài. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến đề tài. Đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

Những vấn đề đã được làm sáng tỏ, luận án có thể tiếp thu, kế thừa. Những vấn đề đã được đặt ra nghiên cứu nhưng chưa được giải quyết thấu đáo. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu về quản lý luật sư và hành nghề luật sư ở Việt Nam. Lý thuyết nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu.

Lý thuyết nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. 38 Kết luận Chƣơng 1.

39 CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ LUẬT SƢ VÀ HÀNH NGHỀ LUẬT SƢ Ở VIỆT NAM. Khái niệm về quản lý luật sƣ và hành nghề luật sƣ. Khái niệm và đặc điểm về luật sư. Khái niệm và đặc điểm về hành nghề luật sư.

Khái niệm và đặc điểm của quản lý luật sư và hành nghề luật sư. Thể chế, nội dung, nguyên tắc quản lý, các yếu tố tác động và vai trò của quản lý luật sƣ và hành nghề luật sƣ. Khái niệm về thể chế quản lý luật sư và hành nghề luật sư. Nội dung quản lý luật sư và hành nghề luật sư.

Nguyên tắc quản lý luật sư và hành nghề luật sư. Các yếu tố tác động đến hoạt động quản lý luật sư và hành nghề luật sư ở Việt Nam. Vai trò của hoạt động quản lý luật sư và hành nghề luật sư. Nguyên tắc của Liên Hợp Quốc về vai trò của luật sƣ và một số mô hình quản lý luật sƣ và hành nghề luật sƣ trên thế giới.

Nguyên tắc cơ bản về vai trò của luật sư năm 1990 của Liên Hợp Quốc. Một số mô hình quản lý luật sư và hành nghề luật sư trên thế giới. 85 Kết luận Chƣơng 2. 89 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ LUẬT SƢ VÀ HÀNH NGHỀ LUẬT SƢ KỂ TỪ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM.

Thực trạng pháp luật về quản lý luật sƣ và hành nghề luật sƣ kể từ đổi mới ở Việt Nam. Giai đoạn từ năm 1987 đến năm 2001. Giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2006. Giai đoạn từ năm 2006 đến nay.

Thực trạng thực hiện pháp luật về quản lý LS&HNLS kể từ đổi mới ở Việt Nam. Thực trạng quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư. Thực trạng tự quản của tổ chức xã hội nghề nghiệp của luật sư. 132 Kết luận Chƣơng 3.

148 CHƢƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỂ CHẾ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ LUẬT SƢ VÀ HÀNH NGHỀ LUẬT SƢ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm hoàn thiện thể chế nâng cao hiệu quả quản lý luật sƣ và hành nghề luật sƣ ở Việt Nam. Hoàn thiện thể chế quản lý LS&HNLS để thực hiện chiến lược cải cách tư pháp, tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN. Hoàn thiện thể chế quản lý LS&HNLS theo định hướng xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế.

Hoàn thiện thể chế quản lý LS&HNLS ở Việt Nam theo nguyên tắc tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư và áp dụng chuẩn mực quốc tế theo nguyên tắc về vai trò đúng đắn của luật sư. Các giải pháp hoàn thiện thể chế nâng cao hiệu quả quản lý LS&HNLS ở Việt Nam. Hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với luật sư và hành nghề luật sư. Hoàn thiện thể chế tự quản của tổ chức xã hội nghề nghiệp của luật sư, xây dựng nguyên tắc, mô hình và xác định lộ trình tự quản của tổ chức luật sư.

Nhà nước có chính sách để thực hiện Nguyên tắc cơ bản về vai trò của luật sư năm 1990 của Liên Hợp Quốc và hỗ trợ phát triển nghề luật sư ở Việt Nam. 171 Kết luận Chƣơng 4. 175 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 178 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

179 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ĐLS: Đoàn luật sư ĐĐNNLS: Đạo đức nghề nghiệp luật sư LĐLSVN: Liên đoàn luật sư Việt Nam LLS: Luật Luật sư LS&HNLS: Luật sư và hành nghề luật sư PLVLS&HNLS: Pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư QLLS&HNLS: Quản lý luật sư và hành nghề luật sư VBQPPL: Văn bản quy phạm pháp luật VPLS: Văn phòng Luật sư XHCN: Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên bảng, biểu đồ Trang Bảng 3.1 Sự phát triển của luật sư Việt Nam từ năm 1987 đến nay 116 Biểu đồ 3.1 Thống kê kết quả hoạt động hành nghề luật sư 117 Biểu đồ 3.2 Luật sư tham gia tố tụng và tố tụng hình sự 124 Biểu đồ 3.3 Thống kê phân bố luật sư ở các Đoàn Luật sư 126 Biểu đồ 3.4 Kết quả thực hiện các quyền và nghĩa vụ của luật sư 137 Biểu đồ 3.5 Xử lý kỷ luật luật sư 139 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Sau gần 40 năm đổi mới (1986- 2023) và sau 78 năm kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 46/SL ngày 10-10-1945 về luật sư, đội ngũ luật sư của chế độ mới và hoạt động hành nghề luật sư ở Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ. Số lượng luật sư và các tổ chức hành nghề luật sư đang ngày càng tăng, trình độ và chất lượng hoạt động hành nghề của luật sư cũng từng bước được nâng cao. Đội ngũ luật sư Việt Nam đang có những đóng góp to lớn trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, cơ quan, góp phần bảo vệ công lý, phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.

Đội ngũ Luật sư cũng đã tham gia tích cực vào công tác xây dựng pháp luật, tuyên truyền và phổ biến pháp luật, trợ giúp, hỗ trợ pháp lý nâng cao hiểu biết pháp luật cho người dân và doanh nghiệp, góp phần phát triển đất nước, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Tuy nhiên bên cạnh các kết quả đã đạt được, hoạt động hành nghề luật sư ở Việt Nam còn có các khó khăn, hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được đòi hỏi của cuộc sống. Đội ngũ luật sư và hành nghề luật sư vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển đất nước và đòi hỏi của các cuộc cải cách để đưa đất nước phát triển. Vị thế, vai trò của luật sư và hoạt động hành nghề luật sư chưa được nâng cao, chưa đáp ứng được đầy đủ nhu cầu dịch vụ pháp lý trên bình diện số lượng và chất lượng, trong nước và quốc tế.

Việc tiếp cận luật sư, dịch vụ pháp lý của luật sư còn hạn chế khi hơn 80% các vụ án hình sự chưa có luật sư tranh tụng, bào chữa cho người bị buộc tội, bị can, bị cáo; vẫn còn có người bị kết tội oan sai; hơn 90% các vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, hành chính chưa có luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các đương sự, người khởi kiện [37]. Trong giao thương quốc tế các luật sư trong nước cũng 1 chưa ngang tầm nhiệm vụ cung cấp dịch vụ pháp lý cho các doanh nghiệp Việt Nam, dẫn đến chịu nhiều thua thiệt và khi xảy ra tranh chấp vẫn phải thuê luật sư nước ngoài với chi phí rất cao. Ở một phương diện khác, việc cản trở hoạt động hành nghề của luật sư vẫn xẩy ra mà chưa được ngăn chặn, xử lý kịp thời, quyền hành nghề của luật sư chưa được bảo vệ thích đáng. Mặt khác, có không ít luật sư chạy theo lợi ích vật chất, không giữ được phẩm chất đạo đức nghề nghiệp luật sư, dẫn đến vi phạm pháp luật, phạm tội, đánh mất niềm tin của nhà nước và xã hội vào LS&HNLS.

Thực trạng nói trên có nhiều nguyên nhân trong đó có nguyên nhân do hạn chế, bất cập của hoạt động quản lý LS&HNLS như thể chế quản lý LS&HNLS chưa hoàn thiện; Hiệu lực hiệu quả quản lý bao gồm quản lý nhà nước và tự quản của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp đối với luật sư chưa cao; Kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề luật sư chưa được tăng cường; Luật sư chưa được xác định đúng địa vị pháp lý để thực hiện tốt quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và vai trò đúng đắn của mình theo quy định pháp luật. Một bộ phận không nhỏ người có thẩm quyền của cơ quan nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân, người có thẩm quyền khác có nhận thức chưa đúng và thực hiện chưa đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc đảm bảo quyền bào chữa, quyền được giúp đỡ pháp lý, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của luật sư. Đôi khi còn gây khó khăn khi luật sư thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình với khách hàng theo đúng quy định của pháp luật. Quản lý nhà nước vẫn lấn lướt đối với hoạt động LS&HNLS làm cho tự quản của tổ chức luật sư, một trong phương diện quản lý nội bộ nhằm phát huy vai trò, vị thế của luật sư chưa trở thành nguyên tắc độc lập trong hoạt động quản lý, chưa phát huy được đầy đủ vai trò đúng đắn của luật sư.