Luận án phó tiến sĩ luật học đổi mới và hoàn thiện pháp luật về hải quan ở nước

| ® GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO +_ HỌC VIỆN CHÍNH TRI QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH + VŨ NGỌC ANH | ĐỔI MỚI VÀ HOÀN THIỆN PHAP LUẬT VỀ HAI QUAN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Chuyén ngành LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP QUYỀN Md so : 5.01 LUẬN AN PHO TIẾN SĨ KHOA HOC LUAT HOC > THU VIEN __ TRUONG ĐẠI HOC LUAT HA NÓI PHONG GV Af God. Người hướng dan khoa học : 1. TRAN NGOC DUONG. PGS - PTS luật học 2.

TRINH DUC THAO PTS luật hoc Ha NGi 1996 LOI CAM DOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu tông hợp. các kết luận nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất ky công trinh nào khác. Tác gia luận an Vũ Ngọc Anh MỤC LỤC x.u*xx%x*%**%*% MỞ ĐẦU tà) Chương 1: HOAT ĐỘNG HAI QUAN VA PHAP LUAT VE HAI QUAN TRONG NEN KINH TE THI TRUONG Ở NƯỚC TA 1] 1.

Ban chất, chức năng và vai trò của Hải quan trong nền kinh tế thị trường li I.1 Sự xuất hiện của hoạt động hải quan và bản chất của Hải quan 11 1. Chức năng và vai trò của quản lý nhà nước về hãi quan trong nền kinh tế thị trường 1. Khái niệm, đối tượng điều chỉnh, đặc trưng cơ bản của pháp luật về hải quan trong nền kinh tế thị trường ở nước ta 36 1. Khái niệm pháp luật về hai quan Việt nam _ 1.

Các quan hệ xã hội do pháp luật về hai quan điều chỉnh 4fad ~J 1. Các đặc trưng cơ bản của các quy phạm pháp luật hải quan và các quan hệ pháp luật về hãi quan 4] 1. Nguồn của pháp luật về hải quan Việt nam 47 Chương 2 PHAP LUẬT VE HAI QUAN Ở NƯỚC TA - THỰC TRẠNG VÀ TÍNH TẤT YẾU CỦA VIỆC ĐỔI MỚI ị VÀ HOÀN THIỆN 2.1 Pháp luật về hai quan Việt nam - Quá trình hình thành, phát triển và tồn tại 2.1 Sự hinh thành và phát triển của pháp luật về hai quan ở Việt nam 54 2.2 Đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật về hãi quan 70 Ở nước ta hiện nay 2. Tính tất yếu khách quan của việc đổi mới và hoàn thiện pháp luật về hải quan ` 101 2.

Bối cảnh kinh tế- xã hội sau 10 năm thực hiện chính sách đổi mới 101 2. Tất yếu khách quan của việc đổi mới và hoàn thiện pháp luật về hải quan 108 Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HAI QUAN. Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 114 3. Xây dựng luật hai quan - Phương hướng trọng tâm 116 của việc đổi mới va hoàn thiện pháp luật về hải quan ở nước ta - 3.

Yêu cầu đặt ra khi xây dựng Luật hải quan ITY 3. Các quan điểm xây dung Luật hai quan 120 3. Hình thức văn bản Luat hai quan 125 3. Nội dung cơ bản của Luật Hải quan 130 3.

Đổi mới và hoàn thiện pháp luật liên quan đến hoạt động hải quan - Phương hướng và giải pháp 145 3. Chính sách, chế độ quản lý hoạt động kinh tế đối ngoại 145 3. Các biện pháp cải thiện luật lệ và quản lý trong lĩnh vực thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 151 3. Bổ sung, tăng cường thẩm quyền của Hai quan trong hoạt động điều tra và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hai quan 154 KET LUAN 164 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 168 MỞ ĐẦU 1.

TINH CAP THIẾT CUA ĐỀ TAI Ở nước ta, từ sau Dai hội đại biểu Dang cộng san Việt nam lần thứ VI, nền kinh tếhàng hóa nhiều thành phan phát triển theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa từng bước hình thành và phát triển. Việc áp dung cơ chế quan lý kinh tế mới đã đặt ra nhu cầu khách quan mang tính cấp bách phải đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Các quan hệ xã hội, đặc biệt là các quan hệ kinh tế ngày càng đòi hoi phải được điều chỉnh bằng pháp luật, sự hoạt động của các cơ quan nhà nước phải dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc. Trong hoàn cảnh đó Pháp lệnh Hải quan ban hành ngày 24/2/1990 quy định chế độ nhà nước về hải quan, bước đầu đưa ra được các cơ sở pháp lý cho hoạt động của bản thân cơ quan Hải quan cũng như các quy định chung về chế độ hải quan cua Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam.

Tuy nhiên, Pháp lệnh Hai quan ban hành năm 1990 cơ bản vẫn dựa trên tình thần của Hiến pháp 1980 ban hành trong điều kiện của nền kinh tế quan liêu, bao cấp nên có nhiều quy định đã không còn phù hợp với Hiến pháp 1992 được ban hành theo đường lối mở cửa, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự quản lý của Nhà nước ở nước ta. Những chế định pháp lý quy định các chế độ có liên quan mật thiết đến hoạt động hải quan như chế định về thương mại, về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu mặc dù đã liên tục được sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn còn nhiều nhược điểm cả về hình thức văn bản cũng như nội dung, và đặc biệt là không có tính đồng bộ với Luật Hải quan để tạo nên một chế độ hải quan đáp ứng được công cuộc phát triển kinh tế và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Việc Việt nam tham gia ASEAN, binh thường hóa quan hệ với tất cả các nước, ngày càng hội nhập vào quá trình phân công lao động khu vực va quốc tế đã đặt ra những yêu cầu mới, những thách thức mới đòi hỏi phải được giải quyết cấp bach sao cho vừa dam bao được yêu cầu phát triển kinh tế vừa đảm bảo được yêu cầu bảo vệ sản xuất trong nước, bảo vệ trật tư, an toàn xã hội, an ninh quốc gia. Trong tình hình như vậy, hệ thống pháp luật về hãi quan hiện hành, với văn bản pháp lý trọng tâm là Pháp lệnh Hải quan cùng với các văn bản quy phạm pháp luật trong các lĩnh vực thương mại và thuế xuất- nhập khẩu., đến nay đã không còn đáp ứng được với tinh hình phát triển kinh tế xã hội.

Những hoàn cảnh khách quan của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay đòi hỏi phải xóa bd tư duy quan lý nhà nước về hai quan _ theo cơ chế cũ, hình thành tư duy mới về hoạt động hải quan và quan lý hoạt động hải quan bằng pháp luật. Đứng trước yêu cầu đó, việc nghiên cứu đề tài "Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về hải quan trong điều kiện hiện nay ở Việt nam" là đòi hỏi cấp thiết cả về phương diện lý luận và phương diện thực tiễn.TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Hai quan xã hội chủ nghĩa ra đời cùng với sự ra đời của nước Nga xô-viết - Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới. Tại Việt nam, 4 việc quan lý hai quan đã được chế độ mới quan tâm, chú trong ngay từ những ngày đầu thành lập nước, với Sac lệnh 09 ngày 10/9/1945 do Ba trướng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp thừa ủy quyền của Chủ tịch nước ký thành lập Sở thuế quan và thuế gián thu trung ương. Tuy nhiên, có thể nói là ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, do vai trò của Hải quan và hoạt động hải quan trong nền kinh tế quan liêu, bao cấp rất hạn chế, nên rất ít các công trình nghiên cứu pháp luật về hải quan.

Ở nước ta hầu như chưa có công trỉnh nào nghiên cứu pháp luật về hai quan. nhất là pháp luật về hai quan trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, mặc dù trong các văn kiện của Đảng, trong các quyết định, chỉ thị của Nhà nước, trong các bài viết, bài nói của các đồng chí lãnh đạo Dang và Nhà nước có dé cập đến. Nguyên nhân của tình trạng trên có thể giải thích bằng những điều kiện đặc thù của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ở nước ta: - Thời kỳ 1945-1975 đất nước có chiến tranh, các hoạt động kinh tế lúc đó chủ yếu phục vụ cho mục đích kháng chiến thắng lợi. ngoại thương còn nhỏ bé, các hoạt động giao lưu kinh tế quốc tế không phát triển nên hoạt động hai quan hầu như cũng không phát triển.

- Thời kỳ 1975-1986 đất nước vừa ra khỏi chiến tranh. nén kinh tế vẫn là nền kinh tế quan liêu, bao cấp, hoại động ngoại thương chủ yếu theo chế độ nghị định thư, hàng đổi hàng, quan hệ quốc tế chủ yếu với các nước xã hội chủ nghĩa, do đó hoạt động hải quan cũng chưa có gì đáng kể, và vì vậy pháp luật về hai quan cũng chưa được chú trọng. - Thời ky từ 1986 đến nay, trong khuôn khổ một nền kinh tế phat triển theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, hoạt động hải quan ở nước ta đã dan dan trở lại với các chức năng truyền thống là quan lý các hoạt động xuất- nhập khẩu và xuất-nhập cảnh, đấu tranh chống buôn lậu, phục vụ phát triển san xuất trong nước và thu thuế cho ngân sách nhà nước. Bên cạnh các chức năng truyền thống ấy, Hải quan Việt nam còn đảm nhiệm chức năng là công cụ chuyên chính của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, tham gia tích cực vào việc bảo vệ an ninh chính trị.

trật tự an toàn xã hội, thông qua các hoạt động nghiệp vu. Đứng trước tỉnh hinh đó, Pháp lệnh Hai quan 1990 ra đời tuy mang nhiều nét định hướng cho việc quản lý hai quan theo cơ chế mới, nhưng vẫn còn mang nặng dấu ấn của cơ chế quản lý cũ và tư duy cũ; việc nghiên cứu, tổng kết thi hành Pháp lệnh mới bắt đầu, nền tảng pháp lý cho quản lý nhà nước về hãi quan trong điều kiện kinh tế thị trường cô sự quản lý của Nhà nước chưa vững chắc, đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu sâu về vấn đề này.