Luận án tiến sĩ về đổi mới tổ chức và quản lý hợp tác xã tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẤN THỊ THƠ NHUNG VAN ĐỀ PHAP LÝ VỀ ĐỔI Mi Tổ CHỨC VA QUAN LÝ CAC HOP TÁC XÃ Chuyên ngành — : Luật Kinh tê Mã số | 35.15 3 vội| | | LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dân khoa hoc: 1. Tran Ngọc Ding 2. Hoàng Thế Liên HÀ NỘI - 2001 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Trần Thị Thơ MỤC LUC Trang MO DAU Chương 1: CO SƠ LÝ LUẬN CUA VIỆC ĐỔI MỚI TO CHỨC 14 VÀ QUAN LÝ CÁC HỢP TÁC XÃ 1. Hợp tác xã - sản phẩm tât yếu khách quan của nền sản xuất 14 hàng hoá - những đặc điểm về tổ chức, quản lý hợp tác xã trong cơ chế kinh tế thị trường. 2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về tổ chức và quản lý Sĩ các hợp tác xã.3, Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tổ chức và quản 48 lý các hợp tác xã.

Chương 2: CƠ SỞ PHAP LÝ VÀ THỰC TIẾN-CỦA VIỆC DOI 65 MỚI TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CÁC HỢP TÁC XÃ 21, Thực trạng pháp luật về tổ chức và quản lý các hợp tác xã ở 65 Việt Nam. Đổi mới tổ chức và quản lý các hợp tác xã theo Luật Hợp tác a xã (1996) và xu hướng phát triển của chúng trong cơ chế kinh tế thị trường. Lids Tình hình thực hiện Luật Hợp tác xã (1996) - Cơ sở thực tiễn 129 của việc tiếp tục đổi mới tổ chức và quản lý các hợp tác xã. Chương 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM TIẾP TỤC HOÀN 14] THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ QUẦN LÝ CÁC HỢP TÁC XÃ Những định hướng cơ ban của việc tiếp tục đổi mới tổ chức và 141 quản lý các hợp tác xã trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam or} to Một số khuyến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định 142 pháp luật về tổ chức và quản lý các hợp tác xã.

KẾT LUẬN 180 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN 185 AN ĐÃ DUOC CÔNG BO DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 186 PHU LUC 193 a MO DAU 1. Tính cap thiết cua de tai Vào những nam dau cua thập ky 90, công cuộc đổi mới do Dang khởi xướng đã bước dau thu được kết quả. Hiến pháp 1992 được ban hành đã khang định cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thực hiện cơ chế kinh tế thi trường với sự tham gia của nhiều thành phan kinh tế, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự nghiệp này đã trở thành ý chí thống nhất của toàn Đảng, toàn dân.

Những thành tựu của công cuộc đổi mới đã ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống kinh tế xã hội Việt Nam. Hàng loạt những vấn đề mới xuất hiện và cũng hàng loạt vấn dé của cơ chế cũ đang được xem xét, nhìn nhận lại, thậm chí đứng trước nguy co: tồn tại hay không tồn tại ? Câu hỏi nay được đặc biệt đặt ra đối với các hợp tác xã - hình thức tổ chức kinh tế tập thể - một trong hai thành phần kinh tế cơ bản của cơ chế kế hoạch hoá tập trung đã từng tồn tại gần 40 năm nay. Trong thời kỳ cao điểm (năm 1987) cả nước có 33.000 hợp tác xã với hàng triệu lao động. Đến năm 1990 giảm xuống còn 13.000 lao động và năm 1991 chỉ còn 6.

Như vậy, nam 1991 so với năm 1987 khu vực kinh tế tập thể đã giảm 70% số cơ sở và 72% sô lao động [21, tr. Có thể nói đây là một sự suy giảm, tan rã đáng báo động, tạo nên những tác động không nhỏ đối với nền kinh tế cũng như đối với tâm lý của hàng triệu người lao động đã và đang làm việc trong loại hình tổ chức kinh tế này. Hợp tác xã đã trở thành mối quan tâm lớn của toàn xã hội Việt Nam trong những năm đầu của công cuộc chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế. Trong điều kiện mới, với sự hội nhập quốc tế và khu vực, bàng sự đánh giá khách quan, khoa học giữa G phone trao hợp tac hóa cua Việt Nam với thé giới, chúng ta càng nhận thức 19 hon những bat hợp lý của mô hình hop tác xã - tap thê hóa.

Nam 1996, trước những đòi hỏi bức xúc của thực tiễn cuộc sống, Luật Hợp tác xã đã được ban hành. Đây là một cơ sở pháp lý quan trọng, tạo môi trường thuận lợi cho việc tổ chức và hoạt động của các hợp tác xã Hiéu mới. Tuy nhiên, qua 4 năm thi hành, do nhiều nguyên nhân chủ quan \a khách quan việc ap dụng và thực hiện Luật Hợp tác xã van còn nhiều bất cập. Do đó, ngay cả khi Luật Hợp tác xã đã được ban hành, vấn đề đổi mới t› chức và quản lý các hợp tác xã theo Luật vẫn là một vấn đề cấp bách và thiết thục bởi vì, sự thi hành pháp luật còn quan trọng hon là sự tạo ra nó.

Vấn đề không còn là có tồn tại nữa hay không mà là: các hợp tác xã ở Việt Nam cần được đổi mới như thế nào để có được bản chất của các hợp tác xã truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm nay trên thế giới, để tiếp tuc hoạt động một cách có hiệu quả trong cơ chế kinh tế mới hiện nay ở nước ta? Vì vậy, tôi đã chọn dé tài: "Những vấn đề pháp lý về đối mới to chức và quan lý các hợp tác xa’ để làm luận án tiến sĩ luật học của minh. Cùng với các công trình nghiên cứu khác, Luận án này sẽ góp phan đưa Luật Hợp tác xã vào cuộc sống, phát huy tác dụng trong công cuộc hợp tác hóa, xây dựng các hợp tác xã kiểu mới trong nền kinh tế thị trường hiện nay 6 Việt Nam. Tinh hình nghiên cứu Hợp tác xã đã xuất hiện và tồn tại ở Việt Nam trong suốt hơn 40 nim qua, thực tế đã cho thấy hợp tác xã hàm chứa và phản ánh các vấn đề v› lịch sư - chính trị - kinh tế và xã hội. Chính sự chi phối rộng lớn nêu trên ma ván dé hợp tác xã đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành Khoa học dưới những góc độ rất khác nhau.

Đặc biệt, trong cơ chế kế hoạch hoa tập trung, hợp tác xã được nghiền cứu chủ yêu dưới góc độ kinh tế - xã hoi, có the kế tên một số tác gia, tác phẩm như: - Hợp tác xá và thời vàng son của kính tế gia đình (Tran Đức - Nxb Từ tương van hóa - Hà Nội, 1981); - Chống quan liêu, bao cáp trong hợp tác xã và tập đoàn sản xuất (Vũ Trọng Khải, Nguyên Thế Văn - Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1986): - Tô chức và quản lý hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp (Pham Dac Duyên, Trần Hải Hiệp - Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1987); - Hoàn thiện khoán sản phẩm thực hiện hạch toán kinh doanh xã hoi chủ nghĩa trong hợp tác xã nông nghiệp (Hữu Thọ - Nxb Sự that - Hà Nội, 1989); - Đối mới mô hình hợp tác xã sản xuất nông nghiện? ở huyện An Lão - Hai Phòng (Lê Dinh Thang, Doan Văn Dan, Ngo Đức Cát - Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội, 1995); - Khảo sát các hình thức tổ chức hợp tác của nông dân nước ta hiện nay (Đào Thế Tuấn chủ biên - Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội, 1995). Do đạc thù của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, việc nghiên cứu vấn đề hợp tác xã dưới góc độ pháp lý hầu như chưa được đề cập đến trong thời kỳ này. Công cuộc đổi mới của đất nước trong những năm qua đã mang đến nhiều biến chuyển sâu sac và toàn diện trong đời sống xã hội. Quản lý xã hội bảng pháp luật đã trở thành một nguyên tác hiến định của cơ chế kinh tế thị trường.

Quá trình xây dựng và ban hành Luật Hợp tác xã đã là một sự kiện chính trị quan trọng, thu hút sự quan tâm của nhiều người, trong đó có các nhà nghiên cứu. Một số đề tài khoa học về hợp tác xã đã được triển khai nghiên cứu như: - Luận cứ khoa học về đổi mới tổ chức, hoạt động và quản lý hợp tác vĩ trong nền kinh tế thị trường ở nước ta - Ha Nội, 1995 (Đề tài KX.15 do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Quynh chủ nhiệm đề tài); - Phat trien và doi mới quản ly hợp tác xã theo Luật Hop tác xd - Hà Nói, 1997 (Phó Giáo su, Tiến sĩ Nguyễn Van Bích - Phó Viện trương Viện Nghiên cứu quan lý kinh tế Trung ương); - Kinh té hep tác - Mot số vấn dé ly luận và thực tién - Hà Nội - 1998 (Hội dong Trung ương Liên minh các hợp tác xã Việt Nam). Bên cạnh việc tiếp tục nghiên cứu hợp tác xã dưới góc độ kinh tế, xã hội, việc nghiên cứu, xem xét hợp tác xã dưới góc độ pháp lý được đặt ra một cách bức xúc và cấp thiết, nhằm giải quyết các vấn đề về lý luận và thực tiễn đối với tổ chức kinh tế hợp tác xã trong cơ chế kinh tế mới. Trong lĩnh vực nghiên cứu chuyên ngành, những năm gần đây đã có một số Luận án cao học đề cập đến vấn đề này, như: - Những vấn đề pháp lý về đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh, địch vụ của các doanh nghiệp tập thể- Nguyễn Đức Long, 1996.

- Chế độ pháp lý xã viên hợp tác xã - Những vấn đề lý luận và thực tiên - Nguyên Thị Ngọc Hà, 1997, - So sánh Luật Hợp tác xã ở một số nước trên thế giới - Phan Hùng Dũng, 1997. - Một số vấn đề pháp lý cơ bản trong quá trình chuyển đổi hợp tác xd - Hoàng Thị Vinh, 1999.