Pháp luật giao dịch bảo đảm bằng động sản tại ngân hàng thương mại Việt Nam - Luận án TS. Trương Thị Tuyết Minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH --o0o-- TRƯƠNG THỊ TUYẾT MINH PHÁP LUẬT VỀ GIAO DỊCH BẢO ĐẢM BẰNG ĐỘNG SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH, 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH --o0o-- TRƯƠNG THỊ TUYẾT MINH PHÁP LUẬT VỀ GIAO DỊCH BẢO ĐẢM BẰNG ĐỘNG SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 9380107 Người hướng dẫn khoa học: TS.

PHAN THỊ THÀNH DƯƠNG PGS. NGUYỄN VĂN VÂN TP. HỒ CHÍ MINH, 2022 i Mục lục MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài .1 Mục đích nghiên cứu .2 Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. Các điểm mới của luận án. Kết cấu của luận án.

9 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Tình hình nghiên cứu về đề tài trong và ngoài nước .1 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài .2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Những kết quả nghiên cứu đã đạt được .2 Những vấn đề cần nghiên cứu tiếp của luận án. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, lý thuyết nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu .1 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu .2 Dự kiến kết quả nghiên cứu .3 Lý thuyết nghiên cứu .4 Phương pháp nghiên cứu. 44 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 48 LÝ LUẬN VỀ GIAO DỊCH BẢO ĐẢM BẰNG ĐỘNG SẢN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIAO DỊCH BẢO ĐẢM BẰNG ĐỘNG SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .1 Khái niệm của giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại48 2.1 Khái niệm giao dịch bảo đảm bằng động sản trong khoa học pháp lý nước ngoài .2 Khái niệm giao dịch bảo đảm bằng động sản trong khoa học pháp lý Việt Nam .2 Bản chất và đặc trưng của giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .1 Bản chất kinh tế của giao dịch bảo đảm bằng động sản .2 Bản chất pháp lý của giao dịch bảo đảm bằng động sản .3 Đặc trưng của giao dịch bảo đảm bằng động sản trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại .3 Sự tác động của đặc tính động sản đối với pháp luật về giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .1 Đặc tính của động sản .2 Phân loại động sản .3 Ảnh hưởng của đặc tính của động sản đối với việc xác lập và duy trì hiệu lực của giao dịch bảo đảm .4 Đặc trưng của động sản và những tác động đến nhu cầu điều chỉnh pháp luật giao dịch bằng động sản trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại .4 Lý luận pháp luật điều chỉnh giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .1 Khái niệm và các nội dung cơ bản của pháp luật điều chỉnh giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .2 Các nguyên tắc điều chỉnh giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .1 Nguyên tắc bảo đảm an toàn, hạn chế rủi ro tín dụng ngân hàng .2 Nguyên tắc dung hòa lợi ích giữa bên bảo đảm và bên nhận bảo đảm .3 Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của các bên thứ ba đối với động sản bảo đảm .3 Mối quan hệ về hiệu lực giữa hợp đồng tín dụng và hợp đồng bảo đảm bằng động sản.

82 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ GIAO DỊCH BẢO ĐẢM BẰNG ĐỘNG SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM .1 Về điều kiện xác lập hiệu lực của giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại.1 Về động sản trong giao dịch bảo đảm .2 Quy định pháp luật về nghĩa vụ được bảo đảm trong giao dịch bảo đảm bằng động sản .3 Về mối quan hệ hiệu lực giữa hợp đồng tín dụng và giao dịch bảo đảm bằng động sản .2 Về hiệu lực đối kháng đối với bên thứ ba của giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .1 Về các biện pháp làm phát sinh hiệu lực đối kháng với bên thứ ba của giao dịch bảo đảm bằng động sản .2 Về hệ quả pháp lý của hiệu lực đối kháng với bên thứ ba của giao dịch bảo đảm bằng động sản .3 Về quyền ưu tiên đối với động sản bảo đảm .1 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm với bên tài trợ tín dụng cho động sản mua .2 Quyền ưu tiên giữa các bên cùng nhận cầm cố, thế chấp bằng một động sản 111 3.3 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm với bên mua động sản bảo đảm.4 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm bằng động sản và chủ nợ không có bảo đảm trong luật phá sản .5 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm và bên đầu tư vào động sản .6 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm và bên cầm giữ động sản bảo đảm .7 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm và bên thuê động sản bảo đảm .8 Quyền ưu tiên giữa bên nhận bảo đảm với bên được thi hành án và cơ quan thi hành án .9 Quyền ưu tiên trong một số trường hợp đặc biệt .4 Về xử lý động sản bảo đảm .1 Căn cứ xử lý động sản bảo đảm .2 Quy trình xử lý động sản bảo đảm .1 Thu giữ động sản bảo đảm. Nghĩa vụ thông báo về việc xử lý động sản của bên nhận bảo đảm.3 Quy định pháp luật về các phương thức xử lý động sản bảo đảm .133 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 135 iv CHƯƠNG 4. 137 ĐỊNH HƯỚNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT GIAO DỊCH BẢO ĐẢM BẰNG ĐỘNG SẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM.

Định hướng hoàn thiện pháp luật về giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại .2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giao dịch bảo đảm bằng động sản tại các ngân hàng thương mại.2 Sửa đổi quy định về điều kiện của động sản bảo đảm .4 Hoàn thiện quy định pháp luật về mối quan hệ giữa giao dịch bảo đảm bằng động sản và hợp đồng tín dụng .5 Hoàn thiện quy định về các phương thức xác lập hiệu lực đối kháng với bên thứ ba của giao dịch bảo đảm bằng động sản .6 Xây dựng trật tự hệ thống quyền ưu tiên .7 Quy định về tài sản phái sinh từ động sản bảo đảm .8 Hoàn thiện các quy định về quyền thu giữ và xử lý động sản bảo đảm .9 Xây dựng Luật về giao dịch bảo đảm .3 Giải pháp pháp lý nâng cao hiệu quả của giao dịch bảo đảm bằng động sản trong hoạt động ngân hàng .1 Giải pháp về mô tả động sản bảo đảm và nghĩa vụ được bảo đảm .2 Giải pháp thông báo xử lý động sản bảo đảm kịp thời, bảo vệ quyền tham xử lý động sản của bên bảo đảm và tính minh bạch trong hoạt động xử lý động sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại. Giải pháp ngăn chặn kịp thời các hành vi tẩu tán động sản bảo đảm .162 KẾT LUẬN CHUNG. 164 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

TÓM LƯỢC MỘT SỐ VỤ TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG BẢO ĐẢM TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. BẢNG KẾT QUẢ KHẢO SÁT Ý KIẾN. Tính cấp thiết của đề tài Nếu như tín nhiệm là một trong những thành tố trụ cột của tín dụng ngân hàng, thì bảo đảm cho khoản vay là một trong những cấu phần quan trọng của tín nhiệm. Mức độ quan trọng này không chỉ dừng lại ở tính chất là một biện pháp phòng ngừa rủi ro, mà còn cơ chế thúc đẩy tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại trong nền kinh tế.

Theo tổng kết của World Bank 2018, hơn 80% giá trị vốn của các doanh nghiệp tại các nền kinh tế đang phát triển là từ động sản như: máy móc, thiết bị, các khoản phải thu1. Tuy nhiên, trên thực tế (cũng theo báo cáo này), việc thiếu vắng hoặc sự chưa hoàn thiện của hệ thống pháp luật là một trong những nguyên nhân căn bản khiến các NH ở các quốc gia này còn lưỡng lự và chưa sẵn sàng nhận ĐS để BĐ cho khoản vay. Thực tiễn hoạt động cấp tín dụng tại các NHTM ở VN, trong hơn 3 thập kỷ vừa qua, cho phép đưa ra một nhận định tương tự. So với BĐS, cấp tín dụng BĐ bằng ĐS, mặc dù có sự tăng trưởng nhất định, nhưng vẫn chiếm một tỷ lệ khiêm tốn trong hoạt động của các NHTM ở VN2.

Trong khi đó, cấp tín dụng trên cơ sở BĐ bằng BĐS, không hoàn toàn bảo đảm an toàn cho hoạt động tín dụng NH ở VN. Khi trực tiếp khảo sát hệ thống NHTM ở VN, một số nhà nghiên cứu kinh tế cũng đưa ra kết luận này3. Thống kê của NHNN VN, cũng cho thấy, trong giai đoạn 2016-2020, tổng số nợ xấu của các NHTM vào khoảng 300. Khoảng 70% tài sản bảo đảm cho các khoản nợ xấu này là BĐS4.

Hoàn thiện PL về GDBĐ bằng ĐS là một trong những cơ sở để bảo vệ, thúc đẩy, dung hòa quyền và lợi ích của nhiều chủ thể trong nền kinh tế, duy trì một trật tự kinh doanh lành mạnh và hiệu quả. Thứ nhất, ở góc độ của NHTM, sự chưa hoàn thiện, của PL về GDBĐ đối với ĐS là một trong những nguyên nhân NH vẫn dè dặt cấp tín dụng nhận BĐ bằng ĐS. Nhu cầu của các chủ thể trong GD, đặc tính của ĐS và sự ảnh hưởng của những đặc tính đó trong 1 World Bank (2018), Improving access to finance for small and medium enterprises, http://documents1.org/curated/en/316871533711048308/pdf/129283-WP-PUBLIC-improving-access-to-finance- for-SMEs.pdf 2 Theo thống kê từ báo cáo kiểm toán của 19 ngân hàng trong năm 2019 thì tỷ lệ tài sản bảo đảm bằng bất động sản vẫn chiếm tỷ trọng ưu thế hơn hẳn so với tài sản bảo đảm là động sản, xem tại https://vietnambiz.vn/khoi-bds-khong-lo-the-chap- tai-19-ngan-hang-co-gia-tri-hon-63-trieu-ti-dong- htm truy cập lúc 12: 30 ngày 29/11/2019 3 Nghiên cứu của nhóm tác giả do GS TS Nguyễn Thị Cành chủ biên, tiếp cận mô hình logistic trong đo lường rủi ro tín dụng của khách hàng doanh nghiệp tại NH thương mại ở VN cũng có kết luận tương tự khi xác định rằng, ngành bất động sản- xây dựng là ngành gây rủi ro tín dụng lớn nhất đối với hệ thống NHTM VN. Xem thêm Nguyễn Thị Cành (chủ biên) (2015), sách chuyên khảo: Hiệu quả và rủi ro trong hoạt động ngân hàng.