Luận án Tiến sĩ Luật học: Pháp luật bảo hiểm tiền gửi Việt Nam hội nhập quốc tế

Thư viện - Học viện Ngân Hàng 'ị ,3 I li P] ÍÁPLưJ IIA Ọ HI 8 IỆÌ DÍẼƯ OẸ?* w ẵ ĩ, S • -Aii N ÃỈM xir * HỌC VIỆN NGÂNLHÀNỌ TRUNG Tâm thông tin thư viện Ì;B 346. ; >■■■ <i«À'!«^iW!íl»70®ỊỊÍW®iméWi>ị ’ VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN • XÃ HỘI • KHOA HỌC • BÙI HỮU TOÀN PHÁP LUẬT VÈ BẢO HIẺM TIỀN GỦI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIÊU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TÉ Chuyên ngành : Luật kinh tế Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIÉN Sĩ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGUYỄN NHƯ PHÁT HÀ NỘI - 2012 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Sô liệu, kết quả nghiên cứu đề cập trong luận án là trung thực, có nguồn gôc trích dẫn rõ ràng.

Hà Nội, ngày 28 tháng 6 năm 2012 Nghiên cứu sinh BÙI HỮU TOÀN MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TÔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu, cơ SỞ LÝ THUYÉT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

NHƯNG VẤN ĐẺ LÝ LUẬN VÈ BÃO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHẤP LUẬT VỀ BẢO HIẾM TIỀN GỬI. Khái niệm, mục đích, vai trò của bảo hiểm tiền gửi. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi. Mục đích của bảo hiểm tiền gửi.

Vai trò của bảó hiểm tiền gửi. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi. Nội dung điều chỉnh của pháp luật đối với bảo hiểm tiền gửi. Sự cân thiêt phải điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động bảo hiểm tiền gửi.

Nội dung điều chỉnh của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Các nhân tố tác động đến nội dung pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Anh hưởng của hội nhập quốc tế đối với pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam. 61 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIÈM TIỀN GỬI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIÈU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi. Các quy đinh hiện hành của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi. Các quy định về chủ thể trong quan hệ bảo hiểm tiền gửi.

Tố chức bảo hiểm. Tổ chức tham gia bảo hiểm. Đối tượng được thụ hưởng bảo hiểm tiền gửi. Các quy định của pháp luật liên quan đến tiền bảo hiểm.

Loại tiền được bảo hiểm. Hạn mức chi trả bảo hiểm. Phí bảo hiểm. Chi trả tiền bảo hiểm.

Đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm tiền gửi. 107 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÈ BẢO HIỂM TIỀN GỬI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUÔC TẾ. Xu hướng phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam và sự cần thiêt phải tiêp tục hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế.

Xu hướng phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay 119 4. Sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam hiện nay. Những yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế. Kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

135 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. MỘT SÓ CÂU HỎI NGHIÊN cứu VÀ GIẢ THIẾT NGHIÊN cửu ĐẶT RA KHI NGHIÊN cứu LUẬN ÁN.

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu cụ THÉ ÁP DỤNG CHO TỪNG NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN. Bộ NGUYÊN TẮC CHO HỆ THỐNG BẢO HIẺM T1ÈN GUI HIỆU QUẢ CỦA IADI. 171 DANH MỤC CHỮ VIÉT TẮT Chữ viết tắt Nguyên văn BHTG Bảo hiếm tiền gửi BHTGVN Bảo hiếm tiền gửi Việt Nam NHNN Ngân hàng Nhà nước KDIC Tông công ty bảo hiểm Hàn Quốc IDIC Tông công ty bảo hiểm Indonesia FDIC Bảo hiếm tiền gửi Liên bang Mỹ FED Cục dự trữ Liên bang Mỹ FFIEC Uy ban giám sát tài chính Liên bang Mỹ TCT Tông công ty TCTD Tô chúc tín dụng TMCP Thương mại cổ phần VND Việt Nam Đồng MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng khích lệ.

Qua đó, hệ thông ngân hàng phân nào đã khẳng định được vị tri của mình với vai trò cung cap von cho nen kinh tê. Trong quá trình phát triên đó, các sản phẩm, dịch vụ mà ngân hàng mang lại cho nền kinh tế ngày càng đa dạng và phong phú hơn. Tuy nhiên, hoạt động được xem là cơ bản và quan trọng nhất của các ngân hàng là huy động vốn từ công chúng bằng cách nhận tiền gửi dưới nhung hình thưc nhat đinh va sư dụng khoản tiên đó đê câp vôn cho các chủ thể khác đang có nhu cầu sử dụng trong nền kinh tế. Như vậy, có thể nói một cách khái quát rằng, hoạt động cơ bản của các ngân hàng là đi vay để cho vay.

Đay cung chinh la căn nguyên chính dân đên khả năng tiêm ân nguy cơ rủi ro đối với hoạt động ngân hàng. Mặt khác, đặc trưng lớn nhất của hoạt động ngân hàng so với các loại hình doanh nghiệp khác là tính hệ thống rất cao. Do vậy, khi xảy ra rủi ro, đổ vỡ của một ngân hàng rất có thể sẽ dẫn đến đổ vỡ của cả một hệ thống, thậm chí còn có thể gây hoảng loạn cho cả một nền kinh tê. Đê đôi phó với vân đề này, Việt Nam cũng giống như các quốc gia khác đã áp dụng nhiều biện pháp thông qua việc ban hành các quy định pháp luật nhăm đem lại sự an toàn ở mức độ cao nhất có thể trong hoạt động ngân hàng.

Xet ơ một khía cạnh khác, đê bảo đảm cho sự bình ổn trong hoạt động của các ngân hàng, không thể không tính đến việc bảo vệ sự an toàn cho ngươi gưi tien. Bơi lẽ, chính người gửi tiên là đôi tác cung cấp vốn cho ngân hàng, lượng vổn này đóng vai trò quyết định đến lượng tiền mà các ngân hàng có thê sử dụng để cấp cho nền kinh tế. Như vạy, van đê bảo vệ người gửi tiên và bảo vệ sự an toàn, bền vững trong hoạt động của các ngân hàng phải được xem xét một cách đồng thời và luon co moi quan hẹ biẹn chứng với nhau. Do vậy, bảo hiêm tiên gửi xuất hiện được xem như hoạt động kết hợp hài hoà lợi ích, một mặt bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, mặt khác tạo điều kiện thuận lợi cho sự tồn tại và phát triên an toàn, bền vững của hệ thống ngân hàng.

Nhu cầu đó của nền kinh tế chính là lý do khách quan làm xuất hiện một lĩnh vực pháp luật mới, pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Ở Việt Nam, vấn đề bảo hiểm tiền gửi được đề cập từ năm 1994 theo quyết định số 101/1994/TCQĐ/BH về việc ban hành quy tắc bảo hiểm trách nhiệm của quỹ tín dụng nhân dân đối với các khoản tiền có kỳ hạn. Đây là văn bản pháp luật đầu tiên của Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi. Tuy nhiên, bảo hiểm tiền gửi trong giai đoạn này chỉ là một trong những nghiệp vụ kinh doanh của Bảo Viẹt, một doanh nghiệp chuyên kinh doanh các loại bảo hiểm thương mại.

Sau đó, hoạt động bảo hiểm tiền gửi được tách thành một hoạt động độc lập và mang tính chuyên biệt theo Nghị định số 89/1999/NĐ-CP ngày 01 tháng 09 năm 1999 về bảo hiểm tiền gửi và hoạt động này được thực hiện bởi tô chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, tổ chức này được thành lập theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09 tháng 11 năm 1999. Tiếp đến, ngày 16 thang 03 nam 2000, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư số 03/2000/TT-NHNN hướng dẫn thi hành Nghị định số 89/1999/NĐ-CP về bảo hiểm tiền gửi. Sau một thời gian áp dụng, Nghị định số 89/1999/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế nhất định nên ngày 24 tháng 08 năm 2005 Chính phủ đã ban hanh Nghị định sô 109/2005/NĐ-CP vê việc sửa đổi, bổ sung một sổ điều của Nghị định số 89/1999/NĐ-CP và ngày 25 tháng 04 năm 2006 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư số 03/2006/TT-NHNN thay thế cho Thông tư số 03/2000/TT-NHNN. Như vậy, có thê nhận thấy, các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền 2 gửi Việt Nam là lĩnh vực pháp luật mới và khá quan trọng trong hệ thống các quy định cùa pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng.

Mặc dù là lĩnh vực pháp luật mới được hình thành tại Việt Nam nhưng pháp luật về bảo hiểm tiền gửi đã dần được hoàn thiện và phần nào đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nền kinh tế. Tuy nhiên, tất cả các văn bản pháp luật của Việt Nam hiện hành mới chỉ tồn tại ở dạng văn bản dưới luật, tính pháp điển chưa cao, chưa tạo ra hành lang pháp lý ổn định, chưa đồng bộ và phù hợp với các văn bản pháp luật khác có liên quan và có nhiều quy định đã bộc lộ sự không phù hợp so với đòi hỏi của thực tiễn. Mặt khác, hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam đã có được sự phát triển nhất định trong giai đoạn thử nghiệm kể từ năm 1999 đến nay và đặc biệt hơn, trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta ngày càng hội nhập kinh tế quốc tế một cách sâu, rộng thì nhu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật về bảo hiểm tiền gửi nói riêng càng trở nên cần thiết. Do vậy, việc nghiên cứu một cách tổng thể những vấn đề lý luận về bảo hiểm tiền gửi để từ đó xác định sự cần thiết phải có sự điều chỉnh của pháp luật đôi với các hoạt động này, đánh giá đúng thực trạng các quy định hiện hành của Việt Nam vê bảo hiểm tiền gửi để đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận án - Mục đích của luận án-. Việc nghiên cứu và hoàn thành luận án nhàm mục đích sau: + Làm rõ và hoàn thiện những vấn đề mang tính lý luận về bảo hiểm tiên gửi và pháp luật vê bảo hiểm tiền gửi. Xác định nhóm các quy định mà pháp luật về bảo hiểm tiền gửi cần hướng tới.