Luận án tiến sĩ Luật kinh tế: Chuyển đổi hình thức công ty theo pháp luật Việt Nam - TS. Hoàng Anh Tuấn (2011)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT HOÀNG ANH TUẤN CHUYỂN ĐỔI HÌNH THỨC CÔNG TY THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT HOÀNG ANH TUẤN CHUYỂN ĐỔI HÌNH THỨC CÔNG TY THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số : 62 38 50 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Ngô Huy Cương 2. Vũ Quang HÀ NỘI - 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Phần I- Tổng quan tình hình nghiên cứu 8 Phần II- Những nội dung nghiên cứu chủ yếu 23 Chương 1: LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN ĐỔI HÌNH THỨC CÔNG TY 24 1. Khái niệm công ty 24 1.

Khái niệm, bản chất và đặc điểm pháp lý, vai trò và ý nghĩa 30 của việc chuyển đổi hình thức công ty 1. Quyền tự do kinh doanh – nền tảng của chuyển đổi hình thức 48 công ty 1. Phân loại chuyển đổi hình thức công ty 55 1. Điều kiện và thủ tục chuyển đổi hình thức công ty 77 1.

Bảo vệ người thứ ba từ sự tác động của việc chuyển đổi hình 86 thức công ty Kết luận chương 1 89 Chương 2: LƯỢC SỬ PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP 91 LUẬT VIỆT NAM VỂ CHUYỂN HÌNH THỨC CÔNG TY 2. Lược sử phát triển pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty 91 2. Thực trạng pháp luật Việt Nam về chuyển đổi hình thức công ty 98 2. Thực tiễn chuyển đổi hình thức công ty ở Việt Nam hiện nay 144 2.

Nguyên nhân khiếm khuyết của pháp luật về chuyển đổi hình 148 thức công ty Kết luận chương 2 153 Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ CHUYỂN ĐỔI 155 HÌNH THỨC CÔNG TY 3. 155 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các định hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chuyển đổi hình thức công ty 3. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về chuyển đổi hình thức 163 công ty Kết luận chương 3 188 KẾT LUẬN 190 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN 193 ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 194 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công ty ngày nay có thể được xem như biểu tượng của sự thịnh vượng và sung túc của một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, và có thể có thương hiệu mang danh tiếng của một quốc gia ra khắp thế giới.

Công ty, nhà nước, hội nhập và phát triển là những thuật ngữ được sử dụng thường xuyên trong xã hội ngày nay để nhìn nhận về một cộng đồng xã hội mà trong đó công ty được xem như một thành tố rất quan trọng. Người ta cho rằng, một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của một công ty cụ thể là sự phù hợp giữa mong muốn và năng lực của nhà đầu tư với hình thức công ty. Vì vậy, luật công ty cần tạo lập ra hình thức công ty đa dạng và phong phú cho các nhà đầu tư lựa chọn mà trong đó phải có sự tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi hình thức công ty khi nhà đầu tư mong muốn hoặc khi có sự kiện pháp lý phát sinh là điều kiện chuyển đổi hình thức công ty. Ở Việt Nam, gắn chặt với công cuộc đổi mới và đòi hỏi của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nhiều hình thức công ty được pháp luật ghi nhận, và ngày càng khẳng định vai trò to lớn của mình trong việc phát triển kinh tế, xã hội.

Nói một cách khách quan, chúng ta đang chủ động hội nhập, tiếp thu có sàng lọc những giá trị văn minh của nhân loại. Khởi xướng cho tư tưởng này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu bật đúc kết của Người về các ưu điểm của Khổng Tử, của Giêsu, của Mác, của Tôn Dật Tiên, đồng thời chỉ ra điểm chung của họ là đều muốn mưu cầu hạnh phúc cho loài người, mưu cầu phúc lợi cho xã hội. Và Người cố gắng “làm học trò của các vị ấy”. Vì vậy 5 năm sau khi giành được độc lập, chúng ta ban hành Sắc lệnh số 06/SL ngày 20/01/1950, trong đó đề cập đến hình thức công ty cổ phần với tên gọi là công 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ty vô danh để sử dụng trong quan hệ Nhà nước kiểu mới cùng với tư nhân góp vốn kinh doanh.

Cụ thể Sắc lệnh quy định: Công ty công tư hợp doanh là một công ty vô danh trong ấy Chính phủ hợp vốn với tư nhân để kinh doanh theo kế hoạch kinh tế chung của Chính phủ (Điều 1) Vốn công ty chia từng phần đều nhau, sự di nhượng các cổ phần phải được ban quản trị ưng thuận (Điều 3) [104]. Sau khi thống nhất đất nước, với chính sách mở cửa, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987 đã cho phép tạo lập công ty trách nhiệm hữu hạn để thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài. Kế tiếp đó là Luật Công ty năm 1990 đã mở ra hai hình thức công ty mà các nhà đầu tư Việt Nam có thể lựa chọn đó là công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn. Đến năm 1999, tức là sau chín năm thực hiện, Luật Công ty năm 1990 đã được thay thế bằng Luật Doanh nghiệp năm 1999, theo đó, đã mở rộng sự lựa chọn của các nhà đầu tư Việt Nam trong năm hình thức doanh nghiệp - đó là công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn có hai thành viên trở lên, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên (mà chủ sở hữu là tổ chức), công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân.

Luật Doanh nghiệp năm 1999 đã đạt được những thành thành tựu đáng kể trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, nhưng cũng có nhiều hạn chế. Để khắc phục những hạn chế đó và mở rộng quyền tự do kinh doanh, tăng cường khả năng gia nhập thị trường, Luật Doanh nghiệp năm 2005 ra đời thay thế Luật Doanh nghiệp năm 1999 và khẳng định quyền của cá nhân được thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên. Sự phát triển các hình thức công ty nói trên cho thấy nhà làm luật Việt Nam đã chú ý tương đối thích đáng tới quyền lựa chọn hình thức công ty của nhà đầu tư, và 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng cho thấy sự nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh. Nghiên cứu cho thấy, chuyển đổi hình thức công ty không phải là vấn đề mới, nhưng ở Việt Nam hiện nay vấn đề này chưa được quan tâm nghiên cứu một cách đầy đủ về mặt lý luận và thực tiễn.

Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành quy định về chuyển đổi hình thức công ty chưa đầy đủ, chưa phản ánh được bản chất kinh tế và vai trò của chuyển đổi hình thức công ty. Dẫn chứng cụ thể cho nhận định này chính là quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005. Luật này chỉ xác định hai trường hợp chuyển đổi hình thức công ty - đó là chuyển đổi công ty trách nhiệm hữu hạn thành công ty cổ phần và ngược lại (Điều 154); và chuyển đổi công ty trách nhiệm một thành viên thành công ty trách nhiệm hữu hạn có hai thành viên trở lên (Điều 155). Các quy định về điều kiện chuyển đổi, các chế tài về vi phạm thủ tục, điều kiện chuyển đổi còn bị bỏ ngỏ.

Các quy định về thủ tục chuyển đổi tạo ra rào cản lớn cho các nhà đầu tư muốn thực hiện việc chuyển đổi công ty. Ở giác độ khác, có thể nói các bất cập của pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty có thể gây khó khăn cho việc bảo đảm quyền tự do kinh doanh và lợi ích chính đáng của các nhà đầu tư. Trong khi đó pháp luật của các nước khác cho phép chuyển đổi hình thức công ty khá rộng rãi và linh động, thậm chí có thể chuyển đổi từ các hình thức công ty có trách nhiệm vô hạn sang các hình thức công ty có trách nhiệm hữu hạn và ngược lại, mà vẫn đảm bảo được các giá trị cần bảo vệ. Nhận thức rằng, việc nghiên cứu về chuyển đổi hình thức công ty có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao nhận thực và ứng dụng thực tiễn để từng bước mở rộng và bảo hộ quyền tự do kinh doanh, tăng cường năng lực gia nhập thị trường của các Công ty, đặc biệt là trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay.

Quy định về vấn đề chuyển đổi hình thức công 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ty có vị trí, vai trò quan trọng trong pháp luật công ty. Chuyển đổi hình thức công ty phù hợp góp phần quyết định sự thành công hay thất bại của các nhà đầu tư. Tuy nhiên cho đến nay trong khoa học pháp lý vấn đề này vẫn chưa được nghiên cứu nhiều và chuyên sâu ở nước ta. Do vậy, để tiếp thu có sàng lọc những thành tựu hiện có, để góp phần đáp ứng yêu cầu thực tiễn về chuyển đổi hình thức công ty và để khắc phục những khiếm khuyết của pháp luật Việt Nam về vấn đề này, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Chuyển đổi hình thức công ty theo pháp luật Việt Nam” làm luận án tiến sĩ luật học của mình.

Tình hình nghiên cứu đề tài Vì công ty là một chế định hình thành khá sớm trong lịch sử loài người (trước công nguyên) và được phát triển dần qua thời gian, nên việc chuyển đổi hình thức công ty là một vấn đề pháp lý khá quen thuộc đối với các luật gia ở các nước có nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên ở Việt Nam, vấn đề này chưa được nhiều sự quan tâm từ phía những người nghiên cứu khoa học pháp lý. Có thể thấy một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau: Từ trước năm 1975, vấn đề chuyển đổi hình thức công ty đã được đề cập trong cuốn “Luật thương mại toát yếu” của Lê Tài Triển (Bộ quốc gia giáo dục xuất bản, 1959). Tiếp đó trong cuốn “Luật thương mại Việt Nam dẫn giải” của Lê Tài Triển, Nguyễn Vạng Thọ và Nguyễn Tân (Nhóm nghiên cứu dự hoạch xuất bản, Sài Gòn, 1972).