Luận văn thạc sĩ thi hành án phạt tù ở Việt Nam trước yêu cầu cải cách tư pháp - Nguyễn Văn Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội

®¹i häc quèc gia hµ néi khoa luËt nguyÔn V¨n nam thi hµnh ¸n ph¹t tï ë viÖt nam tr-íc yªu cÇu c¶i c¸ch t- ph¸p luËn ¸n tiÕn sÜ luËt häc Hµ néi - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ®¹i häc quèc gia hµ néi khoa luËt nguyÔn v¨n nam thi hµnh ¸n ph¹t tï ë viÖt nam tr-íc yªu cÇu c¶i c¸ch t- ph¸p Chuyªn ngµnh : LuËt h×nh sù vµ tè tông h×nh sù M· sè : 62 38 01 04 luËn ¸n tiÕn sÜ luËt häc Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS.TS TrÞnh Quèc To¶n PGS.TS §ç ThÞ Ph-îng Hµ néi - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Văn Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN 8 ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.

Tình hình nghiên cứu trong nước 8 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 15 1. Những vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu 22 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ 25 2. Những khái niệm có liên quan về thi hành án phạt tù 25 2.

Đặc điểm, nội dung và nguyên tắc thi hành án phạt tù 34 2. Quy định về thi hành án phạt tù của một số nước trên thế giới 48 2.4 Những yêu cầu của cải cách tư pháp trong thi hành án phạt tù 57 Chương 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG THI HÀNH 62 ÁN PHẠT TÙ 3. Quy định của pháp luật Việt Nam về thi hành án phạt tù 62 3. Thực trạng thi hành án phạt tù 81 Chương 4: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN PHẠT 109 TÙ TRƢỚC YÊU CẦU CẢI CÁCH TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM 4.

Những định hướng cải cách tư pháp về thi hành án phạt tù 109 4. Các giải pháp về pháp luật trước yêu cầu cải cách tư pháp 114 4. Các giải pháp khác 134 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN 151 ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 162 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự HTTP : Hỗ trợ tư pháp TAND : Tòa án nhân dân TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao THAHS : Thi hành án hình sự THAPT : Thi hành án phạt tù VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao UBND : Ủy ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên biểu đồ Trang biểu đồ 3.1 Hoãn chấp hành hình phạt tù 91 3.2 Tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù 91 3.3 Số lượng phạm nhân 93 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Số hiệu Tên Sơ đồ Trang sơ đồ 4.1 Thủ tục xét tha tù có điều kiện 132 4.2 Thủ tục hủy quyết định tha tù có điều kiện 133 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Pháp luật Việt Nam có nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh thi hành án hình sự (THAHS) trong đó có thi hành án phạt tù (THAPT), gồm: Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1999 (sửa đổi 2009), Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003 và Luật THAHS năm 2010.

Hệ thống pháp luật này đã tạo cơ sở pháp lý để buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tù, để cơ quan THAPT thực hiện nhiệm vụ, chức năng của mình trong THAPT, để cơ quan quản lý nhà nước quản lý THAPT. Hệ thống pháp luật về THAPT đã góp phần hoàn thiện thủ tục đưa người bị kết án phạt tù vào trại giam để chấp hành hình phạt, thủ tục tiếp nhận phạm nhân được quy định khá cụ thể và chặt chẽ có tác dụng trong việc thực hiện công tác THAPT đúng đối tượng và thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật [35, tr. Hệ thống pháp luật THAPT đã điều chỉnh cụ thể hơn một số lĩnh vực như hoãn THAPT, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù và tạm đình chỉ THAPT. Bên cạnh đó, hình thành hệ thống bộ máy, tổ chức chuyên trách làm nhiệm vụ quản lý nhà nước về công tác THAPT ở Bộ Công an và Bộ Quốc phòng từ Trung ương đến địa phương.

Hệ thống tổ chức hình thành đáp ứng yêu cầu triển khai toàn diện từ việc theo dõi, quản lý người bị kết án tù còn ngoài xã hội và tổ chức quản lý người bị kết án tù đang chấp hành án tại các nhà tạm giữ, tạm giam và các trại giam, tạo bước chuyển biến mới trong công tác THAPT ở nước ta, khắc phục những sơ hở, buông lỏng kéo dài nhiều năm trước đây. Công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân có nhiều tiến bộ, hàng năm có hàng vạn người chấp hành xong hình phạt tù trở về xã hội, số đông đã tiến bộ và làm ăn lương thiện, trở thành người có ích cho xã hội. Cơ sở vật chất phục vụ công tác THAPT đã tăng cường đáng kể, bảo đảm yêu cầu THAPT ngày càng tốt hơn, tạo môi trường thuận lợi để phạm nhân cải tạo trở thành người có ích cho xã hội. Đội ngũ cán bộ, chiến sĩ làm công tác THAPT đã được nâng cao một bước về trình độ chính trị, pháp luật, nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu quản lý THAPT do lực lượng Công an và Quân đội đảm nhận [16].

1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên, bên cạnh những mặt được, thì công tác THAPT vẫn còn những hạn chế, vướng mắc như: - Tình trạng quản lý công tác THAPT lỏng lẻo, nhiều đối tượng đã bị kết án bằng bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng ra quyết định thi hành án còn chậm, bỏ sót. - Vẫn còn một số không ít người bị kết án bằng hình phạt tù, bản án đã có hiệu lực pháp luật đã có quyết định thi hành án nhưng họ vẫn chưa đi chấp hành hình phạt tù tại trại giam hoặc bỏ trốn khỏi nơi cư trú, lợi dụng các quy định về hoãn THAPT. Việc giải quyết giảm thời hạn, miễn chấp hành hình phạt có sai phạm; số liệu thống kê, báo cáo công tác THAPT thiếu chính xác, không đầy đủ. - Hệ thống cơ quan THAHS và pháp luật về THAHS về cơ bản chưa có những đổi mới xứng tầm phát triển của xã hội, hiệu quả THAPT vẫn còn hạn chế, bất cập… Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực THAPT còn có những hạn chế trong chỉ đạo, điều hành, kiểm tra.

Chính nó đã làm giảm hiệu quả và hiệu lực quản lý [29, tr. Khi thiếu sự quy định trách nhiệm cụ thể, thiếu sự kiểm tra, đôn đốc thường xuyên của các cơ quan có chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực này thì tình trạng quản lý lỏng lẻo đã khiến nhiều đối tượng bị Tòa án kết án bằng bản án và quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng không thi hành [16], [29, tr. - Công tác tái hòa nhập cộng đồng còn kém hiệu quả, tỷ lệ người tái phạm sau khi mãn hạn tù còn cao. Việc xóa án tích của Tòa án còn thụ động chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác tái hòa nhập cộng đồng.

Nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trên có thể kể đến: Pháp luật thi hành hình phạt tù chưa đảm bảo tính hệ thống, chưa thật phù hợp. Nhiều vướng mắc phát sinh trong hoạt động quản lý và tổ chức thi hành hình phạt tù chưa được điều chỉnh kịp thời hoặc đã được điều chỉnh nhưng không còn phù hợp; Công tác THAPT cần phải được thực hiện nghiêm của các cơ quan có thẩm quyền và sự phối hợp giữa Cơ quan chuyên trách với nhiều cơ quan khác cùng tham gia, thực hiện như Tòa án nhân dân (TAND), Viện kiểm sát nhân dân (VKSND), Cơ quan THAPT, Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp, cơ quan, tổ chức nơi người bị kết án cư trú, cơ quan 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tuy nhiên, việc thực hiện và sự phối hợp giữa các cơ quan này còn lỏng lẻo dẫn đến thi hành hình phạt tù không đạt được kết quả, tác dụng phòng ngừa vi phạm và tội phạm bị hạn chế; trong THAPT thì lĩnh vực hợp tác quốc tế chưa được quan tâm, chú trọng, gần như bỏ ngỏ và mới chỉ dừng lại trong dẫn độ tội phạm [58, tr. Tư tưởng nổi bật của Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 (sau đây gọi tắt là Nghị quyết số 48-NQ/TW) và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 (sau đây gọi tắt là Nghị quyết số 49-NQ/TW), là phải tiến hành cải cách và đổi mới mạnh mẽ công tác thi hành án ở Việt Nam trong đó có THAPT, xây dựng hệ thống pháp luật hoàn thiện về THAPT.

Điều này được thể hiện thông qua bốn nội dung cơ bản, bao gồm: một là, xây dựng Bộ luật thi hành án điều chỉnh tất cả các lĩnh vực về thi hành án; hai là, xác định Bộ Tư pháp là cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước thống nhất công tác thi hành án; ba là, chuẩn bị các điều kiện về cán bộ, cơ sở vật chất để thực hiện việc chuyển giao tổ chức và công tác thi hành án từ Bộ Công an sang Bộ Tư pháp; bốn là, từng bước xã hội hóa các hoạt động thi hành án. Từ những yêu cầu bức thiết cần phải nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn những vấn đề lý luận về THAPT, tiến hành tổng kết một cách đầy đủ hơn nhằm chỉ ra những kinh nghiệm thành công cũng như hạn chế, vướng mắc của thực tiễn công tác THAPT. Đây sẽ là nền tảng để tiếp tục đổi mới công tác THAPT trong giai đoạn hiện nay trước yêu cầu cải cách tư pháp. Với những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài "Thi hành án phạt tù ở Việt Nam trước yêu cầu cải cách tư pháp" làm đề tài luận án tiến sĩ Luật học.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.