Luận án tiến sĩ: Những vấn đề pháp lý hợp đồng thuê mua ở Việt Nam - ĐHQG Hà Nội 2006

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT DOÃN HỒNG NHUNG NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ HỢP ĐỒNG THUÊ MUA Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT DOÃN HỒNG NHUNG NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ HỢP ĐỒNG THUÊ MUA Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: LUẬT KINH TẾ Mã số: 62 38 50 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Nguyễn Thị Mơ 2.TS Phạm Hữu Nghị HÀ NỘI – 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trên thế giới hiện nay, xu hướng toàn cầu hoá đang diễn ra ngày càng sâu rộng. Trong cuộc đua tranh phát triển kinh tế hiện nay, vấn đề tăng trưởng và bền vững đang đặt ra gay gắt đối với tất cả các quốc gia. Đối với những nước đang phát triển, đặc biệt là đối với những nước đi sau, yêu cầu này đặt ra như một đòi hỏi sống còn: hoặc là đuổi kịp và vượt lên trước hoặc là tụt lại sau và ngày càng xa rời các cơ hội phát triển.

Vốn là chìa khoá, là điều kiện hàng đầu của mọi quá trình phát triển. Để có một khối lượng vốn lớn cho sự phát triển nền kinh tế đất nước cần phải đa dạng hoá các hình thức huy động vốn cả trong và ngoài nước.Sự cần thiết phải đa dạng hoá các hình thức huy động vốn đã được khẳng định trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII: “phát triển vốn bằng nhiều hình thức như thu hút tiền gửi trung, dài hạn qua ngân hàng và các công ty tài chính để cho vay đầu tư phát triển” [2, tr. Trong các hình thức huy động vốn phát triển ở Việt Nam hiện nay, hình thức thuê mua ngày càng có vai trò quan trọng. Thông qua hình thức thuê mua máy móc thiết bị và động sản khác, những mục tiêu đổi mới về chất lượng, mẫu mã, sản phẩm hàng hóa cũng như phương thức kinh doanh phục vụ đã đem lại cho các doanh nghiệp Việt Nam những lợi thế nhất định trên thị trường đầy sức cạnh tranh khốc liệt.

Thuê mua nhà ở xã hội và thuê mua nhà ở, công trình xây dựng sẽ giúp cho các doanh nghiệp, người dân được sử dụng tài sản- đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh và đời sống của họ trong giai đoạn hiện nay. Thuê mua là một phương thức tín dụng nhằm huy động vốn tài trợ trung hạn và dài hạn cho các doanh nghiệp, cá nhân trong nước. Do những ưu điểm của mình, thuê mua là một hình thức huy động vốn đã đang và sẽ được áp dụng phổ biến ở Việt Nam. Ngày 7/11/2006 Việt Nam được kết nạp vào tổ chức WTO, là thành viên chính thức ngày 11/1/2007, từ 12/1/2007 nước ta LUAN VAN CHAT LUONG download1 : add luanvanchat@agmail.com bắt đầu được hưởng mọi quyền lợi và nghĩa vụ đối với WTO như đã cam kết.

Hoạt động thuê mua được triển khai và thực hiện chủ yếu thông qua hợp đồng thuê mua. Hợp đồng thuê mua là một trong những công cụ pháp lý để bảo đảm cho hoạt động thuê mua được thực hiện tốt. Ở Việt Nam, thực tiễn hoạt động thuê mua nói chung và việc giao kết, thực hiện hợp đồng thuê mua trong nhiều năm đã qua đã có những thành công bước đầu. Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua, việc ký kết và thực hiện hợp đồng thuê mua đang gặp nhiều khó khăn.

Nhiều hợp đồng thuê mua bị vi phạm, bị chấm dứt trước thời hạn đã đặt ra những vướng mắc về mặt lý luận và thực tiễn, đặc biệt là về mặt pháp lý. Làm thế nào để tháo gỡ những khó khăn này? Câu trả lời cho câu hỏi này là phải có sự nghiên cứu đầy đủ hơn về hợp đồng thuê mua, đặc biệt là những vấn đề pháp lý về hợp đồng thuê mua. Chính vì vậy, việc nghiên cứu những vấn đề pháp lý về hợp đồng thuê mua là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Với tất cả những điều trình bày ở trên, Nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề “Những vấn đề pháp lý về hợp đồng thuê mua ở Việt Nam” làm đề tài cho Luận án tiến sĩ Luật học của mình.

Tình hình nghiên cứu đề tài Ở nước ngoài, có rất nhiều công trình khoa học của các tác giả nghiên cứu về thuê mua và hợp đồng thuê mua, tiêu biểu là các công trình như: “Lemons and Leases in the Used Business Aircraft Market” của tác giả Thomas W. Gilligan (April 1, 2003),- Khoa Tài chính và Kinh doanh của trường Kinh doanh Marshall Nam California Hoa kỳ(Department of Finance and Business Economics Marshall School of Business University of Southern California Los Angeles); “Public Land Leasing and changing Roles of Local Government in Urbain China” của tác giả F.Frederic Deng, (February 12, 2003); “Leasing Decision, Banking Debt and Moral Hazard” của các tác giả Eric De Bodt, Marie - Christine Filareto and Frederic Lobez (2002), University of Lille 2, ESA; “Equilibrium Leasing Contracts under Double –sided Asymmetric Infomation” của tác giả Thomas LUAN VAN CHAT LUONG download2 : add luanvanchat@agmail.com Chemmanur and An Yan, in Boston College (March 2000); Cuốn sách “Leasing” của tác giả David Wainman, xuất bản tại London Sweet & Maxwell (1995). Ở Việt Nam, thuê mua và hợp đồng thuê mua đã được nhiều luật gia cũng như các chuyên gia kinh tế trong nước quan tâm nghiên cứu dưới các khía cạnh khác nhau. Trong số đó, tiêu biểu là các công trình khoa học, các bài viết, các luận văn thạc sĩ như: “Tìm hiểu và sử dụng tín dụng thuê mua” của Trần Tô Tử, Nguyễn Hải Sản, Nxb Trẻ - thành phố Hồ Chí Minh (1996); “Điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động thuê mua tài chính tại Việt Nam” - Luận văn Thạc sĩ Luật học của Lê Hoàng Oanh (1998); “Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng cho thuê tài chính ở Việt Nam” - Luận văn Thạc sĩ Luật học của Lê Thị Thảo (2002); “Pháp luật về công ty cho thuê tài chính trực thuộc của tổ chức tín dụng”- Luận văn Thạc sĩ Luật học của Đinh Tiểu Khuê (2003); “Pháp luật về Hợp đồng thuê mua Tài chính ở Việt Nam” - Luận văn thạc sĩ Luật học của Đặng Tuyết Chinh (2005).

Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu nói trên chỉ nghiên cứu ở góc độ một số vấn đề pháp lý về thuê mua, về hợp đồng CTTC hoặc một số vấn đề pháp lý trong hoạt động thuê mua cũng như tìm hiểu chế độ pháp lý về tín dụng thuê mua. Năm 1998, bản thân nghiên cứu sinh đã bảo vệ luận văn Thạc sĩ với đề tài: “Cơ sở pháp lý cho hoạt động thuê mua ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp”. Luận văn này chỉ đề cập đến các hoạt động thuê mua và cơ sở pháp lý cho các hoạt động thuê mua ở Việt Nam. Vì vậy, có thể nói cho đến nay chưa có đề tài nghiên cứu nào phân tích một cách chuyên sâu những vấn đề pháp lý về hợp đồng thuê mua.

Đây là Luận án Tiến sĩ Luật học đầu tiên nghiên cứu vấn đề này. Những công trình của các tác giả đi trước là cơ sở để tác giả Luận án kế thừa và tiếp tục nghiên cứu, phát triển ở mức chuyên sâu hơn. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của Luận án 3. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của Luận án là trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý LUAN VAN CHAT LUONG download3 : add luanvanchat@agmail.com luận và thực tiễn pháp lý của hợp đồng thuê mua để trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng thuê mua ở Việt Nam, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nêu trên, Luận án có các nhiệm vụ cụ thể sau đây: Thứ nhất, Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản nhất liên quan đến hợp đồng thuê mua như: khái niệm và nội dung của hợp đồng thuê mua, cách phân loại hợp đồng thuê mua, đặc điểm và bản chất pháp lý của hợp đồng thuê mua. Thứ hai, làm rõ những vấn đề pháp lý liên quan đến hợp đồng thuê mua như: Chủ thể của hợp đồng thuê mua, điều kiện hiệu lực của hợp đồng thuê mua, các nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng thuê mua. Thứ ba, xác định những nhân tố ảnh hưởng đến sự điều chỉnh pháp luật đối với quan hệ hợp đồng thuê mua. Thứ tư, phân tích thực trạng pháp luật của Việt Nam về hợp đồng thuê mua, chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những bất cập của pháp luật Việt Nam về hợp đồng thuê mua.

Thứ năm, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng thuê mua ở Việt Nam, đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH đất nước trong điều kiện Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án 4. Đối tượng nghiên cứu của Luận án Đối tượng nghiên cứu của Luận án là những vấn đề lý luận và pháp lý cơ bản về hợp đồng thuê mua, các quy định của văn bản pháp luật và dưới luật của Việt Nam, của một số nước về hợp đồng thuê mua. Hợp đồng thuê mua tại Việt Nam không chỉ được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật trong nước mà còn bị chi phối bởi các điều ước quốc tế hữu quan như: Các cam kết của Việt LUAN VAN CHAT LUONG download4 : add luanvanchat@agmail.com Nam về thương mại và dịch vụ trong AFTA, các cam kết về thương mại dịch vụ của APEC và của Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ.

Các văn kiện liên quan đến cam kết của Việt Nam khi gia nhập WTO- phần liên quan tới lĩnh vực ngân hàng và các cam kết về dịch vụ trong WTO. Vì vậy, những vấn đề này cũng là đối tượng nghiên cứu của Luận án. Phạm vi nghiên cứu của Luận án Vì là Luận án Tiến sĩ Luật học nên Nghiên cứu sinh không đi sâu nghiên cứu khía cạnh kinh tế của hợp đồng thuê mua. Phạm vi nghiên cứu của Luận án giới hạn ở việc phân tích những khía cạnh pháp lý của hợp đồng thuê mua như chủ thể của hợp đồng thuê mua, bản chất pháp lý của hợp đồng thuê mua, pháp luật về hợp đồng thuê mua…Thuê tài chính, thuê vận hành là hai hình thức cơ bản của thuê mua ở Việt Nam, vì vậy các quy định của Việt Nam về cho thuê vận hành cũng được phân tích trong luận án.

Phương pháp nghiên cứu Phương pháp luận nghiên cứu của Luận án là chủ nghĩa Mác - Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.