Luận án TS Luật học: Giao kết trục lợi & Giải pháp pháp lý (Vũ Thị Thanh Tâm)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI 38K KK KK VU THI THANH TAM GIAO KET TRUC LOI TRONG NEN KINH TE THI TRƯỜNG Ở NƯỚC TA VA NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁP LÝ NHẰM HẠN CHẾ, KHẮC PHỤC Chuyên ngành: Luáí Kinh tế Mã số: 62-38-50-01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Tiến sĩ Nguyễn Minh Mẫn [_ ——— 2. Tiến sĩ Dương Thanh Mai THƯ VIỆN TƯƠNG DA | HOC LUẬT HA Nor! 1 PHONG ĐỌC ¬ 049 Hà Nội - 2007 Lời cam đoan "Tdi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong Luật án là trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được công bố trong bat ky công trình nào khác.ˆ Tác giả TT “xứ er Vũ Thị Thanh Tâm DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIET TAT APEC Tổ chức các nền kinh tế khu vực Châu Á - Thái Bình Dương BKS Ban Kiểm soát CP Cổ phần Cty Công ty DNNN Doanh nghiệp nhà nước DN Doanh nghiệp đ Việt Nam đồng GD Giám đốc GKTL Giao két truc loi HD Hợp đồng HĐQT Hội đồng quản trị HTX Hop tac xa ICB Ngân hang Công thương NH Ngân hàng NHTMCP Ngân hàng Thương mại Cổ phần NS Ngân sách OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế PL Pháp luật TNHH Trách nhiệm hữu hạn TP Thành phố UBND Uy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa XNK Xuất nhập khẩu VCB Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam WB Ngân hàng Thế giới MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU CHƯƠNG 1. NHŨNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIAO KẾT TRỤC LỢI 11 TRONG KINH DOANH 1. Khái niệm, bản chất và nguyên nhân của giao kết trục lợi 11 1. Phân loại giao kết trục lợi, những tác động tiêu cực về mặt kinh 28 tế - xã hội của giao kết trục lợi 1.

Pháp luật phòng, chống giao kết trục lợi 37 Kết luận Chương 1 60 CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG GIAO KẾT TRỤC LỢI VÀ PHÁP LUẬT VỀ 62 PHÒNG, CHỐNG GIAO KẾT TRỤC LỢI Ở VIỆT NAM 2. Các quy định pháp luật hiện hành về phòng, chống giao kết trục 62 lợi 2. Các dạng thức giao kết trục lợi chủ yếu 73 2.

Những hạn chế của pháp luật kinh tế hiện hành với vấn đề 116 phòng, chống giao kết trục lợi Kết luận Chương 2 144 CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁP LÝ CƠ BẢN NHẰM 146 PHÒNG, CHỐNG GIAO KẾT TRỤC LỢI 3. Phương hướng cơ bản phòng, chống giao kết trục lợi 146 3. Một số giải pháp pháp lý cơ bản nhằm hạn chế, ngăn ngừa giao 157 kết trục lợi Kết luận Chương 3 189 KẾT LUẬN 190 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 192 CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN 195 ĐẾN LUẬN ÁN LỜI NÓI ĐẦU 1.

TÍNH CAP THIẾT CUA VIỆC NGHIÊN CUU ĐỀ TÀI Trong hoạt động đầu tư, kinh doanh của các cơ quan, doanh nghiệp, không phải lúc nào chủ sở hữu cũng có thể tự mình tiến hành các hoạt động để mang lại lợi ích cho mình, mà chủ yếu là phải thực hiện thông qua người đại diện, người được uỷ quyền. Kinh tế càng phát triển, quy mô doanh nghiệp càng lớn, thì hoạt động uỷ quyền càng tăng. Bởi vậy, luôn tồn tại nguy cơ khách quan là người đại diện cố tình xâm hại lợi ích của chủ sở hữu, thông qua việc làm sai lệch thông tin tài chính, điều chỉnh hợp đồng để vụ lợi. Bằng vị thế của mình trong công ty, người được giao quản lý có thể thực hiện các giao dịch tư lợi, giao dịch nội gián để mang lại quyền lợi riêng cho bản thân; ký kết các hợp đồng kinh tế, dân sự với các doanh nghiệp có mối quan hệ với họ, chuyển dịch lợi ích, cơ hội kinh doanh từ công ty họ đang quản lý sang doanh nghiệp khác mà ở đó họ có nhiều lợi ích.

Nói cách khác, trong mối quan hệ luật pháp giữa chủ sở hữu và người đại diện, các Giám đốc doanh nghiệp, các cá nhân được uỷ quyền có thể lạm dụng chức vụ vì lợi ích cá nhân, đi ngược lại với lợi ích của số đông, của chủ thể mà mình đại diện, để trục lợi. Trước đây, trong cơ chế tập trung, hợp đồng kinh tế thường được ký kết theo kế hoạch, với những nội dung được định sắn. Kinh tế thị trường mở ra nhiều hình thức sở hữu, nhiều loại hình doanh nghiệp, hợp đồng được giao kết rộng rãi, thể hiện đầy đủ hơn quyền tự chủ, tự do kinh doanh. Thế nhưng, nhiều chủ thể tham gia giao dịch kinh doanh (đặc biệt là các Giám đốc doanh nghiệp nhà nước) đã lợi dụng cơ chế này để ký kết các hợp đồng không phải với mục đích mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mình, mà là để chuyển dịch và hợp thức hoá việc chuyển dịch tài sản của Nhà nước, của tập thể sang chủ thể khác, cùng nhau hưởng lợi cá nhân.

Các giao kết như thế xảy ra rất nhiều và xuất hiện trong tất cả các vụ án kinh tế lớn như "Tamexco", "Dệt Nam Định”, "Epco - Minh Phung", "Mai Văn Huy", "La Thị Kim Oanh", "Dầu khí Vũng Tau". nhưng chưa được quan tâm đúng mức và chưa có các giải pháp hạn chế, ngăn ngừa. Nó ảnh hưởng xấu đến hoạt động doanh nghiệp và sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế, khiến cho chưa bao giờ Đảng ta, Nhà nước ta lại phải tiến hành cuộc đấu tranh chống tham nhũng, chống thất thoát kinh tế một cách cấp thiết như hiện nay, mà vấn đề bức xúc nhất, như Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX đã chỉ ra là: "Vira qua, những người lãnh đạo chủ chốt trong các doanh nghiệp nhà nước, được Nhà nước tin cậy, mở rộng quyền hạn và tạo điều kiện để phát huy tính chủ động, sáng tạo trong sản xuất, kinh doanh. Điều đó dẫn đến ở một số nơi diễn ra sự lạm dụng quyền hạn, lợi dụng sơ hở của Nhà nước, mưu lợi cá nhân, cục bộ” [5].

Hàng loạt các vụ án xâm phạm tài sản của Nhà nước, của nhân dân, xảy ra ở khắp mọi vùng, miền của đất nước đều chứa đựng yếu tố này. Các hành vi vị phạm tập trung vào một số lĩnh vực trọng yếu, như hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại, hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, hoạt động đầu tư xây dựng của các cơ quan nhà nước và các hình thức góp vốn liên doanh, liên kết. Việc chuyển dịch tài sản, tiền bạc từ các doanh nghiệp nhà nước sang các doanh nghiệp ngoài quốc doanh diễn ra trầm trọng. Doanh nghiệp kinh doanh lỗ thì Nhà nước chịu, lãi thì một nhóm người chia nhau.

Ông Nicholas Stern, Phó Chủ tịch Ngân hàng thế giới cho rằng, thách thức trong phát triển của Việt Nam hiện nay không phải nằm ở các chỉ số kinh tế. Đánh giá của WB về bốn khía cạnh quản trị điều hành là: ổn định chính tri; Nhà nước pháp quyền; hiệu quả hoạt động Chính phủ và kiểm soát tham nhũng thì Việt Nam cho thấy đã đi đầu trong lĩnh vực thứ nhất, nhưng chậm hơn các nước khác ở ba lĩnh vực sau, cả ba lĩnh vực sau Việt Nam đều đứng cuối bảng xếp hang 12 nước Đông Nam A [58, 22. Nam 2005, chỉ số nhận thức tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế đã xếp Việt Nam ở mức 2,6 điểm trên thang điểm 10, trong đó 10 tương ứng với tiêu chuẩn liêm chính cao nhất. Hầu hết các nước trong khu vực đều được điểm cao hơn, kể cả Malaysia (5,1), Hàn Quốc (5,0), Thái Lan (3,8), Lao (3,3).

Đó là những thông số rất đáng lo ngại, Lê Nin cũng đã từng cảnh báo: Nếu các Đảng cộng sản cầm quyền không thành công trong việc chống tham những, thì sớm muộn cũng sẽ thất bại trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới [52, 21. Có thể thấy, những tiêu cực kinh tế từ khi chúng ta chuyển sang xây dựng kinh tế thị trường (theo định hướng xã hội chủ nghĩa), đã thay đổi lớn về mức độ và cách thức thực hiện, trong khi đó chúng ta vẫn còn dùng những giải pháp cũ, "phương thuốc” cũ cho căn bệnh mới. Nó là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến việc chưa day lùi, chấm dứt được tình trang này. Thực trạng đó đòi hỏi phải có sự nghiên cứu đầy đủ, dưới góc độ khoa học luật học, về các dạng thức tiêu cực kinh tế, làm rõ "con đường" chủ yếu đã được sử dụng để chuyển dịch tài sản của Nhà nước, của xã hội trong thời gian qua; đánh giá hiệu quả điều chỉnh của các quy định pháp luật hiện hành; đối chiếu với quy định pháp luật của các nước trong khu vực và trên thế giới để bổ sung, sửa đổi và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho một thị trường hoạt động năng động nhưng lành mạnh, kiểm soát được các hành vi giao dịch nội gián, tham nhũng, chuyển dich lợi ích bất hợp pháp.

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN trong điều kiện chuyển đổi nền kinh tế là nhiệm vụ mới mẻ, nhưng chúng ta lại chưa kịp thời tổng kết thực tiễn để làm cơ sở khi đưa ra các quyết định, chủ trương cũng như các giải pháp pháp lý phù hợp, dẫn đến tình trạng tham nhũng tràn lan; vốn và tài sản của Nhà nước thất thoát nghiêm trọng. Đó là những khó khăn, thách thức mà chúng ta đang phải đối diện và tất yếu phải vượt qua. Nhằm giải quyết yêu cầu bức xúc này của Nhà nước và xã hội, tôi đã chọn vấn đề: "Giao kết trục lợi trong nền kinh tế thị trường ở nước ta và những giải pháp pháp lý nhằm hạn chế, khắc phục” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ luật học của mình. TINH HÌNH NGHIÊN CUU ĐỀ TÀI Ở mỗi nước, mỗi nền kinh tế, các hình thức giao kết trục lợi được bộc lộ khác nhau về tính chất và mức độ, vì vậy việc nghiên cứu vấn đề này cũng được đề cập theo nhiều phương diện khác nhau.

Dưới góc độ nghiên cứu về hành vi tiêu cực kinh tế thông qua giao kết hợp đồng, các nhà nghiên cứu đã tập trung làm sáng tỏ những nguyên tắc pháp lý để bảo vệ quan hệ hợp đồng, trong đó có việc chống lợi dụng tư cách đại diện khi thực hiện giao dịch để trục lợi. Trên tinh thần đó, lý luận về hợp đồng của các nước trên thế giới đã phát triển theo hướng tôn trọng tự do giao kết hợp đồng, nhưng phải bảo đảm trật tự pháp luật, bảo vệ lợi ích công, không cho phép thực hiện những giao kết bất bình đẳng, làm phương hại đến lợi ích hợp pháp của chủ thể khác.