Luận án: Phòng ngừa tội phạm tham nhũng trong tư pháp Việt Nam - Đậu Quang Dũng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐẬU QUANG DŨNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG HOẠT ÐỘNG TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐẬU QUANG DŨNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG HOẠT ÐỘNG TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. ĐƢỜNG MINH GIỚI HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chưa từng được dùng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận án Đậu Quang Dũng MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu có liên quan ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu có liên quan ở trong nước.

Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. 35 Chƣơng 2: LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM. Khái niệm, các thông số và nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp.

Lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp. 50 Chƣơng 3: TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP VÀ THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM NHỮNG NĂM QUA. Tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam những năm qua. Thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam những năm qua.

Nhận xét, đánh giá. 108 Chương 4: DỰ BÁO, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp thời gian tới. Giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam hiện nay.

149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CAND Công an nhân dân CQTP Cơ quan tư pháp HĐND Hội đồng nhân dân HĐTP Hoạt động tư pháp PCTN Phòng, chống tham nhũng TAND Tòa án nhân dân TPTN Tội phạm tham nhũng UBND Ủy ban nhân dân VKSND Viện Kiểm sát nhân dân MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tham nhũng và tội phạm tham nhũng (TPTN) đã phát sinh, phát triển từ rất lâu đời.

Ở các hình thái kinh tế - xã hội và các kiểu nhà nước khác nhau mà nhân loại đã trải qua đều tồn tại vấn đề tham nhũng và TPTN. Trong quá trình phát triển đất nước và thực hiện mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng và đặc biệt quan tâm tiến hành công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN). Điều đó một phần xuất phát từ thực tiễn diễn biến và phát triển hoạt động của loại tội phạm này ngày càng phức tạp, đã và đang gây ra những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng tiêu cực đến các mặt của đời sống kinh tế - xã hội ở nước ta. Trong các TPTN nói chung, TPTN xảy ra trong hoạt động tư pháp (HĐTP) có những đặc điểm, đặc trưng riêng so với TPTN xảy ra trên các lĩnh vực khác.

Những năm qua, cùng với xu hướng phức tạp, gia tăng của các loại tội phạm và vi phạm pháp luật ở nước ta, tình hình TPTN trong HĐTP cũng đã và đang diễn biến rất phức tạp, có xu hướng gia tăng cả về tính chất, mức độ. Theo thống kê của Cục Điều tra - Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao, từ năm 2008 đến hết năm 2018, các cơ quan tiến hành tố tụng đã phát hiện, khởi tố và điều tra tổng cộng 196 vụ, 211 bị can phạm tội tham nhũng trong HĐTP. Thực tế cho thấy, hậu quả tác hại mà tình hình TPTN trong HĐTP gây ra cho xã hội là hết sức nghiêm trọng, không chỉ ở góc độ kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sự nghiêm minh của pháp luật; sự vô tư, công bằng, khách quan của quá trình giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính, kinh tế, lao động. Thực tiễn diễn biến và hậu quả, tác hại mà tình hình TPTN trong HĐTP ở nước ta gây ra cho xã hội những năm qua cho thấy, nếu để hoạt động của loại tội phạm này tiếp tục phức tạp, kéo dài sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp tác động tiêu cực làm ảnh hưởng đến niềm tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và các cơ quan bảo vệ pháp luật, người thực thi pháp luật, nhất là những người có chức vụ, quyền hạn được phân công tham gia giải 1 quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính, kinh tế, lao động.

Bên cạnh đó, lợi dụng những vấn đề có liên quan đến các đối tượng có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan thực thi pháp luật phạm tội tham nhũng trong HĐTP nên các thế lực thù địch, phản động ở cả trong và ngoài nước sẽ tìm mọi cách để lợi dụng xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước, kích động quần chúng nhân dân nhằm gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhận thức rõ hậu quả tác hại đặc biệt nghiêm trọng mà tình hình TPTN trong HĐTP gây ra cho xã hội, đồng thời thực hiện quyết tâm tiến hành cải cách, làm trong sạch và nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả của HĐTP ở nước ta, những năm qua, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các Bộ, ngành liên quan, nhất là các cơ quan tư pháp (CQTP) và cơ quan tham gia vào HĐTP ở nước ta đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức triển khai hoạt động phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP. Quá trình đó đã và đang được triển khai thường xuyên hơn, với các hình thức đa dạng hơn, bước đầu thu hút sự tham gia của các cấp, các ngành, các cơ quan, đoàn thể, quần chúng nhân dân và đạt được những kết quả rất đáng khích lệ. Cùng với cuộc đấu tranh PCTN do Đảng, Nhà nước ta phát động rộng rãi và ngày càng hiệu quả hiện nay, nhiều vụ án tham nhũng trong HĐTP cũng đã được phát hiện, khởi tố, điều tra xử lý, tạo ra những hiệu ứng hết sức tích cực đối với công tác phòng, chống tội phạm nói chung và phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP nói riêng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai hoạt động phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP những năm qua vẫn bộc lộ một số hạn chế, thiếu sót nhất định như: Cơ sở pháp lý phục vụ triển khai công tác PCTN nói chung và phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP nói riêng tuy đã được các cơ quan chức năng xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện nhưng chưa đầy đủ; hiệu lực, hiệu quả chưa cao, chưa có các quy định riêng mang tính hệ thống về phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP; số lượng vụ án tham nhũng trong HĐTP được phát hiện, điều tra, xử lý thời gian qua chưa cao, chưa tương xứng với thực tiễn diễn biến của loại tội phạm 2 này; nhìn chung TPTN trong HĐTP vẫn có độ ẩn cao so với các loại tội phạm khác; công tác tuyên truyền, giáo dục phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP chưa được tiến hành thường xuyên và trên diện rộng, vẫn chủ yếu tập trung vào các đối tượng là cán bộ, công chức trong các cơ quan thực thi pháp luật, nhất là trong các cơ quan tư pháp và ở cấp Trung ương, chưa chú trọng tuyên truyền, giáo dục phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP cho các đối tượng khác và đến cấp cơ sở, đặc biệt là các tổ chức, đoàn thể và quần chúng nhân dân; hoạt động phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP chưa huy động được sự tham gia đông đảo của các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức, đoàn thể và quần chúng nhân dân, do đó chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; hoạt động của các cơ quan, đơn vị chuyên trách PCTN ở Trung ương và của cơ quan Công an, VKSND, TAND, Cơ quan thi hành án tuy có cải thiện hơn so với những năm trước đây nhưng nhìn chung hiệu quả chưa cao, chưa tương xứng với thực tiễn tình hình; công tác điều tra, xử lý TPTN trong HĐTP đôi khi còn chưa triệt để và nghiêm minh, vẫn còn xảy ra tình trạng nể nang của một số cán bộ có thẩm quyền nên hiệu quả trong giáo dục, răn đe với các đối tượng khác còn hạn chế; quan hệ phối hợp giữa các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức, đoàn thể quần chúng nói chung và giữa các cơ quan chuyên trách PCTN trong HĐTP với các cơ quan khác chưa được tiến hành thường xuyên; quan hệ hợp tác quốc tế trong tổ chức các biện pháp nhằm phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP chưa thực sự được mở rộng, nội dung và hình thức chưa đa dạng nên hiệu quả còn rất hạn chế… Bên cạnh đó, hiện nay hệ thống lý luận về TPTN trong HĐTP và hoạt động phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP chưa được nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện, đồng thời chưa có đề tài luận án tiến sĩ nào nghiên cứu về vấn đề này. Từ những lý do nêu trên có thể khẳng định việc chọn đề tài luận án tiến sĩ “Phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu đã đáp ứng đòi hỏi cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn nước ta hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án - Mục đích nghiên cứu: Làm rõ lý luận và thực tiễn hoạt động phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP; đưa ra dự báo cũng như các giải pháp mang tính toàn diện và khả thi góp phần tăng cường hoạt động phòng ngừa tình hình TPTN trong HĐTP ở Việt Nam thời gian tới.