Tính hợp pháp và hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của Bộ trưởng - Luận án tiến sĩ luật học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH DƯƠNG HỒNG THỊ PHI PHI TÍNH HỢP PHÁP VÀ TÍNH HỢP LÝ ĐỐI VỚI VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA BỘ TRƯỞNG Chuyên ngành : LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH Mã số : 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1: PGS. NGUYỄN CỬU VIỆT NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 2: PGS. PHAN NHẬT THANH TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu khảo sát, kết quả nghiên cứu trong Luận án là trung thực. Các trích dẫn trong Luận án đều được ghi rõ nguồn gốc và thực hiện theo đúng quy định. Tác giả Luận án DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Số thứ Viết đầy đủ Chữ viết tắt tự 1 Tính hợp pháp THP 2 Tính hợp lý THL 3 Văn bản quy phạm pháp luật VBQPPL 4 Quy phạm pháp luật QPPL 5 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật Luật BHVBQPPL 6 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm Luật BHVBQPPL 2015 SĐ 2015 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020 7 Ủy ban Thường vụ Quốc hội UBTVQH 8 Nghị định số 34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/2016 NĐ 34/2016 SĐ của Chính phủ Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 154/2020 ngày 31/12/2020 9 Quy định chi tiết QĐCT 10 Văn bản quy định chi tiết VBQĐCT MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của Luận án. Những điểm mới của Luận án.

Cơ cấu của Luận án. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài.

Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Cơ sở lý thuyết, giả thuyết, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. LÝ LUẬN VỀ TÍNH HỢP PHÁP VÀ TÍNH HỢP LÝ ĐỐI VỚI VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA BỘ TRƯỞNG.

Khái niệm, đặc điểm, vai trò văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Vai trò văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng.

Khái niệm tính hợp pháp và tính hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Khái niệm tính hợp pháp đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Khái niệm tính hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Vai trò của tính hợp pháp và tính hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng.

Vai trò của tính hợp pháp đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Vai trò của tính hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. Mối quan hệ giữa tính hợp pháp và tính hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng .66 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. CÁC YÊU CẦU VỀ TÍNH HỢP PHÁP VÀ TÍNH HỢP LÝ ĐỐI VỚI NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA BỘ TRƯỞNG.

Các yêu cầu về tính hợp pháp và tính hợp lý đối với nội dung văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng và những hạn chế trong thực tiễn. Các yêu cầu về tính hợp pháp đối với nội dung văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng và những hạn chế trong thực tiễn. Các yêu cầu về tính hợp lý đối với nội dung văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng và những hạn chế trong thực tiễn. Các yêu cầu về tính hợp pháp và tính hợp lý đối với hình thức văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng và những hạn chế trong thực tiễn.

Về tính hợp pháp đối với hình thức văn bản. Về tính hợp lý đối với hình thức văn bản. Các giải pháp tăng cường tính hợp pháp và tính hợp lý về nội dung và hình thức đối với văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. 117 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

CÁC YÊU CẦU VỀ TÍNH HỢP PHÁP VÀ TÍNH HỢP LÝ ĐỐI VỚI THỦ TỤC XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA BỘ TRƯỞNG. Các yêu cầu về tính hợp pháp đối với thủ tục xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng và những hạn chế trong thực tiễn. Phải được ban hành theo trình tự do pháp luật quy định. Chủ thể thực hiện thủ tục phải đúng thẩm quyền pháp lý.

Phải được ban hành theo cách thức thực hiện mà pháp luật quy định. Phải được ban hành theo đúng thời hạn do pháp luật quy định. Các yêu cầu về tính hợp lý đối với thủ tục xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng và những hạn chế trong thực tiễn. Bảo đảm tính minh bạch.

Chủ thể tham gia thủ tục cần có thẩm quyền chuyên môn. Bảo đảm tính kịp thời. Các giải pháp tăng cường tính hợp pháp và tính hợp lý về thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của bộ trưởng. 164 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.

176 PHẦN KẾT LUẬN. 177 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ PHỤ LỤC 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài VBQPPL của bộ trưởng1 trong hệ thống pháp luật Việt Nam và các nước trên thế giới giữ vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các vấn đề mang tính chuyên môn, kỹ thuật, xuất phát từ chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc của bộ. VBQPPL của các chủ thể này có những đặc thù và giá trị riêng biệt mà không một hệ thống cơ quan nào khác của Nhà nước có thể thay thế được.

Sự lớn mạnh về mặt số lượng VBQPPL của bộ trưởng đang tồn tại ở các nước thuộc cả hệ thống pháp luật common law (như Anh, Mỹ.) và civil law (như Pháp, Đức…), cũng như ở các nước thuộc hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa (như Trung Quốc, Việt Nam…) so với các cơ quan nhà nước trung ương khác là minh chứng rõ ràng nhất cho sự cần thiết về vai trò của chúng trong hệ thống pháp luật các quốc gia. Tuy nhiên, những lo ngại về VBQPPL của bộ trưởng vẫn hiện hữu trong các nhà nước hiện nay – Không chỉ về số lượng quá lớn mà còn ở những vấn đề lớn hơn như sự chưa phù hợp với thực tiễn cuộc sống, tính khả thi chưa cao, nguy cơ xâm phạm các quyền cơ bản của con người, quyền công dân. Vì vậy, các nhà nước hiện đại đã và đang tìm kiếm các biện pháp khác nhau để không những giúp phát huy vai trò vốn có của VBQPPL do bộ trưởng ban hành trong điều chỉnh các quan hệ xã hội mà còn giúp hạn chế, loại bỏ những yếu kém của loại văn bản này và một trong những thành tựu đáng kể, nổi bật trong lĩnh vực luật hành chính trên thế giới là thiết lập các yêu cầu cần phải tuân thủ về THP và THL. Với bản chất, vai trò của THP và THL, việc tuân thủ một cách nghiêm túc các yêu cầu này trong quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL của bộ trưởng là điều kiện cần thiết để bảo đảm văn bản ra đời đáp ứng đòi hỏi của Nhà nước pháp quyền, đáp ứng mong đợi của Nhân dân – chủ thể của quyền lực nhà nước.

Trong bối cảnh như vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về THP và THL đối với VBQPPL của bộ trưởng tại Việt Nam trở nên rất cần thiết vì những lý do sau đây: Thứ nhất, VBQPPL của bộ trưởng ở nước ta có vai trò quan trọng, là công cụ thiết yếu để giúp bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực được phân công phụ trách; giúp bộ trưởng triển khai kịp thời, có hiệu quả các quy định pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên như Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng. để những chủ thể này có thời gian tập trung vào hoạt động ban hành chính sách, quyết định các vấn đề mang tính nguyên tắc, cơ bản hoặc các vấn đề thuộc về hoạt động quản lý, điều hành vĩ mô. Tuy nhiên, trong thực tiễn, các VBQPPL của bộ trưởng chưa phát huy trọn vẹn vai trò của chúng, mà một trong những nguyên nhân quan trọng đó là VBQPPL ban hành vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của THP và THL. Tình trạng VBQPPL của bộ trưởng ban hành bất hợp pháp vẫn xảy ra ở cả ba khía cạnh: nội dung, thủ tục và đặc biệt nhiều 1 Do cách quy định pháp luật nên ở một số quốc gia, pháp luật trao quyền ban hành VBQPPL cho bộ chứ không phải bộ trưởng như Mỹ, Trung Quốc.

mặc dù ở các nước, bộ trưởng càng có quyền quyết định hơn ở nước ta. 2 về hình thức; cùng với đó, VBQPPL của bộ trưởng vẫn chưa đáp ứng các đòi hỏi của THL cũng là vấn đề rất đáng lưu tâm. Thứ hai, các chủ thể xây dựng, ban hành VBQPPL ở nước ta chưa nhận thức một cách đầy đủ, toàn diện và chưa tuân thủ nghiêm túc các yêu cầu về THP và nhất là THL đối với VBQPPL của bộ trưởng. Bên cạnh đó là việc cơ quan kiểm tra, xử lý VBQPPL của bộ trưởng, cũng như các tổ chức, cá nhân chịu ảnh hưởng bởi văn bản vẫn chưa nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của những yêu cầu này, nên chưa thấy rõ trách nhiệm, vai trò của mình trong kiểm soát việc thực thi quyền ban hành VBQPPL của bộ trưởng.

Thứ ba, các công trình nghiên cứu ở Việt Nam về THP và THL của VBQPPL nói chung, VBQPPL của bộ trưởng nói riêng vẫn chưa được quan tâm một cách thấu đáo, đúng mức. Đa số các công trình nghiên cứu về VBQPPL của bộ trưởng trong thời gian qua chủ yếu tập trung vào các khía cạnh khác như khái niệm, đặc điểm, quy trình xây dựng và ban hành, hoạt động kiểm tra và xử lý.