Luận án TS: Quản lý Nhà nước về An toàn Thực phẩm tại Việt Nam hiện nay

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI BÙI THỊ HỒNG NƯƠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội, 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI BÙI THỊ HỒNG NƯƠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. VŨ THƯ Hà Nội, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Nghiên cứu sinh Bùi Thị Hồng Nương MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu. Đánh giá tình hình nghiên cứu.

Những vấn đề đặt ra được tiếp tục nghiên cứu. 21 Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM. Khái niệm, đặc điểm, vai trò quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của một số nước và giá trị tham khảo cho Việt Nam. 70 Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM. Thực trạng an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay.

Thực tiễn nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại Bộ Y tế. Đánh giá chung về kết quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Việt Nam thời gian qua. 114 Chương 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 136 4. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay. 175 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 177 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 187 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ bằng tiếng Việt AFTA Khu vực mẫu dịch tự do ASEAN ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ATTP An toàn thực phẩm BVTV Bảo vệ thực vật CBCC Cán bộ, công chức Codex Uỷ ban Tiêu chuẩn thực phẩm Quốc tế CQHCNN Cơ quan hành chính nhà nước CQQLNN Cơ quan quản lý nhà nước ĐKKD Đăng ký kinh doanh FDA Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm GHP Thực hành vệ sinh tốt GMP Thực hành sản xuất tốt HACCP Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn.

NĐTP Ngộ độc thực phẩm QCVN Quy chuẩn Việt Nam QLHCNN Quản lý hành chính nhà nước QLNN Quản lý nhà nước SPS Hiệp định về An toàn thực phẩm và Kiểm dịch động vật thực vật UBND Ủy ban nhân dân VBQPPL Văn bản quy phạm pháp luật VPHC Vi phạm hành chính VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm WHO Tổ chức Y tế thế giới WTO Tổ chức thương mại thế giới XPVPHC Xử phạt vi phạm hành chính CSSXKD Cơ sở sản xuất kinh doanh DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3. Số vụ, số mắc, số đi viện và tử vong do ngộ độc thực phẩm năm 2011-2017. Thống kê số lượng CBCC làm công tác QLNN về ATTP tính đến 30/6/2017. Số lượng Giấy chứng nhận tiêu chuẩn sản phẩm được cấp năm 2015 và 2016.

Số lượng giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP từ năm 2013- 2016. Thống kê ngân sách cho các dự án về ATTP từ năm 2011-2016 101 Bảng 3. Đầu tư từ ngân sách nhà nước xây dựng và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng về an toàn thực phẩm (ngành Y tế). Thanh tra về ATTP từ năm 2011-2016.

Kết quả hoạt động thanh tra của Cục ATTP từ năm 2011-2017. Cơ cấu tổ chức của Cục ATTP. Nội dung QLNN về ATTP. Công cụ quản lý nhà nước về ATTP.

Tổ chức bộ máy hành chính quản lý ATTP trong ngành y tế. Bộ máy quản lý nhà nước về ATTP ngành Y tế cấp địa phương giai đoạn 2011-2016. Tính cấp thiết của đề tài An toàn thực phẩm là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt đối với sức khỏe con người và xã hội. Thực phẩm an toàn đóng góp to lớn trong việc cải thiện sức khỏe con người, nâng cao chất lượng cuộc sống và chất lượng giống nòi.

An toàn thực phẩm không chỉ ảnh hưởng trực tiếp, thường xuyên đến sức khỏe, mà còn liên quan chặt chẽ đến sự phát triển kinh tế, thương mại, du lịch và an sinh xã hội. Đảm bảo ATTP sẽ tăng cường nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế và góp phần đẩy nhanh công cuộc xóa đói giảm nghèo. Ngộ độc thực phẩm và các bệnh do thực phẩm gây ra không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe và cuộc sống của con người, mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế, là gánh nặng lớn cho các chi phí chăm sóc sức khỏe và giảm đáng kể khả năng và năng suất lao động. Vấn đề đảm bảo ATTP hiện đang được rất nhiều nước kể cả những nước đã và đang phát triển quan tâm, đặc biệt là các nước ở khu vực châu Á, nơi đang diễn ra sự phát triển kinh tế, xã hội.

Sự tập trung ngày càng cao các khu vực dân cư tại các đô thị, thành phố, các khu công nghiệp đang được hiện đại hoá cũng như sự mở rộng giao lưu quốc tế, đã đòi hỏi từng nước không những phải tăng số lượng lương thực thực phẩm sản xuất mà còn phải đảm bảo chất lượng và an toàn ngày càng cao đối với thực phẩm tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. Từ khi Việt Nam đã chính thức là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), công tác quản lý chất lượng ATTP đã được đặc biệt quan tâm bởi vai trò của nó. Do đó, đứng trước xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của WTO và thực hiện thỏa thuận AFTA nên việc sản xuất và chế biến các loại thực phẩm có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, đặc biệt là chất lượng ATTP trở nên rất cần thiết. 1 Trong những năm qua Đảng, Chính phủ và Nhà nước đã quan tâm chỉ đạo, lãnh đạo các Bộ, ngành: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), UBND các địa phương đã tích cực, chủ động triển khai các hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực đảm bảo ATTP cho người dân.

Thể chế, tổ chức tổ chức bộ máy hành chính, đội ngũ cán bộ, tài chính công đã từng bước được củng cố, đáp ứng về cơ bản yêu cầu quản lý nhà nước và hội nhập quốc tế về bảo đảm công tác ATTP. Hiện nay, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều biến động to lớn, trong đó có những vấn đề liên quan đến công tác bảo đảm ATTP cho xã hội như: sự gia tăng nhanh chóng về số lượng và quy mô các cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm; sự đa dạng hoá các mặt hàng thực phẩm; đa dạng hoá các đối tượng sử dụng sản phẩm và dịch vụ cung cấp thực phẩm; sự hội nhập của nền kinh tế trong sự giao lưu buôn bán hàng hoá đa phương trên thế giới. Bên cạnh đó, tình trạng một số nơi rau quả bị ô nhiễm hóa chất độc hại; thịt gia súc, gia cầm, thủy sản của một số cơ sở sản xuất còn dư lượng kháng sinh, hóc môn; việc sử dụng hóa chất, phụ gia không đúng quy định trong chế biến, bảo quản thực phẩm; việc kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống tại các chợ, đường phố, khu du lịch, lễ hội, trường học, bệnh viện chưa được quản lý tốt, ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, các khu công nghiệp, trong trường học vẫn xảy ra làm ảnh hưởng đến sức khỏe của nhân dân và ảnh hưởng tới phát triển kinh tế, du lịch, văn minh đô thị. Tình trạng thực phẩm giả, kém chất lượng, hàng thực phẩm nhập lậu qua biên giới chưa được kiểm soát chặt chẽ; các vi phạm pháp luật chưa được xử lý kịp thời, nghiêm túc và triệt để; công tác bảo đảm vệ sinh môi trường, ATTP chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Năm 2018, ngành thực phẩm sẽ tiếp tục phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện ATTP, như: 2 Quản lý chuỗi cung ứng; công nghệ thông tin; lãnh đạo ATTP; cơ sở hạ tầng; thiên tai; thẩm định. Đảng và Nhà nước ta đã luôn xác định sức khỏe là nền tảng cơ bản nhất để phát triển con người, phát triển xã hội và xem việc đảm bảo quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân là một quyền cơ bản, cốt yếu. Không chỉ được ghi nhận trong các Công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân còn được ghi nhận cụ thể trong Hiến pháp và nhiều đạo luật quan trọng. Quyền được chăm sóc sức khỏe một lần nữa được tái khẳng định trong Hiến pháp 2013, theo đó: “Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế và có nghĩa vụ thực hiện các quy định về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh.

Các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng bị nghiêm cấm” (Điều 38). So với các bản Hiến pháp trước đây, Hiến pháp 2013 đã nhấn mạnh đến quyền bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế của người dân: “1. Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế và có nghĩa vụ thực hiện các quy định về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh. 2) Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng”.

Điều này cho thấy, quyền được chăm sóc sức khỏe nói riêng và quyền con người nói chung, trong Hiến pháp 2013 đã được bổ sung và hoàn thiện hơn.