Luận án tiến sĩ về thi hành án hành chính từ thực tiễn TP. Hồ Chí Minh - Nguyễn Thị Phẩm

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ PHẨM THI HÀNH ÁN HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH HÀ NỘI, năm 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ PHẨM THI HÀNH ÁN HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 8. NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. VŨ VĂN NHIÊM HÀ NỘI, năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu đề tài “Thi hành án hành chính từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả trong luận văn không trùng lắp với các công trình có liên quan đã được công bố.

Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn là trung thực. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Phẩm luan an LỜI CẢM ƠN Luận văn được hoàn thành là nhờ Quý thầy cô giáo đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Học viện Khoa học xã hội. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Học viện, Quý thầy cô giáo cùng toàn thể cán bộ, nhân viên của Học viện Khoa học xã hội đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.

Vũ Văn Nhiêm đã trực tiếp dành nhiều thời gian, công sức hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu, hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Ban lãnh đạo Cục Thi hành án dân sự thành phố Hồ Chí Minh và các đồng nghiệp đã quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc nghiên cứu hồ sơ liên quan đến đề tài. Tuy có nhiều cố gắng, nhưng trong luận văn này không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế, tôi kính mong Quý thầy cô, những người quan tâm đến đề tài, đồng nghiệp, có những ý kiến đóng góp, giúp đỡ để đề tài được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Tác giả luận văn Nguyễn Thị Phẩm luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THI HÀNH ÁN HÀNH CHÍNH. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thi hành án hành chính. Khái niệm thi hành án hành chính. Đặc điểm của thi hành án hành chính.

Ý nghĩa của thi hành án hành chính. Trình tự, thủ tục thi hành án hành chính. Tự nguyện thi hành án. Yêu cầu ra quyết định buộc thi hành án hành chính.

Thi hành án hành chính sau khi có quyết định buộc thi hành án hành chính của Tòa án. Những trường hợp thi hành án hành chính cụ thể. Trình tự, thủ tục theo dõi thi hành án hành chính. Thẩm quyền theo dõi thi hành án hành chính.

Trình tự, thủ tục theo dõi thi hành án hành chính. Trách nhiệm và xử lý trách nhiệm trong thi hành án hành chính. Trách nhiệm của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong thi hành án hành chính. Xử lý trách nhiệm trong thi hành án hành chính.

32 Chương 2: THỰC TIỄN THI HÀNH ÁN HÀNH CHÍNH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Thực tiễn thi hành án hành chính. Tổng quan về thành phố Hồ Chí Minh. Đánh giá chung tình hình thi hành án hành chính tại thành phố Hồ Chí Minh.

Những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn thi hành án hành chính. Kết quả thi hành. Những trường hợp thi hành án hành chính. 43 Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM.

Quan điểm đảm bảo hiệu quả thi hành án hành chính. Thi hành án hành chính phải được đặt trong tổng thể chủ trương nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khắc phục những tồn tại, hạn chế trong thi hành án hành chính 59 3. Giải pháp đảm bảo hiệu quả thi hành án hành chính.

Hoàn thiện pháp luật thi hành án hành chính về nội dung. Hoàn thiện pháp luật thi hành án hành chính về hình thức. 74 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an DANH MỤC VIẾT TẮT THADS Thi hành án dân sự THAHC Thi hành án hành chính THAHS Thi hành án hình sự TTHC Tố tụng hành chính luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tổng số vụ việc thi hành án hành chính năm 2017 - 2018.

39 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức luôn được Đảng và Nhà nước ta chú trọng. Để xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân thì hoạt động giải quyết các khiếu kiện của Nhân dân cần phải được giải quyết có hiệu quả. Thông qua hoạt động giải quyết các khiếu nại, khiếu kiện của người dân thì việc giải quyết khiếu kiện tại Tòa án ngày càng được phát huy.

Số lượng vụ án hành chính do Tòa án giải quyết ngày càng tăng, năm sau cao hơn năm trước. Điều đó buộc các cơ quan hành chính nhà nước phải nâng cao năng lực quản lý, thận trọng hơn khi ra các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chính tác động đến các cá nhân, tổ chức trong xã hội. Thế nhưng việc ban hành ra bản án, quyết định của Tòa án về việc giải quyết khiếu kiện hành chính chưa phải là mục đích cuối cùng của người khiếu kiện mong muốn mà là khi bản án, quyết định đó được thi hành trên thực tế thông qua hoạt động thi hành án hành chính. Thi hành bản án, quyết định của Tòa án được coi là một phần không thể thiếu của việc giải quyết vụ án với mục đích cuối cùng là bản án, quyết định đó được thi hành trong thực tế.

Trong đó, THAHC là hoạt động hết sức phức tạp và nhạy cảm vì người phải thi hành án là cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan hành chính nhà nước. Từ tính chất đặc thù này mà trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm, chú trọng đến việc xây dựng, hoàn thiện thể chế, ban hành văn bản quy phạm pháp luật về THAHC, không ngừng củng cố, hoàn thiện bộ máy các cơ quan liên quan đến hoạt động THAHC. Trước đây, việc THAHC chỉ được quy định duy nhất trong Điều 74 của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ 1 luan an án hành chính năm 1996. Sau đó, Luật TTHC năm 2010 và Luật TTHC năm 2015 đã quy định về trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm quản lý trong công tác THAHC.

Cụ thể hóa Luật TTHC năm 2015, Nghị định số 71/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 của Chính phủ (Nghị định số 71) đã quy định cụ thể về thời hạn, trình tự, thủ tục THAHC và xử lý trách nhiệm đối với người không thi hành bản án, quyết định của Tòa án. Đồng thời Nghị định này cũng quy định nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong THAHC. Nhìn chung, Nghị định số 71 đã tạo cơ sở pháp lý cơ bản góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả cho công tác THAHC ở nước ta. Tuy nhiên, Luật TTHC năm 2015 cũng như Nghị định số 71 có những quy định chưa phù hợp, còn nhiều bất cập gây không ít khó khăn trong việc áp dụng.

Thực tiễn công tác THAHC vẫn còn rất nhiều tồn tại và vướng mắc dẫn đến tình trạng bản án, quyết định của Tòa án không được thi hành hoặc thi hành không hiệu quả. Điều đó đã gây tâm lý bất an, mất niềm tin của người dân đối với các cơ quan nhà nước khi mà bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng không được thi hành trên thực tế. Hiện nay, công tác THAHC đang là vấn đề “nóng” đặt ra cho ngành Tư pháp. Mặc dù Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt nhưng kỷ luật, kỷ cương của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc chấp hành các bản án, quyết định hành chính có hiệu lực pháp luật còn chưa có chuyển biến rõ rệt.

Tình trạng không chấp hành nghiêm bản án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính của một số cơ quan hành chính nhà nước vẫn còn, điều đó làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan nhà nước, gây bức xúc, khiếu kiện kéo dài của người dân. Từ sự cấp thiết này, ngày 08/6/2018, Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 1305/QĐ- BTP về việc phê duyệt danh mục đặt hàng nhiệm vụ khoa học cấp Bộ, trong 2 luan an đó có đề tài “Thực trạng công tác thi hành án hành chính và định hướng hoàn thiện pháp luật về thi hành án hành chính ở Việt Nam”. Từ thực tiễn nêu trên, đòi hỏi phải hoàn thiện một cách hệ thống pháp luật về THAHC, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả THAHC ở Việt Nam. Với tình hình như vậy, việc nghiên cứu về công tác THAHC từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh, một địa phương có vị thế lớn của cả nước sẽ là một đề tài có ý nghĩa về mặt khoa học và thực tiễn, tác giả đã chọn đề tài “Thi hành án hành chính từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn Thạc sĩ luật học của mình.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Thi hành án hành chính là một lĩnh vực vẫn còn mới và vô cùng nhạy cảm, bởi hầu hết người phải thi hành án liên quan đến cơ quan hành chính nhà nước. Trước đây, việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính được Luật TTHC năm 2010 quy định ở mức độ đôn đốc thi hành án. Từ khi Luật TTHC năm 2015 ban hành thì THAHC mới thực sự được triển khai thi hành theo trình tự, thủ tục rõ ràng cụ thể. Tuy nhiên, những văn bản pháp luật về THAHC vẫn chưa được hoàn thiện, việc áp dụng trên thực tiễn còn nhiều vướng mắc nên chưa có được hiệu quả cao, cần có những công trình nghiên cứu khoa học, đánh giá và đề xuất giải pháp hữu ích để nâng cao hiệu quả THAHC.