Luận án tiến sĩ về theo dõi thi hành pháp luật vi phạm hành chính Tây Nam Bộ - Hồ Minh Hải

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HỒ MINH HẢI THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH TÂY NAM BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2019 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HỒ MINH HẢI THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH TÂY NAM BỘ Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9380102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Cảnh Hợp HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ: “Theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính từ thực tiễn các tỉnh Tây Nam Bộ” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và tài liệu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tất cả những tham khảo và kế thừa đều được trích dẫn và tham chiếu đầy đủ. Nghiên cứu sinh Hồ Minh Hải luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án. Nhận xét về tình hình nghiên cứu đề tài luận án. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu về đề tài luận án.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. 23 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính. Chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính.

Các yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính. 65 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TẠI CÁC TỈNH TÂY NAM BỘ. Các yếu tố đặc thù có ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính tại các tỉnh Tây Nam Bộ. Thực tiễn quy định pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính.

Thực tiễn theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính tại các tỉnh Tây Nam Bộ. Đánh giá chung về thực trạng theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính tại các tỉnh Tây Nam Bộ. 95 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH. Quan điểm tăng cường theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính.

Giải pháp tăng cường hoạt động theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 luan an DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TDTHPL : Theo dõi thi hành pháp luật THADS : Thi hành án dân sự UBND : UBND VPHC : Vi phạm hành chính luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của luận án Quan điểm và tư tưởng về theo dõi thi hành pháp luật (TDTHPL) trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính (VPHC) được các nhà triết học đặt ra từ khi xuất hiện quan điểm về nhà nước pháp quyền, ở đó pháp luật được tôn trọng một cách tuyệt đối mà mọi cá nhân, tổ chức phải có nghĩa vụ tuân theo pháp luật, đồng thời pháp luật là công cụ đặc biệt quan trọng để nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Nội dung cốt lõi của quan điểm về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC cho rằng, hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật trong nhà nước pháp quyền luôn có xu hướng mở rộng, bởi VPHC diễn ra rất phổ biến trong đời sống xã hội và ảnh hưởng rất lớn đến sự công bằng của xã hội. Trong quản lý xã hội, nhà nước ngày càng tăng cường vai trò của mình trong hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật về xử lý VPHC, dần dần xuất hiện xu thế lạm quyền, chuyên quyền trong xây dựng và thực thi pháp luật nói chung, pháp luật về xử lý VPHC nói riêng. Do vậy, để đảm bảo các quyền tự do của công dân, đảm bảo mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, ngăn ngừa hành vi lạm quyền của các chủ thể nắm giữ quyền lực nhà nước, cần phải thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát, theo dõi các hoạt động ban hành và thực thi pháp luật nói chung, pháp luật về xử lý VPHC nói riêng của các cơ quan nhà nước.

Theo đó, phải thực hiện TDTHPL nói chung, pháp luật về xử lý VPHC nói riêng một cách khoa học để kiểm soát quyền lực nhà nước, đảm bảo quyền lực nhà nước được thực thi trên cơ sở quy định của pháp luật, không ai được đứng trên pháp luật, ngay cả nhà nước ban hành pháp luật thì nhà nước cũng phải tuân thủ pháp luật một cách tuyệt đối. Trên phương diện thực tế, TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC tạo ra cơ chế hiệu quả cho việc giám sát các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng và thực thi pháp luật. Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử phát triển, mặc dù còn những hạn chế khác nhau, nhưng quan điểm về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC vẫn được nhiều quốc gia trên thế giới kế thừa và phát triển trong xây dựng nhà nước pháp quyền. 1 luan an Ở Việt Nam, cơ chế về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC được hình thành gắn liền với tư tưởng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và từng bước phát triển trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp, là một trong những cơ chế hiệu quả để kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật.

Trên cả phương diện chính trị, pháp lý, phải thừa nhận rằng không có một phạm vi nào trong hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật mà không chịu sự kiểm tra, giám sát, theo dõi của nhà nước và nhân dân. Ngay cả đối với hoạt động tư pháp vốn là phạm vi có tính độc lập cao, hoạt động chỉ tuân theo pháp luật để bảo vệ quyền tự do, dân chủ của công dân, nhưng nó luôn phải đặt trong sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước về hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật. Hoạt động TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC là một trong những hoạt động quản lý nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ trật tự xã hội, đảm bảo kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân, đảm bảo mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, do đó đòi hỏi pháp luật khi đã có hiệu lực pháp luật phải kịp thời được tổ chức thi hành trên thực tế, kịp thời đưa pháp luật đi vào đời sống xã hội. Tuy nhiên, hiện nay hoạt động TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC vẫn còn nhiều tồn tại, vướng mắc, bất cập trên cả phương diện nhận thức về lý luận và thực tiễn.

Nhiều vấn đề lý luận đặt ra, TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC có phải là một tất yếu khách quan trong hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật? Cơ chế nào để TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC được thực hiện một cách hiệu quả trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam? Các yếu tố nào đảm bảo thực hiện TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC?. Nhiều nội dung liên quan đến những vấn đề nói trên chưa được nhận thức rõ hoặc còn nhiều tranh luận chưa được làm sáng tỏ. Bên cạnh đó, về mặt pháp lý, mặc dù TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC là một nội dung đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013 và có ý nghĩa định hướng cho việc hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền xã hội chủ 2 luan an nghĩa, theo quy định tại Điều 99 Hiến pháp “Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ…: tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc”, nhưng vẫn còn tồn tại những khoảng trống pháp lý quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các quy định về cơ chế, phương thức thực hiện TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC. Vì vậy, rất cần có các quy định cụ thể về phạm vi, ranh giới, mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện chức năng TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC.

Tình hình nói trên cho thấy việc triển khai nghiên cứu các khía cạnh lý luận và thực tiễn liên quan đến TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC đang được đặt ra một cách cấp bách, nhằm hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Trên thực trang đó, nghiên cứu sinh đã quyết định lựa chọn chủ đề “Theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính từ thực tiễn các tỉnh Tây Nam Bộ” để nghiên cứu trong quy mô luận án tiến sĩ luật học của mình, với mong muốn đóng góp hoàn thiện nhận thức về hoạt động này, từ đó góp phần hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận án 2. Mục đích nghiên cứu Luận án có mục đích tổng quát là xây dựng luận cứ cho việc đề xuất các giải pháp tăng cường TDTHPL trong lĩnh vực vực xử lý VPHC ở các tỉnh Tây Nam Bộ nói riêng, ở Việt Nam nói chung.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm rõ các khía cạnh lý luận về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC trên cơ sở hệ thống hóa và phát triển nhận thức lý luận về TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC. - Đánh giá thực trạng cơ sở pháp lý, thực tiễn triển khai TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC ở các tỉnh Tây Nam Bộ, xác định những kết quả đạt được, những khó khăn, hạn chế và nguyên nhân của kết quả và hạn chế của TDTHPL trong lĩnh vực xử lý VPHC ở các tỉnh Tây Nam Bộ.