Luận án thạc sĩ luật học: Quyền tự do cư trú của công dân TP.HCM - Trần Văn Điệp (2020)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN VĂN ĐIỆP QUYỀN TỰ DO CƯ TRÚ CỦA CÔNG DÂN TỪ THỰC TIỀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN VĂN ĐIỆP QUYỀN TỰ DO CƯ TRÚ CỦA CÔNG DÂN TỪ THỰC TIỀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và luật hành chính Mã số : 8380102 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.NGUYỄN ĐĂNG DUNG HÀ NỘI, 2020 luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 7 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TỰ DO CƯ TRÚ.Các vấn đề lý luận về quyền tự do cư trú.Quyền tự do cư trú theo luật pháp quốc tế .Quyền tự do cư trú theo luật pháp Việt Nam. 18 THỰC HIỆN QUYỀN TỰ DO CƯ TRÚ CỦA CÔNG DÂN. 18 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Thực trạng dân số và điều kiện tự nhiên, kinh tế, dân số của thành phố Hồ Chí Minh đến việc bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân. Việc ban hành các quy định về quyền tự do cư trú của công dân tại thành phố Hồ Chí Minh. Thực tế thực hiện pháp luật về quyền tự do cư trú của công dân tại thành phố Hồ Chí Minh. Những hạn chế và bất cập trong việc thực hiện quyền tự do cư trú của công dân tại thành phố Hồ Chí Minh.

58 QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO CƯ TRÚ CỦA CÔNG DÂN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Quan điểm về bảo đảm quyền cư trú của công dân từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh. Một số giải pháp bảo đảm quyền cư trú của công dân từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh. 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

70 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận văn này là trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả: Trần Văn Điệp luan an LỜI CẢM ƠN Để hoàn thiện luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, bạn học và đồng nghiệp.

Nhân dịp này cho tôi được gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo tham gia giảng dạy, công tác tại Học viện Khoa học xã hội – nơi tôi đã học tập; cảm ơn các bạn bè và đồng nghiệp, những người đã cung cấp nhiều số liệu cho tôi. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình tới thầy Gs.Nguyễn Đăng Dung đã tận tình hướng dẫn khoa học, giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện Luận văn này. Tác giả: Trần Văn Điệp luan an 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ICCPR Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị ICESCR: Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa OHCHR: Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về Nhân quyền UDHR: Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền UNHRC: Ủy ban nhân quyền Liên hợp quốc HĐND: Hội đồng nhân dân UBND: Ủy ban nhân dân ANTT: An ninh trật tự TDCT: Tự do cư trú luan an 4 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Dân số thành phố Hồ Chí Minh qua các năm 2016, 2017, 2018 Bảng 2. Dân số 24 quận huyện thành phố Hồ Chí Minh.

Đăng ký thường trú tại thành phố Hồ Chí Minh qua các năm 2016, 2017, 2018 1 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quyền tự do cư trú là một quyền quan trọng của con người được ghi nhận trong nhiều văn kiện quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, trong đó bao gồm Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền 1948 và Công ước quốc tế quyền con người về chính trị, dân sự 1966. Tự do đi lại, cư trú cũng là một trong những quyền cơ bản của công dân được ghi nhận ngay từ Hiến pháp đầu tiên năm 1946 và tiếp tục được khẳng định trong các bản Hiến pháp về sau, bao gồm Hiến pháp năm 2013. Bên cạnh đó, quyền này cũng được cụ thể hoá trong Bộ luật Dân sự, Luật Cư trú 2013 và nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác.

Cùng với sự phát triển nền kinh tế của đất nước, số người từ ngoại thành chuyển lên thành thị làm ăn sinh sống cư trú ngày một tăng. Việc đó gây không ít khó khăn cho công tác quản lý xã hội nói chung và công tác giữ gìn an ninh trật tự nói riêng. Luật Cư trú năm 2006 được ban hành ngày 29/11/2006 và có hiệu lực từ 01/07/2007 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Cư trú, vẫn còn một số hạn chế, đòi hỏi cần được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để đáp ứng các yêu cầu trong tình hình mới. Đặc biệt là ở những đô thị lớn thì vấn đề bảo đảm quyền tự do cư trú lại càng trở nên phức tạp mà thành phố Hồ Chí Minh, là một ví dụ điển hình.

Nơi đây là có dân số đông, nhiều người nước ngoài sinh sống, học sinh sinh viên và người lao động tỉnh khác đến làm ăn học tập và cư trú. Do vậy ở thành phố Hồ Chí Minh, đang đặt ra vấn đề làm sao để bảo đảm quyền cư do cư trú của công dân mà vẫn đảm bảo được trật tự xã hội, trị an trên địa bàn thành phố. Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân ở thành phố Hồ Chí Minh cũng như tìm ra giải pháp hoàn thiện 2 luan an pháp luật về cư trú, cũng như tầm quan trọng về quyền tự do cư trú và bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân. Học viên quyết định chọn đề tài “Quyền tự do cư trú của công dân từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” để thực hiện luận văn thạc sĩ luật của mình.

Tình hình nghiên cứu đề tài Tự do cư trú hiện nay là vấn đề đáng chú ý của nhiều nhà quản lý cũng như những cán bộ trực tiếp tham gia công tác về quản lý cư trú. Đã có một số công trình, tài liệu nghiên cứu của các nhà khoa học liên quan đến quyền tự do cư trú của công dân ở Việt Nam, cụ thể là: - Cao Vũ Minh (2014), Hoàn thiện các quy định của pháp luật về cư trú bảo đảm quyền cư trú của công dân, Tạp chí nhà nước và pháp luật, số 5/2014. - Đỗ Văn Hòa, Trịnh Khắc Thẩm (chủ biên) (1999), Nghiên cứu di dân ở Việt Nam, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội.

- Hà Thị Phương Tiến – Hà Quang Ngọc (2000),, Lao động nữ di cư tự do nông thôn thành thị, Nhà xuất bản phụ nữ, Hà Nội. - Lê Thành Tâm (2009) Để pháp luật về cư trú phù hợp hơn với thực tiễn, Tạp chí Lao động và xã hội, số 372, 2009. - Trần Hồng Vân (2002), Tác động xã hội của di cư tự do vào Tp Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới, Nxb. Khoa học xã hội, Tp Hồ Chí Minh.

- Đặng Nguyên Anh (2010) “Di dân đến khu đô thị và các khu công nghiệp - Thực trạng và một số vấn đề chính sách qua nghiên cứu đánh giá tư liệu 2004-2009”, Nxb. Khoa học xã hội, Tp Hồ Chí Minh. -Lê Thị Hoài Thu., Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 12, 2013 - Những vấn đề đặt ra trước thực trạng lao động di cư trong nước. Những đề tài khoa học trên đã làm sáng tỏ đến nội dung về quyền cư trú của công dân.

Các tài liệu trên là nền tảng để học viện tham khảo trong suốt quá trình thực hiện luận văn thạc sỹ. 3 luan an Tuy vậy, hiện nay chưa có riêng một đề tài nào liên quan đến quyền cư trú của công dân tại một địa bàn cụ thể là Thành phố Hồ Chí Minh. Chính vì vậy tác giả cho rằng luận văn này vẫn cần thiết cả mặt về lý luận lẫn thực tiễn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về quyền tự do cư trú của công dân từ thực tiễn ở thành phố Hồ Chí Minh. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nội dung, tác giả không mở rộng đến các quyền con người, quyền công dân khác mà chỉ nghiên cứu về quyền tự do cư trú của công dân. Phạm vi không gian, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng về quyền tự do cư trú của công dân tại Thành phố Hồ Chí Minh. Phạm vi thời gian, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng về quyền tự do cư trú của công dân ở thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian khoảng 3 năm gần đây.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4. Mục đích Luận văn có mục đích nghiên là phân tích, làm rõ những vấn đề pháp lý, lý luận và thực tiễn về quyền tự do cư trú của công dân ở thành phố Hồ Chí Minh; thông qua đó đề xuất các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân ở Thành phố Hồ Chí Minh, cũng như tìm ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về cư trú trong thời gian tới. Nhiệm vụ - Nhiệm vụ luận văn là nghiên cứu về quyền tự do cư trú của công dân những vấn đề lý luận và thực tiễn. - Nghiên cứu quy định Luật Cư trú 2013 và các văn bản hướng dẫn 4 luan an thi hành Luật Cư trú, làm rõ những vướng mắc, bất cập, hạn chế trong thực tiễn thực hiện.

- Nghiên cứu đánh giá thực trạng bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân Thành phố phố Hồ Chí Minh, từ đó chỉ ra những vướng mắc, bất cập, hạn chế cùng nguyên nhân trong thực tiễn thực hiện. - Từ yêu cầu khách quan trong thực tế học viên mạnh dạn đề xuất những các giải pháp hoàn thiện pháp luật để bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân ở nước ta trong thời gian tới từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh.1 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Nhằm thực hiện những mục tiêu đã đề ra, tác giả đã sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin; kết hợp với nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cương lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam, Hiến pháp, pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Cư trú làm cơ sở lý luận cho luận văn. Tác giả đã sử dụng các phương pháp: chứng minh biện luận, hệ thống phân tích, đối chiếu, thống kê, tổng hợp.