Kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính ở Việt Nam - Luận án TS Lê Văn Hảo (2020)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ VĂN HẢO KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2020 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ VĂN HẢO KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số : 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học 1: PGS,TS. VŨ THƯ 2: PGS,TS. HOÀNG VĂN TÚ HÀ NỘI, 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu được đưa vào Luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Văn Hảo MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Đánh giá tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Các giả thiết thuyết đặt ra cần phải tiếp tục nghiên cứu của luận án. 24 Kết luận chương 1.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và nguyên tắc của hoạt động kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính. Các yếu tố tác động đến hoạt động kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính của Viện kiểm sát nhân dân. 49 Kết luận Chương 2.

CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG57 3. Các quy định pháp luật về nội dung và phương thức kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính. Tình hình thụ lý và giải quyết các vụ án hành chính. Đánh giá thực trạng công tác giải quyết các vụ án hành chính của Viện kiểm sát nhân dân trong thời gian từ năm 2009 đến năm 2018.

Nguyên nhân của những kết quả đạt được và những tồn tại, hạn chế trong công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính. 86 Kết luận Chương 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH. Quan điểm tăng cường vai trò của VKSND trong kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính.

Các giải pháp tăng cường vai trò của VKSND trong hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính. 112 Kết luận Chương 4. 141 CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADPL Áp dụng pháp luật CCTP Cải cách tư pháp QLNN Quản lý nhà nước QLHC Quản lý hành chính TA Tòa án TAND Tòa án nhân dân TTHC Tố tụng hành chính VKS Viện kiểm sát VKSND Viện kiểm sát nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ở phương diện tổng thể, quy định của pháp luật về khiếu kiện hành chính và giải quyết, kiểm sát việc giải quyết khiếu kiện hành chính thể hiện sự ưu việt, tiến bộ của Nhà nước.

Bởi vì quy định của Hiến pháp được cụ thể hóa thông qua hệ thống các quy phạm pháp luật nhằm giải quyết, kiểm sát việc giải quyết các khiếu kiện hành chính sẽ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước và của công dân. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các khiếu kiện hành chính đặc biệt là khiếu kiện hành chính có đông người tham gia ở một số địa phương và trên địa bàn cả nước đã và đang diễn ra phức tạp và có chiều hướng ngày càng gia tăng năm sau cao hơn năm trước. Thực trạng này đã gây bức xúc không nhỏ trong các tầng lớp nhân dân. Đây cũng là vấn đề chính trị, pháp lý cần được cả hệ thống chính trị và toàn xã hội chung tay giải quyết.

Bởi vì hệ quả của khiếu kiện hành chính có thể tạo ra dư luận xã hội không tốt, làm ảnh hưởng đến uy tín, niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước mà các thế lực chống đối trong nước, các tổ chức phản động ở nước ngoài đã lợi dụng dân chủ để chống lại Đảng, Nhà nước và nhân dân ta. Do vậy, đây cũng là vấn đề bức thiết của xã hội cần được kiểm soát bằng nhiều biện pháp khác nhau, trong đó vai trò của các cơ quan tư pháp nói chung và VKSND nói riêng giữ vị trí đặc biệt quan trọng. VKSND là cơ quan thuộc bộ máy Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam với hai chức năng: Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của TA và các chủ thể khác trong quá trình giải quyết các vụ án hành chính là một bộ phận quan trọng thuộc nội dung thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND.

Trên cơ sở cụ thể hóa Điều 2 Hiến pháp năm 2013 về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước. Thực tiễn công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính của VKSND các cấp trong những năm gần đây cho thấy, sau khi Luật Tổ chức VKSND năm 2014, Luật tổ chức TAND năm 2014 và Luật TTHC năm 2015 1 được thực thi thì vai trò, nhiệm vụ, thẩm quyền của VKSND được xác định rõ hơn; công tác tổ chức nhân sự, phân cấp quản lý, phân công phụ trách công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính trong hệ thống VKSND các cấp cơ bản được hoàn thiện. Công tác chuyên môn hóa khâu nghiệp vụ kiểm sát giải quyết vụ án hành chính được ngành kiểm sát quan tâm đúng mức. VKSND các cấp đã từng bước nâng cao trình độ năng lực chuyên môn nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức cho đội ngũ kiểm sát viên thực hiện công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính.

Mặt khác, về khách quan đã có những thay đổi đáng kể theo chiều hướng tiến bộ trong việc nhận thức về tính độc lập xét xử và quan điểm xử lý đúng đắn, công bằng và kịp thời đối với các vụ án hành chính từ phía các cấp ủy đảng, chính quyền từ Trung ương đến địa phương, thể hiện tập trung tại Nghị quyết số 49/NQ- TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị "Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020". Đây vừa là mục tiêu và cũng là điều kiện thuận lợi để TAND và VKSND thực hiện tốt việc giải quyết các vụ án hành chính nhờ đó chất lượng xét xử các vụ án hành chính của TA ngày càng được nâng cao. Do đó, đảm bảo hoạt động giải quyết các vụ án hành chính của TAND các cấp tuân thủ đúng quy định của pháp luật, bảo vệ được quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân vừa là mục tiêu, vừa là nhiệm vụ của ngành kiểm sát nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính của VKSND các cấp thời gian quan còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế như: còn tồn tại một số bản án sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị bị TA cấp phúc thẩm sửa đổi, hủy bỏ hoặc bị kháng nghị theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm; việc áp dụng pháp luật vào từng vụ án cụ thể còn có nội dung chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và giữa các địa phương trong cả nước; hoạt động xét hỏi, tranh luận giữa các bên tại phiên toà còn chưa thực chất và thiếu tính chủ động… Những tồn tại đó dẫn đến việc TA giải quyết một số vụ án hành chính còn có vi phạm pháp luật làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức và 2 công dân dẫn đến tình trạng khiếu kiện hành chính kéo dài, vượt cấp, khiếu kiện đông người, gây thiệt hại về tài sản, gây mất niềm tin của nhân dân đến các cơ quan tư pháp.

Nghiên cứu về hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính của VKSND có nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, hướng tiếp cận nghiên cứu về bản chất, mục đích, yêu cầu và đánh giá hiệu quả của hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính nhằm đưa ra những giải pháp bảo đảm nâng cao chất lượng kiểm sát các vụ án hành chính của VKSND từ phương diện Luật Hiến pháp, Luật TTHC, Luật Tổ chức VKSND được xem là một trong những hình thức kiểm soát quyền tư pháp (Kiểm soát thực hiện quyền xét xử của TA). Hoạt động này không chỉ giúp cho VKSND thực hành quyền lực từ Quốc hội để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của TA và những người tham gia tố tụng khác trong quá trình giải quyết các vụ án hành chính. Hoạt động này của VKSND nhằm bảo đảm cho TA khi xét xử, ra bản án, quyết định một cách công bằng, vô tư, khách quan, đúng pháp luật và phát hiện kịp thời những trường hợp lợi dụng quyền lực trong xét xử các vụ án hành chính để kiến nghị, yêu cầu kháng nghị khắc phục.

Đây cũng là hướng nghiên cứu nhằm xây dựng được một quan niệm chính xác về hiệu quả hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính của VKSND. Trên cơ sở đó, đưa ra những tiêu chí khách quan, toàn diện để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ phối hợp công tác mà trước hết là mối quan hệ giữa cơ quan xét xử với cơ quan kiểm sát và mối quan hệ giữa VKSND với các cơ quan, tổ chức hữu quan; giữa vị trí chức năng, nhiệm vụ của VKSND với tính hiệu lực, hiệu quả trong công tác kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính của VKSND trong một cơ chế chung, thống nhất, từ đó làm cơ sở khoa học cho phép đánh giá đúng đắn về bản chất, sự cần thiết, thực chất, thực trạng và tính hiệu quả của công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính. 3 Như vậy, nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính của VKSND trong điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu CCTP, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân trong giai đoạn hiện nay và trong thời gian tới cần được quan tâm đúng mức.