Luận án Biện pháp phòng ngừa hành chính theo pháp luật Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA HÀNH CHÍNH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 62 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TS PHẠM HỒNG THÁI HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và chính xác. Các kết quả nghiên cứu nêu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Đánh giá chung tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu của luận án. 20 CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA HÀNH CHÍNH. Bản chất, đặc điểm của biện pháp phòng ngừa hành chính.

Các biện pháp phòng ngừa hành chính. Vai trò và giới hạn áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính. Các bảo đảm thực hiện biện pháp phòng ngừa hành chính. 58 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM.

Thực trạng pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính. Thực tiễn áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính. Đánh giá chung về pháp luật và thực tiễn áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính ở Việt Nam hiện nay. 105 CHƢƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM ÁP DỤNG BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA HÀNH CHÍNH Ở NƢỚC TA HIỆN NAY.

Nhu cầu hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính. Quan điểm hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính và bảo đảm áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính ở nước ta hiện nay. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Phòng ngừa hành chính là biện pháp được sử dụng phổ biến trong quản lý hành chính nhà nước ở mọi quốc gia. Theo quy định pháp luật Việt Nam, phòng ngừa hành chính là biện pháp do các cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền áp dụng để ngăn ngừa những vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước cũng như bảo đảm an toàn xã hội trong các trường hợp khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh…. Tính chất cưỡng chế của các biện pháp phòng ngừa hành chính thể hiện ở chỗ: việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa không cần sự đồng ý của cá nhân, công dân, tổ chức và quyết định áp dụng các biện pháp phòng ngừa phải được chấp hành vô điều kiện.

Cho đến nay, nhận thức lý luận về biện pháp phòng ngừa hành chính chưa thống nhất, còn có nhiều quan điểm khác nhau về nội hàm của biện pháp phòng ngừa hành chính, chưa có những luận giải khoa học về cơ chế tác động hay các bảo đảm thực hiện biện pháp phòng ngừa hành chính. Những nghiên cứu về biện pháp phòng ngừa hành chính rất sơ sài, hầu như chưa giải quyết cốt lõi bản chất, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra. Với những bất cập trong vấn đề nhận thức lý luận và thực trạng nghiên cứu nói trên, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần khắc phục những khiếm khuyết này. Bên cạnh đó, các quy định của pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập, các quy định chưa tạo thành một hệ thống thống nhất, nằm tản mát trong các văn bản pháp luật chuyên ngành, theo quy định của pháp luật, có những biện pháp về bản chất là biện pháp phòng ngừa hành chính nhưng việc nhận diện tương đối khó khăn.

Thực tiễn các nhà lập pháp chưa có cách nhìn toàn diện, tổng quát về biện pháp phòng ngừa hành chính, chưa đánh giá toàn bộ hệ thống các biện pháp phòng ngừa hành chính. Trong quá trình thực hiện biện pháp phòng ngừa hành chính cho thấy luôn chứa đựng nguy cơ xâm phạm đến quyền con người, quyền công dân, cơ quan, tổ chức từ phía các chủ thể có thẩm quyền. Thực tiễn không ít trường hợp cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính không đúng quy định pháp luật (vì bản chất của biện pháp phòng ngừa hành chính là không cần 1 sự đồng ý của công dân, tổ chức và quyết định phòng ngừa phải được chấp hành vô điều kiện), dẫn đến xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Ngược lại, từ phía đối tượng quản lý có nhiều trường hợp coi nhẹ các biện pháp này dẫn đến pháp luật không được thực hiện nghiêm chỉnh.

Mặc dù hoạt động áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính diễn ra nhiều, thường xuyên nhưng ít ai để ý và nhận thức đầy đủ về bản chất, vai trò của nó. Điều đó làm cho pháp luật không được tôn trọng, nhà nước không hoàn thành vai trò của mình trong quản lý nhà nước khi sử dụng pháp luật là phương tiện quản lý. Vậy áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính như thế nào để vừa đảm bảo quyền con người, quyền công dân, vừa bảo vệ trật tự pháp luật là vấn đề quan trọng cần được giải quyết thấu đáo, triệt để. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, vi phạm pháp luật trong quản lý hành chính nhà nước càng gia tăng, vai trò của biện pháp phòng ngừa hành chính lại càng được thể hiện rõ nét hơn.

Do đó, nhu cầu điều chỉnh, áp dụng tăng lên của các biện pháp này là lẽ đương nhiên. Nhưng cần phải có một giới hạn rõ ràng cụ thể để áp dụng nhóm biện pháp này trong thực tiễn, tránh tình trạng lạm quyền, lộng quyền của các nhà chức trách, đồng thời bảo vệ được quyền công dân, quyền con người, đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Từ tất cả những điều trên đây, để đáp ứng những yêu cầu của công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, cần nghiên cứu chuyên sâu, đầy đủ, hệ thống về biện pháp phòng ngừa hành chính để tìm ra những luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện biện pháp phòng ngừa hành chính ở phương diện pháp luật thực định; đồng thời đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật biện pháp phòng ngừa hành chính trên các nguyên tắc của nhà nước pháp quyền. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc chọn đề tài “Biện pháp phòng ngừa hành chính theo pháp luật Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính sẽ đáp ứng phần nào đòi hỏi cấp thiết nêu trên.

Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu Mục đích: Làm rõ những vấn đề lý luận về biện pháp phòng ngừa hành chính, đánh giá thực trạng áp dụng các biện pháp, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính và các giải pháp bảo đảm áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính. Nhiệm vụ : Để đạt được mục đích trên, luận án có các nhiệm vụ sau: Thứ nhất, khái quát được các công trình khoa học về biện pháp phòng ngừa hành chính, đưa ra được quan điểm khoa học về bản chất, đặc điểm, phân loại các biện pháp phòng ngừa hành chính; đánh giá vai trò của biện pháp phòng ngừa hành chính trong quản lý nhà nước; xác định các giới hạn của việc áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính; phân tích làm rõ các đảm bảo thực hiện biện pháp phòng ngừa hành chính hiện nay. Thứ hai, phân tích quá trình hình thành và phát triển pháp luật về các biện pháp phòng ngừa hành chính, từ đó chỉ ra tính quy luật của sự phát triển; đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành về biện pháp phòng ngừa hành chính cũng như việc áp dụng pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính trong thực tiễn. Thứ ba, xác định rõ các nhu cầu và quan điểm hoàn thiện pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính trong bối cảnh hiện nay.

Trên cơ sở đó kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật biện pháp phòng ngừa hành chính và một số biện pháp bảo đảm cho việc áp dụng đúng các biện pháp phòng ngừa hành chính. Phạm vi nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về biện pháp phòng ngừa hành chính, các quy định của pháp luật hiện hành ở Việt Nam về biện pháp phòng ngừa hành chính. Ngoài ra, đối tượng nghiên cứu của luận án còn là những quy định của pháp luật Việt Nam về biện pháp phòng ngừa hành chính từ năm 1945 đến nay. Số liệu, các vụ việc thực tiễn được thống kê cụ thể trong giai đoạn 2010-2017.

Trong khuôn khổ của luận án không thể phân tích hết tất cả các biện pháp phòng ngừa hành chính. Luận án sẽ lựa chọn nghiên cứu những biện pháp phòng ngừa hành chính cụ thể có tính chất điển hình mà thông qua đó có cái nhìn khái quát về đặc thù của biện pháp phòng ngừa hành chính. 3 Luận án chỉ tập trung phân tích một số vấn đề cơ bản như: khái niệm, đặc điểm biện pháp phòng ngừa hành chính, vai trò và giới hạn áp dụng biện pháp phòng ngừa hành chính, các bảo đảm thực hiện biện pháp phòng ngừa hành chính, thực trạng pháp luật và thực trạng áp dụng pháp luật biện pháp phòng ngừa hành chính, quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về biện pháp phòng ngừa hành chính và bảo đảm áp dụng các biện pháp phòng ngừa hành chính ở nước ta hiện nay. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận án sử dụng những phương pháp cụ thể như: phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, liên ngành, phương pháp luật học so sánh, phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp thống kê.

Những phương pháp đó được sử dụng như sau: Mục 1. Chương 1, sử dụng phương pháp liệt kê, phân tích, tổng hợp, so sánh để làm rõ tình hình nghiên cứu biện pháp phòng ngừa hành chính trên thế giới và ở Việt Nam, từ đó đưa ra những đánh giá chung tình hình nghiên cứu liên quan đến biện pháp phòng ngừa hành chính hiện nay.