Luận án tiến sĩ: Tổ chức và hoạt động của Tòa Gia đình và người chưa thành niên theo Luật Tòa án 2014 tại TP. Hồ Chí Minh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HẢI PHƯỢNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN THEO LUẬT TỔ CHỨC TÒA ÁN NHÂN DÂN NĂM 2014 TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HẢI PHƯỢNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN THEO LUẬT TỔ CHỨC TÒA ÁN NHÂN DÂN NĂM 2014 TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 8.02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGUYỄN MINH SỬ Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Minh Sử. Trong quá trình thực hiện Luận văn, tôi có tham khảo một số bài viết, công trình nghiên cứu và các tài liệu liên quan của các tác giả, cơ quan nhà nước.

Các số liệu được trích dẫn trong Luận văn đều trung thực, chính xác và bảo đảm độ tin cậy, có nguồn gốc rõ ràng. Việc sử dụng các nguồn tham khảo được trích dẫn, chỉ ra trong Danh mục tài liệu tham khảo. Tôi xin cam đoan những lời trên đây là hoàn toàn đúng sự thật và tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình. TÁC GIẢ Nguyễn Hải Phượng luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN. Khái quát chung về tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân. Tổ chức và hoạt động của Tòa chuyên trách trong hệ thống Tòa án nhân dân. Tổ chức và hoạt động của Tòa gia đình và người chưa thành niên.

19 Chương 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Khái quát đặc điểm tình hình của Thành phố Hồ Chí Minh. Tổ chức của Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh. Tổ chức của Tòa gia đình và người chưa thành niên tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Kết quả hoạt động của Tòa gia đình và người chưa thành niên tại Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh. 46 Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN. Quan điểm và yêu cầu. Phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa gia đình và người chưa thành niên.

Biện pháp bảo đảm hoàn thiện tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa gia đình và người chưa thành niên. 68 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 69 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TAND : TAND Tòa GĐ&NCTN : Tòa GĐ&NCTN TTDS : Tố tụng dân sự UBND : Ủy ban nhân dân VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thống kê số liệu thụ lý, giải quyết các loại vụ việc của Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2015 đến năm 2019.

Biến động nhân sự Tòa gia đình và người chưa thành niên tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh qua các năm. 44 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Kết quả xét xử của hệ thống Tòa án nhân dân từ năm 2015 đến năm 2019. Kết quả thụ lý, giải quyết án hình sự sơ thẩm từ năm 2016 đến năm 2019.

Kết quả thụ lý, giải quyết án hình sự phúc thẩm từ năm 2016 đến năm 2019. Kết quả thụ lý, giải quyết vụ việc hôn nhân và gia đình sơ thẩm từ năm 2016 đến năm 2019. Kết quả thụ lý, giải quyết vụ việc hôn nhân và gia đình phúc thẩm từ năm 2016 đến năm 2019. 51 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Luật tổ chức Tòa án nhân dân (TAND) năm 2014 tại các Điều 30, 38 và Điều 45 đã quy định cơ cấu tổ chức của TAND có Tòa gia đình và người chưa thành niên (Tòa GĐ&NCTN). Việc tổ chức Tòa GĐ&NCTN là một hành động cụ thể nhằm triển khai các chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước; hiện thực hóa quy định của Hiến pháp về bảo vệ, phát triển gia đình; bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em nói chung và xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật nói riêng; đồng thời cũng là hành động thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về bảo vệ các quyền của trẻ em, người chưa thành niên. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã có một chương riêng (Chương XXVIII, bao gồm 18 điều từ Điều 413 đến Điều 430) quy định thủ tục tố tụng đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, TAND tối cao cũng đã có nhiều văn bản hướng dẫn về việc xét xử các vụ việc có liên quan đến người chưa thành niên như Thông tư số 01/2016/TT-CA ngày 21-01-2016 của Chánh án TAND tối cao quy định việc tổ chức các Tòa chuyên trách tại TAND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, TAND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, Thông tư số 02/2018/TT-TANDTC ngày 21/9/2018 quy định chi tiết việc xét xử vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi thuộc thẩm quyền của Tòa GĐ&NCTN; Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP ngày 01/10/2019 của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định tại các điều 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147 của Bộ luật Hình sự và việc xét xử vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi, Công văn số 99/TANDTC-PC ngày 12-4-2016 hướng dẫn Tòa án các cấp triển khai thực hiện việc tổ chức Tòa GĐ&NCTN. Có thể nói chúng ta đã có cơ sở pháp lý để tổ chức Tòa GĐ&NCTN trong hệ thống TAND.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, TAND tối cao mới chỉ tổ chức được Vụ giám đốc, kiểm tra về lao động, GĐ&NCTN (Vụ Giám đốc 1 luan an kiểm tra III) thuộc TAND tối cao; tổ chức được Tòa GĐ&NCTN tại các TAND cấp cao và Tòa GĐ&NCTN tại TAND 38 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Tòa GĐ&NCTN chưa được thành lập tại TAND cấp huyện theo quy định của Luật tổ chức TAND năm 2014. Mặt khác, thực tiễn xét xử của Tòa GĐ&NCTN nói chung và Tòa GĐ&NCTN tại TAND Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng còn một số hạn chế, khó khăn, vướng mắc, một phần là do chính sách, pháp luật chưa hoàn thiện, một phần là do năng lực, trình độ của một số Thẩm phán, cán bộ Tòa án giải quyết loại vụ việc này còn hạn chế. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, đi sâu làm rõ về tổ chức và hoạt động của Tòa GĐ&NCTN là rất cần thiết.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong thời gian vừa qua, có một số công trình nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết các vụ án có liên quan đến người chưa thành niên, tổ chức và hoạt động của Tòa GĐ&NCTN ở các cấp độ khác nhau. Dưới góc độ luận văn, luận án, có thể kể đến Luận án Tiến sỹ Luật học “Phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm của người chưa thành niên trong điều kiện ngày nay ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Xuân Thủy (1997), Luận án Tiến sỹ Tâm lý học "Đặc điểm tâm lý người chưa thành niên phạm tội" của tác giả Đặng Thanh Nga (2007), Luận án Tiến sỹ Luật học “Bảo đảm quyền của người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Lê Minh Thắng (2012), Luận văn Tiến sỹ Luật học "Hoàn thiện pháp luật về lao động chưa thành niên trong điều kiện hội nhập quốc tế" của tác giả Trần Thắng Lợi (2012), Luận văn Tiến sỹ Luật học "Hoạt động của lực lượng cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tội phạm về bạo lực gia đình ở Việt Nam" của tác giả Phạm Minh Chiêu (2013), Luận văn thạc sỹ Luật học "Xét xử vụ án có bị cáo là người chưa thành niên theo luật tố tụng hình sự Việt Nam" của tác giả Đỗ Xuân Hồng (2014). Dưới góc độ tài liệu là báo cáo, tạp chí, có một số công trình đăng trên các tạp chí chuyên ngành như bài viết "Tòa án gia đình và người chưa thành niên: 2 luan an các mô hình trên thế giới và việc nghiên cứu thành lập ở Việt Nam" của tác giả Trần Hoài Nam, Tường An, đăng tại Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 7 (168), tháng 4/2010, bài viết "Mô hình tòa GĐ&NCTN ở Việt Nam và Hàn Quốc - nhìn từ góc độ luật so sánh" của tác giả Lữ Thị Hằng, đăng tại Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 1 (377) - kỳ 1, tháng 1/2019, bài viết "Mối liên hệ giữa Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 với Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 về giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình" của tác giả Nguyễn Thị Lan, đăng tại Tạp chí Tòa án nhân dân số 9-10 năm 2017, bài viết "Một số vấn đề về áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng và hoàn thiện pháp luật về xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật" của tác giả Đào Thị Thu An, đăng tại Tạp chí Tòa án nhân dân số 11 năm 2019, bài viết "Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015" của tác giả Phùng Văn Hoàng, đăng tại Tạp chí Tòa án nhân dân số 3 năm 2019… Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu riêng, đầy đủ về tổ chức và hoạt động của Tòa GĐ&NCTN theo Luật tổ chức TAND năm 2014, cũng như hoạt động của Toà này tại TAND Thành phố Hồ Chí Minh. Chính vì lẽ trên, việc nghiên cứu đề tài: "Tổ chức và hoạt động của Tòa gia đình và người chưa thành niên theo Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh" càng trở nên cần thiết và cấp bách nhằm đánh giá những kết quả đạt được, tìm ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất những giải pháp để nâng cao chất lượng hoạt động của Tòa GĐ&NCTN tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và hệ thống TAND nói chung.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.