Luận án tiến sĩ luật học về bộ luật tố tụng dân sự, kinh tế, lao động

[ BỘ GIAO DUC VÀ ĐÀO TẠO | BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI | Phan Hữu Thư CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN DE BAN HANH BỘ LUẬT TÔ TỤNG VỀ DÂN SỰ, KINH TẾ, LAO DONG, HON NHÂN VÀ GIA ĐÌNH Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số ais Bo od 8ð LUAN AN TIEN SY LUAT HOC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: 1. Lé Hong Hanh 2. Hoang Thé Lién ry,% Hà Nội - 2001 Apt che cung, win dé le phapr, cung nhe mot win dé khac, tong bic ay, la vin dé ¢ det va lam ng He Chi Mink | OI CAM DOAN gLôi xin cam doan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN FRUOKC 9H LÍ A 1A NOI GIAON VIÊN THUVIE or‹ lA 40g Pha we Hau Thu NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN AN BLTTDS Bộ luật tố tung dân su BCH Ban chấp hành ‘CHXHCNVN Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam HDDS Hợp đồng dân sự HDKT Hợp đồng kinh tế HDTP Hội đồng thẩm phán HDXX Hội đồng xét xử JICA Japan International Cooperation Agency Cơ quan hợp tác quốc tế Nhat ban Nxb Nhà xuất bản "TAND Toà án nhân dân ‘TANDTC Toà án nhân dân tối cao TNHH Trách nhiệm hữu hạn TIDS Tố tụng dân sự TW Trung ương UNDP United Nation Development Program Chương trình phát triển Liên hiệp quốc UBND Uy ban nhân dân UBTVQH Uy ban thường vụ Quốc Hội UNCITRAL Hội đồng thương mại quốc tế Liên hợp quốc USD Đô la Mỹ VAIT Công ty VOEST ANPINE INTERTRADING VKS Viện kiểm sát 'VNDCCH Việt Nam dân chủ cộng hoà VN Việt Nam XHCN Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG BỘ LUAT TỐ TUNG VE DAN SỰ, KINH TẾ, LAO ĐỘNG, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 1,1. Tính tất yếu khách quan của việc xây dựng Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình 1. Tiền dé kinh tế, xã hội của việc xây dung Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình 1. Tiền đề chính sách và pháp luật 14 he Cơ sở lý luận của việc xây dựng Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình 26 1.

Cải cách về thủ tục-bước đột phá của cải cách tư pháp 26 1. Các quan điểm xây dựng Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình 30 Lode Tính thống nhất trong tổ chức và hoạt động của TAND-cơ sở lý luận của việc xây dựng Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình 36 1. Lý luận và truyền thống pháp lý của Việt Nam về pháp luật tố tụng dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình 50 1. Những xu hướng cải tổ pháp luật tố tụng ở một số nước và những kinh nghiệm đối với việc xây dựng Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao 59 động, hôn nhân và gia đình Việt Nam Chương 2: THỰC TRẠNG, THỰC TIẾN ÁP ĐỤNG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DAN SỰ, KINH TẾ, LAO ĐỘNG, HON NHÂN VÀ GIA BINH VÀ 68 YÊU CẦU HOÀN THIỆN 2.

Đánh giá thực trạng pháp luật tố tụng dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình hiện hành 68 2. Giai đoạn từ năm 1945 đến 1989 68 2. Giai đoạn từ 1989 đến nay 78 VÀ i Đánh giá về những quy định chung 80 2. Đánh giá về phần thủ tục 99 2.

Đánh giá chung 107 2. Thực tiễn áp dụng pháp luật tố tung dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình và yêu cau tiếp tục hoàn thiện liz 2. Sự phân định không rõ ràng về mặt thẩm quyền 113 VY Ấp à Sự vắng mặt những quy định về bồi thường thiệt hại dân sự trong vụ án kinh tế và lao động 125 (0i x⁄5, Sự bất cập giữa các thủ tục tố tụng hiện hành về nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và nghĩa vụ chứng minh 131 2. Những vướng mắc của chế định hoà giải trong các thủ tục tố tụng hiện hành 14I Chương 3: XÂY DỰNG DỰ THẢO BLTTDS - NHỮNG THÀNH QUẢ VÀ 151 NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC HOÀN THIỆN 3.

Quá trình xây dựng Dự thảo BLTTDS - những thành quả đã đạt được và những vấn đề tiếp tục hoàn thiện 15] ce So Quá trình xây dựng Dự thảo BLTTDS 151 3. Về cơ cấu và nội dung các Dự thảo BLTTDS 152 Rdsd. Những thành qua đã đạt được của quá trình xây dựng BLTTDS 159 3. Những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện 160 3.

Những kiến nghị hoàn thiện Dự thảo BLTTDS 163 3. Về phạm vi điều chỉnh của Dự thảo BLTTDS 164 3. Những kiến nghị hoàn thiện một số khái niệm và thuật ngữ dùng trong Dự thảo BLTTDS 167 3. Những kiến nghị hoàn thiện Dự thảo BLTTDS 174 KẾT LUẬN 186 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIÁ 190 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 192 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba BCH TW khoá VIII khang định tiếp tục cải cách tư pháp [22, tr.55-59], trong đó có chú trọng việc cải cách thủ tục tố tụng. Việc xây dựng Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình cũng là một trong những công việc nhằm triển khai chủ trương trên của Đảng ta. Công cuộc cải cách tư pháp ở nước ta có thực hiện thành công hay không phụ thuộc một phần rất lớn vào công cuộc cải cách thủ tục tố tụng. Việc ổn định và tiến tới khẳng định một số thủ tục tố tụng chủ yếu ở VN là mấu chốt của cải cách thủ tục tố tụng.

Ngoài Bộ luật TTHS đã được ban hành và sẽ còn được tiếp tục hoàn thiện để phù hợp với chủ trương của Đảng ta được thể hiện trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba BCH TW khoá VIII |22, tr.57], trong thời gian tới Nhà nước ta cần ban hành Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình. Mục đích của việc ban hành Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình là phải thể hiện được quan điểm của Đảng ta trong việc xây dựng và củng cố nhà nước pháp quyền. Chúng ta đã và đang tiến hành công việc đổi mới toàn diện trong tất cả các lĩnh vực, trong đó việc cải cách tư pháp cũng được Đảng và Nhà nước rất quan tâm. Trong năm 1994 Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi bổ sung Luật tổ chức TAND và Toà kinh tế đã đi vào hoạt động từ 01-07-1994.

Năm 1995, Quốc hội lại tiếp tục sửa đổi bổ sung Luật tổ chức TAND và từ 01-07-1996 có hai toà mới đi vào hoạt động, đó là Toà lao động và Toà hành chính Như vậy, khác với ở một số nước, nơi các toà chuyên trách được thành lập riêng biệt, ở nước ta, các toà chuyên trách này không được thành lập thành một hệ thống Toà án riêng mà được xây dựng thành các toà nằm trong hệ thống TAND. Do đó, mặc dù có những nét khác biệt về thẩm quyền nhưng nhìn chung các quy định về thủ tục tố tụng đều là thủ tục tố tụng tư pháp, nghĩa là được thực hiện thông qua hệ thống TAND. Trong thời gian vừa qua, Nhà nước ta đã ban hành các Pháp lệnh liên quan đến hoạt động xét xử của các toà này. Trước hết phải kể đến các Luật sửa đổi bổ sung Luật tố chức TAND, sau đấy là các Pháp lệnh điều chỉnh các quan hệ tố tụng trong từng lĩnh vực cụ thể, như Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự, Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế, Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động và cuối cùng là Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính.

Đây là bước giao thời để tiến tới ban hành các Bộ luật về các lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc ban hành nhiều Bộ luật về các thủ tục tố tụng khác nhau có thể sẽ gây ra những khó khăn không cần thiết. Do đó, quan điểm đã được Ban soạn thảo BLTTDS chấp nhận là sẽ ban hành một Bộ luật tố tụng chung cho tất cả các lĩnh vực nêu trên trừ lĩnh vực tố tụng hình sự. Thủ tục tố tụng hành chính tuy có những nét giống với thủ tục tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình, nhưng cũng là một lĩnh vực tương đối đặc thù.

Về vấn dé này còn nhiều điểm chưa thống nhất. Có nhiều quan điểm cho rằng cần tách loại hình tố tụng này riêng biệt với tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình. Có những quan điểm khác lại cho rằng cần gộp lại và chỉ nên xây dựng một Bộ luật tố tụng chung cho tất cả các quan hệ về dân sự, kinh tế, lao động và hành chính. Cũng có người cho rằng nên thống nhất chỉ có một loại hình tố tụng là tố tụng tư pháp và đã là thủ tục tố tụng thì không phân biệt, kể cả tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, kinh tế, lao động hay hành chính.

Việc cần thiết phải xây dựng một Bộ luật tố tụng chung cho tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình đã được khẳng định. Sự khẳng định đó thể hiện qua việc Ban soạn thảo BLTTDS đang xúc tiến xây dựng Bộ luật này theo hướng bao gồm cả các quy định tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình. Trong mot thời gian dài, từ 1945 cho đến cuối những năm 80 chúng ta mới ban hành được Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự. Mặc dù trong quá trình thực hiện, Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự cũng còn bộc lộ nhiều điểm khiếm khuyết nhưng đây là một bước phát triển mới về thủ tục tố tụng, là tiền dé cho nhiều quy định của các thủ tục tố tụng sau này như thủ tục tố tụng kinh tế, lao động, hành chính.

Việc ban hành Bộ luật tố tụng về dân sự, kinh tế, lao động, hôn nhân và gia đình là không thể trì hoãn. Hiện nay Nhà nước đang xúc tiến soạn thảo xây dựng BLTTDS theo hướng không chỉ giới hạn phạm vi điều chỉnh của Bộ luật trong khuôn khổ các quan hệ pháp luật tố tung dan sự, mà còn mở rộng sang cả các quan hệ tố tụng kinh tế và lao dộng, hôn nhân và gia đình.