Luận án tiến sĩ Luật học của Bùi Thị Huyền về phiên tòa sơ thẩm dân sự

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÙI THỊ HUYEN PHIEN TOA SO THẤM DÂN SỰ NHỮNG VẤN DE LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN Chuyên ngành: Luật Dân sự Mã số: 62 38 30 01 LUẬN ÁN TIÊN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: I. Dinh Trung Tung 2. Hoang Ngọc Thinh _THƯ VIÊN | TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HẠ NỘI PHÒNG ĐỌC __— 42 A| HÀ NỘI 2008 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đáy là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các so liệu nếu trong luận án là trung thực.

Những két luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bô trong bát kỳ công trình nào khác. Hà nội, ngày 0] tháng 01 năm 2008 TÁC GIÁ LUẬN ÁN Bùi Thị Huyền BANG CHU VIET TAT TRONG LUẬN AN 1.BLTIDS Bộ luật Tố tụng dân sự 2.HDXX Hội đồng xét xử 3.HTND Hội thâm nhân dân 4. HDTPTANDTC Hội đồng thâm phán Toà án nhân dân Tối cao 5.NQ sé 02/2006/NQ - HDTP Nghị quyết số 02/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 Hướng dẫn thi hành các quy định trong phần thứ hai “Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự tại Toà dn sơ thẩm ” của BLTTDS 6.PLTTGQCVADS Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự 7 PLTTGQCTCLD Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động 8 PLTTGQCVAKT Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế 9. PTSTDS Phiên toà sơ thâm dân sự 10.

TANDTC Toà án nhân dân tối cao 11.TAND Toà án nhân dân 12. TTDS Tố tụng dân sự 13.VKS Viện kiểm sát 14.VKSND Viện kiểm sát nhân dân 15.VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân Tối cao 16.XHCN Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC MO ĐẦU. HHHkHcerrksrrrkrerrkksseetkred | CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE PHIEN TOA SƠ THÁM DAN SỰỰ. Khái niệm và vai trò của phiên toà sơ thẩm dân sự.

9 ie 2 Nguyên tắc tiễn hành phiên toà sơ thâm dân sự. 36 vc3, Nội dung các hoạt động tổ tụng và vai trò của các chủ thé tại phiên toà sơ thâm dân sự. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về phiên toà sơ thẩm dân sự.¿-c-cssxscxsxcz 65 CHUONG 2: PHAP LUAT VIET NAM HIEN HANH VE PHIEN TOA SƠ THÁM DAN SU VA THUC TIEN THỰC HIỆN. 78 <2 Quy định chung về phiên toà sơ thâm dan sự va thực tiễn THUG hiỆn.

ch TT TT Hà SE RE gtxgg crrnrưêu 78 '1. Thủ tục tiền hành phiên toà sơ thâm dân sự và thực tiễn th BEE eceer os coonenenanset uneendnevvevs saetevrze=eeesey-eeniizrenpgrigdiieoiiE ruangleieeš 530101 07 CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN VÀ THUC HIỆN PHÁP LUẬT VE PHIÊN TOA SƠ THÁM DAN SỰ Ở VIỆT NAM. Những yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện và thực hiện pháp luật về phiên toà sơ thâm dân sự. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về phiên toà sơ thâm XU.

Một số giải nháp thực hiện pháp ludi về phiên toà sơ thâm S081 10 411100777. 198 DANH MỤC CONG TRINH CUA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BÓ. 202 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.---s 5< ssscsecsse 203 MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài (Quá trình giải quyết vụ việc dân sự có thể trải qua các giai đoạn khác nhau như khởi kiện, thụ lý, hòa giải, chuẩn bị xét xử sơ thâm, phiên tòa sơ thâm, phúc thầm, giám đốc thâm, tái thâm, trong đó, phiên tòa sơ thâm dân sự (PTSTDS) là giai đoạn quan trọng nhất.

Tại PTSTDS, toàn bộ các chứng cứ, tài liệu của vụ việc, những yêu cầu của các bên đương sự được xem xét, đánh giá trực tiếp, công khai, khách quan và toàn điện. Trên cơ sở kết quả PTSTDS, Tòa án ra bản án hoặc quyết định về việc giải quyết toàn bộ vụ việc dân sự, trong đó, xác định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các đương sự. Do đó, nếu việc xét xử tại PTSTDS đạt chất lượng tốt sẽ là cơ sở dé Tòa án ra bản án, quyết định chính xác, khách quan; góp phần hạn chế kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm, khiếu nai theo thủ tục giám đốc thâm, tái thâm; giải quyết dứt điểm tranh chấp giữa các đương sự; én dinh giao luu dan su. Tu do, quyên và lợi ích hợp pháp của các đương sự được bảo vệ kịp thời, ý thức pháp luật của người dân được nâng cao, pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN) được bảo đảm.| Trên sơ sở đường lối đổi mới của Đảng về xây dựng nhà nước pháp quyền, về cải cách tư pháp, tại kỳ hop thứ 5, từ ngày 11 tháng 5 đến ngày 15 tháng 6 năm 2004, Quốc hội khóa XI nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đã thông qua Bộ luật Tổ tụng dân sự (BLTTDS) (có hiệu lực từ ngày 01/01/2005).

BLTTDS 1a kết quả của sự pháp điển hóa quan trọng các quy định pháp luật tố tụng dân sự (TTDS), trong đó có những quy định về PTSTDS. Các quy định vẻ PTSTDS trong BLTTDS đã khắc phục được nhiều diém bat cập, chưa kha thi của các Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự (PLTTGQCVADS), Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế (PLTTGQCVAKT), Pháp lệnh Thi tục giải quyết các tranh chấp lao động (PLTTGQCTCĐ). Đồng thời, théhién việc đổi mới hoạt động xét xử của Tòa án theo tinh than cải cách tư tháp đã được dé ra trong Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời g1ar tỚI: Khi xét xử, các Tòa án phải bảo đảm cho mọi công dân đều bình dang trước pháp luật, thực sự dân chủ, khách quan, Tham phán, Hội thâm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét toàn điện các chứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên, của người bào chữa, bị cáo, nhân chứng, nguyên đơn, bị đơn và những người có quyên, lợi ích hợp pháp dé ra những bản án, quyết định đúng pháp luật có sức thuyết phục và trong thời hạn pháp luật qui định [17, tr. Trên cơ sở kết quả triển khai thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW, Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX đã ra Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

Nghị quyết đã chỉ rõ cần: Đổi mới việc tổ chức phiên tòa xét xử, xác định rõ hơn vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng theo hướng bảo đảm tính công khai, dân chủ, nghiêm minh, nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa xét xử, coi đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp [19, tr. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành BLTTDS cho thấy vẫn còn nhiều bất cập, trong đó có các quy định liên quan đến PTSTDS. Một số quy định về PTSTDS chưa cụ thé, chưa that sự phù hợp với thực tiễn xét xử, dẫn đến việc hiệu và ap dung tại các Tòa án không thông nhật, đòi hỏi cân tiép tục nghiên cứu làm sáng tỏ. Mặt khác, do pháp luật về PTSTDS có nhiều điểm mới nên việc tuân thủ các quy định của BLTTDS vẻ vấn dé này ở một số Tòa án chưa thật sự triệt để.

Điêu này là một trong các nguyên nhân dẫn đến tình trạng "các vụ án về tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình để quá thời hạn vẫn diễn ra; tỷ lệ các bản án, quyết định về kinh doanh, thương mại, lao động bị hủy, sửa cao hơn năm trước; một số bản án dân sự tuyên không rõ ràng, gây khó khăn cho công tác thi hành an" [§1, tr. Vì vậy, việc nghiên cứu những vẫn đề lý luận và thực tiễn thực hiện pháp luật về PTSTDS nhằm nâng cao hiệu quả xét xử của Tòa án là đòi hỏi bức thiết, góp phần thực hiện mục tiêu của Chiến lược cải cách tư pháp, đảm bảo cho "hoạt động xét xử được tiền hành có hiệu quả và hiệu lực cao” [19, tr. Với các ly do trên, nghiên cứu sinh chọn dé tài: "Phiên tòa sơ thẩm dân sự - Những van dé lý luận và thực tiễn" làm nghiên cứu cho luận án tiến sĩ luật học của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài PTSTDS là trung tâm của thủ tục TTDS cho nên PTSTDS luôn được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu pháp luật trong và ngoài nước.

Ở nước ngoài, trong phạm vi mà chúng tôi nghiên cứu có thê thấy một số thông tin liên quan đến nguyên tắc tiến hành PTSTDS, thành phan xét xử sơ thẩm dân sự, nội dung các hoạt động tố tụng và vai trò của các chủ thê tại PTSTDS trong một số tài liệu nước ngoài đã được dịch ra tiếng Việt như: Luật Nhật Bản của Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản; Luật so sánh của Giáo sư Michanel Bogdan; Khái quát hệ thống pháp luật cia Hoa Kỳ của Outline of the U.Lega syetem; Những van dé cơ bản về Liên minh Châu Au và pháp luật cộng đồng Châu Au của Jean - Marc Favret; Các hệ thông pháp luật cơ bản trên thế giới của tác giả Michel Fromont; và một số liệu nguyên bản bằng tiếng nước ngoài như: On Civil Procedure của tac giả J.A Jolowicz; IpazcòancKul npoyecc của tác giả H. Kỷ yếu của dự án VIE/95/017 "Về pháp luật tổ tung dân sự", nội dung của kỷ yêu bao gồm các báo cáo chuyên đề quốc tế, một số tài liệu của nước ngoài trong lĩnh vực TTDS, trong đó có nhiều van đề liên quan đến vai trò của Tòa án và các bên đương sự tại PTSTDS và thủ tục tiến hành PTSTDS. Một số tài liệu hội thảo về pháp luật TTDS do Nhà pháp luật Việt - Pháp tổ chức tại Hà Nội cũng có một số thông tin liên quan đến thành phan Hội đồng xét xử (HDXX) sơ thẩm dân sự, sự tham gia của Viện kiểm sát (VKS) tại PTSTDS. Ở Việt Nam, trong quá trình xây dựng BLTTDS, thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu giải quyết cơ sở lý luận, thực tiễn cho từng van dé của TTDS liên quan đến PTSTDS.

Trong dé tài khoa học cấp bộ: "Van dé tô chức phiên toà và việc thực hiện các quy định của pháp luật to tụng tại phiên toà của Toà án nhán dán", mã số 97-98/043/ĐT của Toà án nhân dân tối cao (TANDTC) đã dé cập đến van dé tổ chức phiên toà nói chung.