Luận án tiến sĩ luật học hệ thống các vật quyền trong pháp luật dân sự việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI LÊ ĐĂNG KHOA HỆ THONG CAC VAT QUYEN TRONG PHAP LUAT DAN SU VIET NAM CHUYEN NGANH: LUAT DAN SU & TO TUNG DAN SU MA SO: 9 38 01 03 NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: 1. BUI ĐĂNG HIẾU 2. HOANG THI THUY HANG HA NOI - 2018 MỤC LỤC Trang PHAN MỞ DAU PHAN TOM LƯỢC TONG QUAN TINH HINH NGHIÊN CUU 1. Đánh giá về công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 2.

Câu hỏi nghiên cứu, giả thiết nghiên cứu, định hướng nghiên cứu 23 của Luận án Chương 1 - LÝ LUẬN CHUNG VE VAT QUYEN 26 26 1. Khái lược một số van đề về vật quyền 1. Những đặc điểm pháp lý của vật quyền 40 1. Những nguyên tắc của vật quyền 46 1.

Phân loại vật quyền và mối liên hệ giữa các vật quyền 49 1. Một số quyền không được coi là vật quyền 56 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 60 Chương 2 - QUYEN SỞ HỮU - VAT QUYEN GOC TRONG HE 62 THONG CAC VAT QUYEN 62 2. Khai niệm quyên sở hữu 66 2. Nội dung quyén sở hữu 2.

Đặc diém, vi trí, vai trò của quyền sở hữu trong hệ thông các vat 70 quyên 74 2. Căn cứ xác lập và thực tiễn xác lập quyền sở hữu 83 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Chương 3 - CAC VAT QUYEN KHAI THÁC LỢI ÍCH TỪ TÀI 85 SAN CUA NGƯỜI KHÁC 3. Khái quát chung về các vật quyên liên quan đên việc khai thác lợi 85 ích từ tài sản của người khác 3. Quyền hưởng dụng 86 3.

Quyền bề mặt 103 3. Quyền địa dịch 116 KET LUẬN CHUONG 3 141 Chương 4— VAT QUYEN BAO DAM 142 4. Khái lược chung về vật quyền bảo dam 142 4. Khái niệm va đặc điểm vật quyền bao dam 150 4.

Căn cứ xác lập vật quyền bảo đảm 154 KET LUẬN CHUONG 4 156 Chương 5 - KIÊN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VE VAT 158 QUYEN 5. Các kiến nghị cụ thé liên quan đến các vat quyền 158 5. Các kiến nghị liên quan đến thực thi pháp luật về vật quyền 171 PHAN KET LUẬN 173 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO i-xv DANH MUC CAC CONG TRINH DA NGHIEN CUU 1-2 Phu luc 1 — Bang so sanh cac vat quyén han ché Phụ lục 2 — Chi tiết Tong quan tình hình nghiên cứu 1-62 Phụ lục 3 — Án lệ 02 1-6 Phục lục 4 -Các vụ việc thực tiễn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ rang và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Những kết luận khoa học của luận án là của cá nhân tôi, chưa từng công bố trong bat kỳ công trình nào khác. Tác giả Luận án Lê Đăng Khoa DANH MỤC TU VIET TAT Viết day đủ Viết tắt Cộng hoà liên bang CHLB Bộ luật dan sự BLDS Bộ luật Dan sự năm 2005 BLDS năm 2005 Bat động sản BĐS Nhà xuất bản Nbx trang tr Uy ban nhân dân UBND PHAN MỞ DAU 1. Tinh cấp thiết của dé tài luận án Chế định vật quyền chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống pháp luật dân sự các nước trên thế giới nói chung. Các vật quyền chỉ được xuất hiện khi mà xã hội đạt đến một trình độ phát triển nhất định.

Các vật quyền có đặc tính cho phép một chủ thê tác động trực tiếp, nhanh chóng đến tài sản mà không bị cản trở bởi người khác. Do vậy, pháp luật dân sự cần quy định các loại quyền này một cách cụ thể, định danh và ghi nhận nội hàm các quyền một cách phù hợp nhất trong điều kiện xã hội nhất định. Pháp luật dân sự phải ghi nhận các vật quyền dé bảo đảm quyên, lợi ích hợp pháp cho các bên chủ thé trong giao lưu dân sự. BLDS năm 2005, sau một thời gian thực thi, cũng đã bộc lộ một số hạn chế nhất định, cần được chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp, ví dụ như quy định về quyền sở hữu, quyền sử dụng hạn chế BĐS liền kề hay một số chế định khác.

Quyên sở hữu được quy định trong Điều 164 BLDS năm 2005 bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt. Tuy nhiên, điều kiện kinh tế nước ta ngày càng phát triển và ngày càng được mở rộng, việc ghi nhận quyền sở hữu như thế nào và nội hàm quyền này bao quát được đến đâu cũng cần phải nghiên cứu làm rõ, để có thể đáp ứng được thực tế của đời sống kinh tế - xã hội. Khi làm rõ quyền của chủ sở hữu thì mới là điều kiện thuận lợi dé cho chủ sở hữu thực hiện việc chuyển giao cho người khác quyền được khai thác sử dụng tài sản của mình, vừa thu được lợi ích kinh tế, vừa bảo đảm quyền năng tuyệt đối của chủ sở hữu tác động lên tài sản. Do vậy, cần nghiên cứu vấn đề nêu trên để đưa ra quy định phù hợp nhất đối với quyền sở hữu.

BLDS năm 2015 đã có những chỉnh sửa, b6 sung BLDS năm 2005 để làm rõ hơn nhiều vấn dé trong pháp luật dân sự, ví dụ bổ sung chế định về chiếm hữu, các quyền khác đối với tài sản, các chế định liên quan đến hợp đồng.Những sửa đổi, bổ sung của BLDS năm 2015 cũng có nhiều những điểm mới nhưng đến thời điểm hiện tại lại chưa có nhiều thời gian dé triển khai thực thi trong thực tế đời sống xã hội. Trong đời sống dân sự, việc sử dụng khai thác tài sản của người khác là một hiện tượng bình thường. Pháp luật dân sự cần tạo ra cơ chế pháp lý dé chủ sở hữu thuận tiện, dễ dàng cho phép người khác khai thác, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản của mình mà vẫn đảm bảo được quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu. Ví dụ, trong lĩnh vực BĐS, chủ sở hữu cho phép người khác khai thác thửa đất của mình, xây nhà chung cư trên đất, xây công trình ngầm dưới đất, sử dụng khoảng không trên đất.đều cần phải có những quy định pháp luật điều chỉnh nhằm bảo đảm quyền lợi cho chủ sở hữu cũng như quyền lợi của người được cấp quyền.

Hoặc ví dụ trong việc xử lý tài sản bảo đảm của người nhận bảo đảm, các khoản nợ vay cần được xử lý một cách thuận tiện, linh hoạt thông qua việc pháp luật cho phép người nhận bảo đảm được tác động trực tiếp đến tài sản mà không bị ràng buộc bởi bat kỳ ai, ké cả từ người bảo đảm tài sản. Do vậy, pháp luật cũng cần tạo ra cho người nhận bảo đảm những cơ chế pháp lý, những quyền năng phù hợp nhất dé thực hiện. Những van dé nêu trên là những van dé còn nhiều bat cập mà quy định của BLDS năm 2005 chưa thé bảo đảm quyền lợi cho các bên trong các quan hệ dân sự, chưa thê tạo hành lang pháp lý cũng như chưa tạo ra cách xử sự hợp lý nhất cho các bên chủ thé đó. Rõ ràng, BLDS năm 2005 được thực thi sau khoảng 10 năm đã bộc lộ những bất cập nhất định, không còn đáp ứng được đòi hỏi từ thực tiễn đời sống kinh tế, xã hội từ những giao lưu dân sự mới nảy sinh, cũng như chưa tạo điều kiện thuận lợi cho việc luân chuyền tài sản từ chủ sở hữu đến người khác dé khai thác, sử dụng, đem lại hiệu quả kinh tế tốt nhất.

Do vậy, đặt ra yêu cầu cần phải có những sửa đổi, bổ sung các quy định của BLDS năm 2005 dé đáp ứng được với thực tế đời sống xã hội. Trong đó, cần phải ghi nhận, sửa đổi và bố sung những quyền đối với tài sản trong pháp luật dân sự dé đảm bảo cho chủ sở hữu cũng như người không phải chủ sở hữu khai thác, sử dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản đó một cách nhanh chóng, thuận tiện, hiệu quả nhất. Ngoài ra, các vật quyền cần được nghiên cứu làm rõ về mặt lý luận dé có thé góp phần xây dựng BLDS Việt Nam hoàn chỉnh hơn, phù hợp hơn, tiếp cận được với pháp luật dân sự của các nước khác trên thế giới. Đồng thời, nghiên cứu về vật quyền cũng góp phần làm rõ về học thuyết pháp lý về vật quyền và trái quyền để vận dụng tốt nhất lý thuyết vật quyền — trái quyền vào trong pháp luật dân sự.

Việc vận dụng lý thuyết trên đem lại lợi ích chung cho hệ thống pháp luật dân sự đứng từ phương diện lập pháp và phương diện thực tiễn. Về cấu trúc pháp luật, trên cơ sở phân biệt giữa vật quyền và trái quyên, nhà làm luật có điều kiện xây dựng các chế độ pháp lý tương ứng cho các quyền tài sản có tính chất khác biệt, để các chủ thể có thể lựa chọn áp dụng phù hợp với hoàn cảnh cụ thê trong giao lưu dân sự. Ở góc độ thực tiễn, vận dụng lý thuyết vật quyền — trái quyền giúp phát huy tốt trong việc khai thác, sử dụng các loại tài sản, nhăm tìm kiếm lợi nhuận, tạo điều kiện thuận lợi cho tài sản của các chủ thé được đưa tài sản vào khai thác hiệu quả trên thị trường. Để góp phần thực hiện được những yêu cầu đặt ra như trên, cần phải có những nghiên cứu một cách tổng quát, toàn diện và đặt trong một chỉnh thê chung nhất về các vật quyền.

Trên thực tế, hiện tại chưa có những công trình nghiên cứu một cách bao quát nhất về những van đề mang tính lý luận đối với các vật quyền. Do vậy, dé đáp ứng cho việc ghi nhận một cách phù hợp, hợp lý, hữu hiệu các vật quyền trong BLDS thì cần có những nghiên cứu sâu, làm rõ về mặt lý luận đối với các vật quyền đó. Nhiều van dé lý luận cần được nghiên cứu như quan niệm chung về các vật quyền, các đặc tính vốn có của vật quyền, các nguyên tắc của chúng, mối liên hệ chung của các vật quyền trong một chỉnh thê thống nhất, hoàn chỉnh. Với những yêu cầu bức thiết đặt ra như đã nêu trên, nghiên cứu sinh đã lựa chọn đi sâu nghiên cứu đề tài “Hé thống các vật quyên trong pháp luật dân sự Việt Nam”.

Kết quả nghiên cứu của đề tài mong muốn đạt được là xây dựng được hệ thống các vật quyên, xây dựng và hoàn thiện quy định cụ thể về các vật quyền, tạo lập được cơ sở lý luận chung về hệ thống các vật quyền, góp phần kiến nghị đối với việc chỉnh sửa, bố sung BLDS, đồng thời là tài liệu phục vụ cho mục đích học tập, giảng day và nghiên cứu sâu hơn về các vật quyên trong thời gian sau này.