Hoàn thiện pháp luật hoà giải thương mại ở Việt Nam - Luận án TS Luật học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ HƯƠNG GIANG ĐỀ TÀI HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOÀ GIẢI THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Hà Nội - 2019 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ HƯƠNG GIANG ĐỀ TÀI HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOÀ GIẢI THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Chuyên ngành đào tạo: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 Người hướng dẫn khoa học: 1. Dương Đăng Huệ 2. Đoàn Trung Kiên Hà Nội - 2019 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này. Tác giả luận án Lê Hương Giang     4 LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS. Dương Đăng Huệ- người hướng dẫn khoa học 1 và TS.

Đoàn Trung Kiên- người hướng dẫn khoa học 2, đã tận tình hướng dẫn tác giả hoàn thành bản luận án này. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, các thầy, cô, anh, chị, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ và đóng góp những ý kiến quý báu để tác giả có thể hoàn thành được đề tài nghiên cứu của mình. Tác giả luận án Lê Hương Giang   5 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ASEAN Association of Southeast Asia Nations Hiệp Hội các quốc gia Đông Nam Á CHLB Đức Cộng hoà liên bang Đức CPTPP Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương EVFTA EU-Vietnam Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do Việt Nam- EU EU European Union Liên minh Châu Âu FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do Luật mẫu UNCITRAL về Luật mẫu về hoà giải thương mại quốc tế của hoà giải thương mại quốc Uỷ ban pháp luật thương mại quốc tế của tế Liên Hợp quốc (2002, sửa đổi bổ sung năm 2018) Nghị định 22/2017/NĐ- Nghị định số 22/2017/NĐ-CP của Chính phủ CP ban hành ngày 24 tháng 02 năm 2017 về hoà giải thương mại NMAS Australian National mediator accreditation system Hệ thống cấp phép hoà giải viên quốc gia Úc Thông tư 22/2018/TT- Thông tư số 22/2018/TT-BTP của Bộ Tư BTP pháp ban hành ngày 26 tháng 02 năm 2018 ban hành và hướng dẫn sử dụng một số biểu mẫu về tổ chức và hoạt động hoà giải thương mại UNCITRAL United Nations Commission on International Trade Law Uỷ ban pháp luật thương mại quốc tế của Liên Hợp quốc VIAC Vietnam International Arbitration Center Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới     6 DANH MỤC CÁC BIỂU MẪU TRONG LUẬN ÁN   STT TÊN BIỂU MẪU Trang 1. Sơ đồ 1: Mối tương quan giữa hoà giải và các phương thức giải 46 quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại khác 2.

Sơ đồ 2: Mối quan hệ giữa các chủ thể trong quan hệ hoà giải 49 thương mại Biểu 1: Thống kê số lượng án kinh tế cấp sơ thẩm từ năm 2006 183 3. đến năm 2013 Biểu 2: Thống kê số lượng án kinh tế phúc thẩm từ năm 2006 184 4. đến năm 2013 Biểu 3: Thống kê số lượng án kinh tế giám đốc thẩm từ năm 185 5. 2006 đến năm 2013 Biểu 4: Thống kê tình hình giải quyết tranh chấp tại Trung tâm 186 6.

Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), số vụ tranh chấp giai đoạn 1993-2017 Biểu 5: Thống kê tình hình giải quyết tranh chấp năm 2015 tại 187 7. VIAC; tỷ lệ giải quyết tranh chấp trong nước và nước ngoài giai đoạn 1993-2015                   7 MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. 5 DANH MỤC CÁC BIỂU MẪU TRONG LUẬN ÁN.

6 PHẦN MỞ ĐẦU. 9 PHẦN TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI. Đánh giá các nghiên cứu trong nước và ngoài nước về các vấn đề liên quan đến đề tài. Đánh giá các nghiên cứu lý luận về hoà giải thương mại.

Đánh giá các nghiên cứu về lý luận pháp luật hoà giải thương mại. Đánh giá các nghiên cứu về thực trạng pháp luật về hoà giải thương mại. Đánh giá các nghiên cứu về các giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoà giải thương mại ở Việt Nam. Những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết.

Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, dự kiến kết quả nghiên cứu. 36 KẾT LUẬN PHẦN TỔNG QUAN. 38 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÒA GIẢI THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI THƯƠNG MẠI. Những vấn đề lý luận về hoà giải thương mại.

Khái niệm và đặc điểm pháp lý của hoà giải thương mại. Phân loại hoà giải thương mại. Vai trò của hoà giải thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay. Những vấn đề lý luận về pháp luật hoà giải thương mại.

Khái niệm pháp luật về hoà giải thương mại. Quá trình hình thành pháp luật về hoà giải thương mại ở Việt Nam. Những yếu tố chi phối pháp luật về hoà giải thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam. Hình thức và nội dung pháp luật hoà giải thương mại.

75 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 81 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOÀ GIẢI THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. Quy định pháp luật về hoà giải viên thương mại. Quy định về điều kiện hành nghề hoà giải viên thương mại.

Quy định về quyền và nghĩa vụ của hoà giải viên thương mại. Quy định pháp luật về tổ chức hoà giải thương mại. Quy định về hình thức tổ chức hoà giải thương mại. Quy định về quyền và nghĩa vụ của tổ chức hoà giải thương mại.

Quy định về thành lập, chấm dứt hoạt động tổ chức hoà giải thương mại. Hoạt động của tổ chức hoà giải thương mại nước ngoài tại Việt Nam. Quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp bằng hoà giải thương mại. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng hoà giải thương mại.

Quy định pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp bằng hoà giải thương mại. Quy định pháp luật về trình tự thủ tục hoà giải thương mại. Quy định về chế độ bảo mật trong hoà giải thương mại. Quy định về thực hiện kết quả hoà giải.

Quy định pháp luật về vai trò của Nhà nước đối với hoạt động hoà giải thương mại. Về nội dung quản lý Nhà nước đối với hoạt động hoà giải thương mại. Về sự hỗ trợ của Nhà nước đối với hoạt động hoà giải thương mại. 134 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

136 CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOÀ GIẢI THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. Định hướng hoàn thiện pháp luật về hoà giải thương mại ở Việt Nam. Đảm bảo thực hiện đúng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chiến lược cải cách tư pháp và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường. Đảm bảo phù hợp với đòi hỏi từ thực tiễn và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế.

Đảm bảo tôn trọng các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động hoà giải thương mại. Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoà giải thương mại ở Việt Nam. Nhóm các giải pháp tổng thể. Nhóm các giải pháp cụ thể về hoàn thiện nội dung pháp luật về hoà giải thương mại.

150 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 168 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 183 9 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, Việt Nam đang trên đà phát triển kinh tế và hội nhập sâu rộng.

Với việc là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), ký kết các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với mức cam kết toàn diện, Việt Nam đang cùng chung sân chơi với các nước phát triển trên toàn cầu. Vì vậy, Nhà nước ta đang nỗ lực tạo lập một nền kinh tế năng động và hiện đại, rà soát và bổ sung hệ thống pháp luật để đảm bảo tương thích với sự phát triển và hội nhập ấy. Mà một trong số đó là việc quan tâm phát triển các phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại hiện đại như Trọng tài hay hoà giải thương mại. Chủ trương thúc đẩy việc sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án nhằm giảm tải cho hệ thống Toà án, cũng như nhằm đa dạng hoá các phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh, đã được thể hiện rõ ở Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 2/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020: “Khuyến khích việc giải quyết một số tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài; Tòa án hỗ trợ bằng quyết định công nhận việc giải quyết đó”.

Luật trọng tài thương mại (2010) là đạo luật quan trọng khẳng định vị trí của hoạt động trọng tài thương mại cũng như là nền tảng pháp lý vững chắc giúp phương thức này phát triển. Đối với phương thức hoà giải thương mại, mặc dù từ năm 1997, Việt Nam đã có quy định về việc ưu tiên sử dụng hoà giải để giải quyết tranh chấp thương mại, cụ thể Điều 239 Luật thương mại (1997) đã quy định: “… Các bên tranh chấp có thể thoả thuận chọn một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân làm trung gian hoà giải. Trong trường hợp thương lượng hoặc hoà giải không đạt kết quả thì tranh chấp thương mại được giải quyết tại Trọng tài hoặc Toà án”. Cho đến Luật thương mại (2005), Điều 317 vẫn ghi nhận: “Hoà giải giữa các bên do một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận chọn làm trung gian hoà giải”.

Nhưng thực tiễn giải quyết tranh chấp thương mại cho thấy, các quy định này vẫn mang tính hình thức, chưa đáp ứng được mong đợi của các nhà đầu tư, vì thế 10 việc ban hành văn bản pháp lý cụ thể hoá nội dung pháp lý về hoà giải thương mại là cần thiết.