Luận án Tiến sĩ Luật học: Đương sự trong tố tụng dân sự - Lý luận và thực tiễn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẠT HÀ NỌI NGUYEN TRIEU DUONG TRUNG TAM THONG TIN THY VIEN TRUONG GA! HỌC LUẬT HA NỘI, PHONG ĐỌP — _4 2 | ĐƯƠNG SỰ TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ - MỘT SỐ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIÊN Chuyên ngành: Luật Dan sự Mã số: 62 38 30 01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUAT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. HOANG NGỌC THỈNH 2. HÀ THỊ MAI HIẾN HÀ NỘI - 2010 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận an là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Triều Dương DANH MỤC CÁC CHU VIET TAT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN BLDS : Bộ luật Dan su BLDS 2005 : Bộ luật Dan su nước CHXHCN Việt Nam nam 2005 BLLD : Bộ luật Lao động nước CHXHCN Việt Nam BLTTDS : Bộ luật Tổ tụng Dân sự BLTTDS 2004 : Bộ luật Tố tụng Dan sự nước CHXHCN Việt Nam năm 2004 BPKCTT : Biện pháp khẩn cấp tạm thời CNXH : Chủ nghĩa xã hội HĐTP : Hội đồng thẳm phán HDXX : Hội đồng xét xử Nxb : Nhà xuất bản PLTTGQCTCLD 1996 : Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996 PLTTGQCVADS 1989 : Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989 PLTTGQCVAKT 1994 : Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994 QHPL : Quan hệ pháp luật TA : Toà án TAND : Toà án nhân dân TANDTC : Toà án nhân dân Tối cao tr. : Trang TTDS :Tố tụng dân sự VA : Vụ án VADS : Vụ án dân sự VDS : Việc dân sự VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dan VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân Tối cao VVDS : Vụ việc dân sự XHCN : Xã hội chủ nghĩa MUC LUC Trang MO BAU | Chương | MOT SO VAN DE LÝ LUẬN : VE DUONG SU TRONG TO TUNG DAN SU 11. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của đương sự trong tổ tụng dân sự 7 l.

Khái niệm đương sự trong tố tụng dân sự 7 1,15, Đặc điểm của đương sự trong tố tụng dân sự 14 1. Vai trò của đương sự trong quan hệ pháp luật tô tung dân sự .2 Cơ sở XắC định thành phần, tư cách, năng lực chủ thể và cơ sở quy 23 định quyên và nghĩa vụ của đương sự 1.1 Cơ sở xác định thành phan, tư cách của đương sự 23 1.2 Năng lực chủ thé của đương sự 30 L238 Cơ sở quy định quyền và nghĩa vụ tố tụng dân sự của đương sự 34 1. Khái quát về sự hình thành với phát triển các quy định của pháp 40 luật tô tụng dân sự Việt Nam về đương sự I 3a Giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 40 | Be Giai đoạn từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1989 44 1 oye Giai đoạn từ sau năm 1989 đến năm 2004 49 1. Giai đoạn từ sau năm 2004 đến nay 51 1.

Quy định về đương sự của pháp luật một số nước trên thế giới 52 1. Quy định về đương sự trong pháp luật một số nước thuộc hệ thống 54 pháp luật Châu Au lục địa 1. Quy định về đương sự trong pháp luật một số nước thuộc hệ thống 60 pháp luật Common Law Kết luận Chương 1 68 Chương 2 QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT TO FUNG DAN SỰ 7 VIỆT NAM HIEN HANH VE DUONG SỰ Deed Thanh phần, tư cách, nang lực chủ thể của đương sự trong tố tụng 71 dan su Thanh phan, tu cách của đương sự trong tố tụng dân sự 2. Năng lực chu thé của đương sự 2.

Năng lực chủ thé của đương sự trong tố tụng dân sự 22. Quyền, nghĩa vụ chung của đương sự 2. Các quyền thê hiện quyền tự định đoạt của đương sự Betas den Các quyền, nghĩa vụ của đương sự trong hoạt động cung cấp chứng cứ, chứng minh 2. nghĩa vụ khác của đương sự 2.

Quyền, nghĩa vụ của từng đương sự 2. Quyền, nghĩa vụ của nguyên đơn 2. Quyền, nghĩa vụ của bị đơn Dvds Quyền, nghĩa vụ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan 2. Quyền, nghĩa vụ của người yêu cầu 2.5 Quyền, nghĩa vụ của người liên quan 2.

Việc kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự Kết luận Chương 2 Chương 3 THUC TIEN THỰC HIỆN, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TÓ TỤNG DÂN 142 SỰ VE DUONG SỰ 3. Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về đương sự Sule Thực tiến Tòa an thực hiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về đương sự 3. Thực tiễn đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng 161 3. L0: Nguyên nhân của một số hạn chế trong thực tiễn thực hiện các quy 164 định của pháp luật tố tụng dân sự về đương sự Dede Phương hướng và giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật 169 tô tụng dân sự về đương sự la Fats Phương hướng hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự về đương sự 169 3.

Giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về 177 đương sự Kết luận Chương 3 189 KET LUẬN 190 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BÓ 19] CUA TÁC GIÁ LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 192 PHỤ LỤC 201 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Pháp luật không chỉ quy định các quyên và nghĩa vụ về dân sự cho các chủ thể mà còn gh nhận các phương thức giải quyết nhăm bao đảm thực thi các quyền, nghĩa vụ nay. Trong đó, việc bảo dam thực thi các quyên, nghĩa vụ về đân sự băng VIỆC giải quyết của TA theo thủ tục TTDS là một phương thức giải quyết trực tiếp, hiệu quả và kịp thời. Mục đích của việc quy định trình tự, thủ tục giải quyết các VVDS nhăm bảo đảm thuận tiện để đương sự có thé tham gia t6 tụng thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời bảo đảm cho TA có thể giải quyết nhanh chóng và chính xác VVDS.

Vì vậy, để xây dựng một thủ tục tố tụng hợp lý và khoa học thì phải giải quyết một cách hợp lý mối quan hệ giữa đương sự với TA, trên cơ sở vừa bảo đảm mở rộng và tạo mọi thuận lợi để đương sự được tham gia và thực hiện được các quyền và nghĩa vụ của mình, vừa bảo đảm cho TA có thé thuận lợi trong việc thực hiện quyền lực Nhà nước về tư pháp dân sự. Đương sự trong TTDS là một trong những chủ thể không thể thiếu trong quá trình TA giải quyết VVDS. Đương sự có vai trò đặc biệt quan trọng trong TTDS, bởi vì lợi ich của họ là nguyên nhân và mục đích của quá trình tô tụng. Tuy nhiên, vai trò của đương sự trong TTDS cũng có sự khác nhau thông qua các quy định pháp luật TTDS của các nước thuộc các hệ thống pháp luật cơ bản trên thế giới.

Đối với các nước mà pháp luật TTDS theo mô hình tranh tụng thì đương sự đóng vai trò chủ động, quyết định diễn biến, trình tự tố tụng, còn các nước mà pháp luật TTDS theo mô hình thâm xét thì đương sự có vai trò thụ động hơn, vai trò trung tâm thuộc về TA. Vì vậy, nghiên cứu và nhận thức đúng dan vai trò của đương sự là cơ sở quan trọng để hoàn thiện pháp luật TTDS về đương sự. Nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về đương sự trong TTDS có ý nghĩa rất lớn trong việc nhận thức đầy đủ về chủ thé này nhăm xác định thành phan, tư cách đương sự trong VVDS, đồng thời tạo cơ sở cho việc xác định quyên và nghĩa vụ tô tụng chung của đương sự cũng như quyên nghĩa vụ của mỗi đương sự ở những vị trí t6 tụng khác nhau. Để bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tô chức trong các quan hệ dân sự, hôn nhân gia định, kinh doanh — thương mại, lao động đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, trên cơ sở kế thừa, phát triển và pháp điển hóa những quy định của các văn bản pháp luật TTDS trước đây, BLTTDS 2004 đã được Quốc hội khóa XI kỳ họp thứ Năm thông qua ngày 15 tháng 6 năm 2004.

Đương sự được quy định tại Mục 1 Chương VI (từ Điều 56 đến Điều 62) va tại Chương XX (từ Điều 313 đến Điều 314; Điều 316, 317. BLTTDS 2004 đã khắc phục được đáng kể những hạn chế, bất cập của các quy định về đương sự trong các văn bản pháp luật trước đó. Tuy nhiên, một số quy định về đương sự trong BLTTDS 2004 còn chưa đầy đủ, thiếu cụ thể - thậm chí còn mâu thuẫn cần được nghiên cứu toàn diện nhằm góp phan hoàn thiện, tạo điều kiện cho việc giải quyết các VVDS của TA được nhanh chóng và chính xác. Thực tiễn giải quyết các tranh chấp, các yêu cầu dan sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động trong thời gian qua cho thấy các đương sự rất khó khăn và ling túng trong việc tham gia tổ tụng và thực hiện các quyền và nghĩa vụ tổ tụng của minh hoặc có những hành vi cản trở hoạt động tố tụng.

Ngoài ra, không ít các TA đã có sai lầm như xác định sai thành phần và tư cách của đương sự, xâm phạm việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ tổ tụng của đương sự, từ đó dẫn đến hậu quả là quyềr. và nghĩa vụ của các đương sự không được xác định một cách chính xác hoặc khéng được bao đảm, nhiều bản án, quyết định của TA đã bị huỷ vì những sai lầm đó. Xuất phát từ thực trạng trên, việc tìm hiểu đương sự trong TTDS là van dé có ý nghĩa lý luậr và thực tiễn quan trọng. Qua việc tìm hiểu đương sự trong TTDS giúp chúng ta có cách nhìn tổng quan hơn về đương sự trong TTDS, đồng thời có ý nghĩa trong việc xác định thành phần, tư cách, quyền và nghĩa vụ của đương sự phục vụ cho quá trình giả quyết VVDS, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Tình hình nghiên cứu dé tài Có thả thấy, trong thời gian trước khi có BLTTDS 2004, chưa có một công trình khoa hoc nào nghiên cứu day đủ và chi tiết về đương sự trong TTDS.