Luận án tiến sĩ luật học - Cơ chế giải quyết tranh chấp trong tư pháp quốc tế và thực tiễn Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT DONG THỊ KIM THOA LUAN AN TIEN SY LUAT HOC HÀ NỘI, 2013 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT DONG THỊ KIM THOA Chuyên ngành : Luật Quốc tế Mã số : 62 38 60 01 LUẬN ÁN TIEN SY LUẬT HOC (Bản in - nộp sau khi bảo vệ cấp Đại học Quốc gia Hà Nội) NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC: PGS.NGUYEN BA DIEN HA NOI, 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan day là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các so liệu nêu trong Luận ứn là trung thực. Những ket luận khoa học của Luận an chưa từng được công bỗ trong bat kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Đồng Thị Kim Thoa MỤC LỤC MỞ ĐẦU CHUONG 1.

MOT SO VAN ĐÈ CHUNG VE CƠ CHE GIẢI QUYẾT TRANH CHAP TRONG TU PHAP QUOC TE VIET NAM 15 1. KHAI NIEM VA CAC YEU TO CAU THANH CO CHE GIAI QUYET TRANH CHAP TRONG TU PHAP QUOC TE VIET NAM 15 1. Khái niệm “cơ chế giải quyết tranh chấp trong TPQT Việt Nam” 15 1. Các yếu tố cau thành cơ chế GQTC trong TPQT Việt Nam 23 1.

CƠ SỞ PHÁP LY DIEU CHỈNH CO CHE GIẢI QUYẾT TRANH CHAP TRONG TPQT VÀ LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM 55 1. Pháp luật quốc gia 55 1. Điều ước quốc tế 56 1. Tập quán quốc tế 61 1.

CÁC TIÊU CHÍ XÂY DỰNG CƠ CHÉ GIẢI QUYÉT TRANH CHÁP TRONG TPQT VIỆT NAM 62 1. Tính hiện đại 62 1. Tính đồng bộ và đầy đủ 64 1. Tính khả thi 67 CHƯƠNG 2.

THUC TRẠNG CO CHE GIẢI QUYÉT TRANH CHAP TRONG TƯ PHÁP QUOC TE VIỆT NAM 69 2. THUC TRẠNG TRANH CHAP TRONG LĨNH VUC QUAN HỆ TPQT Ở VIỆT NAM 69 2. Các loại tranh chấp dân sự có YTNN phổ biến, thường gặp 69 2. Đánh giá tông quan về nguyên nhân và hệ quả gia tăng tranh chấp dân sự có YTNNở Việt Nam 73 2.

ĐÁNH GIA TONG QUAN THUC TRANG PHÁP LUẬT VIET NAM HIEN HANH LA CO SO PHAP LY GIAI QUYET TRANH CHAP TRONG TPQT 74 2. Những thành tựu dat được và ưu điểm của pháp luật về GQTC trong TPQT 74 2. Những tồn tại, hạn chế và bất cập của hệ thống pháp luật về GQTC trong TPQT Việt Nam 79 2. CÁC PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHAP NGOÀI TO TUNG TOA ÁN Ở VIỆT NAM VÀ QUY TRÌNH, THỦ TỤC CHUNG GQTC DÂN SỰ CÓ YTNN 80 2.

GQTC bằng thương lượng và thông qua trung gian - hòa giải 80 2. GQTC bang trọng tài 81 2. Phương thức GQTC ngoài tố tụng tòa án theo mô hình hỗn hợp 86 2. PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHAP TẠI TOA AN VIỆT NAM VÀ QUY TRÌNH, THỦ TỤC TO TUNG DÂN SỰ QUOC TE 87 2 2.

Tổng quan thực tiễn sử dụng phương thức GQTC tại tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự quốc tế 87 2. Thủ tục tố tụng dân sự quốc tế tại Tòa án Việt Nam 88 2. Công nhận, cho thi hành tai Việt Nam bản án tòa án nước ngoài 118 2. Tham quyền và thủ tục của tòa án đối với hoạt động GQTC bang trọng tài trong TPQT 124 2.

HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CHỦ THẺ TRONG QUY TRÌNH GIẢI QUYÉT TRANH CHÁP TRONG LĨNH VỰC TPQT Ở VIỆT NAM 133 2. Các bên tranh chấp (đương sự) 133 2. Các chủ thé tham gia giải quyết tranh chấp 148 2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VE CƠ CHE GQTC TRONG TPQT VIỆT NAM TỪ THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIÊN ÁP DỤNG 157 2.

Về mối liên hệ (tác động qua lại) giữa các thành tố của cơ chế GQTC 157 2. Đánh giá tông quan những ưu điểm và nhược điểm cơ bản 163 2. Nguyên nhân của thành tựu đạt được và tôn tai, hạn chế cơ bản 169 CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIEN CO CHE GIẢI QUYET TRANH CHAP TRONG TƯ PHAP QUOC TE VIỆT NAM TRONG TIEN TRINH CAI CACH TU PHAP VA HOI NHAP QUOC TE 172 3.

MOT SO YEU CAU CO BAN TRONG VIEC HOAN THIEN CO CHE GIAI QUYET TRANH CHAP TRONG TPQT VIET NAM 172 3. PHUONG HUONG CHUNG HOAN THIEN CO CHE GIAI QUYET TRANH CHAP TRONG TPQT VIET NAM 178 3. NHUNG GIAI PHAP CU THE GOP PHAN HOAN THIEN CO CHE GIAI QUYET TRANH CHAP TRONG TPQT VIET NAM 179 3. Nhóm giải pháp về hoàn thiện thé chế (quy định pháp luật) 179 3.

Nhóm giải pháp về hoàn thiện các thiết chế GQTC 202 3. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực các chủ thé tham gia GQTC 204 KẾT LUẬN CHUNG 208 DANH MỤC CONG TRÌNH KHOA HOC CUA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN 210 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 211 DANH MUC CAC KY HIEU VA CHU VIET TAT ADR Phương thức giải quyết tranh chap thay thé (ngoài tố tụng tòa án) ASEAN Hiệp hội các nước Đông Nam Á BLDS Bộ luật Dân sự HĐTTTP Hiệp định tương trợ tư pháp GQTC Giải quyết tranh chấp QPXD Quy phạm xung đột TAND Tòa án nhân dân TANDTC Tòa án nhân dân tối cao TTTP Tương trợ tư pháp TPQT Tư pháp quốc tế TTTM Trọng tài thương mại TTDS Tố tụng dân sự TPQT Tư pháp quốc tế TMQT Thương mại quốc tế TTTMQT Trọng tài thương mại quốc tế UNCITRAL Uy ban Luật thương mại quốc tế của Liên hợp quốc UNIDROIT Viện quốc tế về nhất thể hoá pháp luật tư VBPL Văn bản pháp luật VIAC Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế bên cạnh Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam XHCN Xã hội chủ nghĩa YTNN Yéu tô nước ngoài DANH MỤC CÁC HÌNH VE Hinh 1. Sơ đồ tổng quát Quy trình giải quyết tranh chấp có yếu tố nước ngoài tại Tòa án Việt Nam (trang 43). Mô hình tổng quát Cơ chế giải quyết tranh chấp trong tư pháp quốc tế Việt Nam (trang 54).

LÝ DO CHỌN NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI Cùng với quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các quan hệ dân sự theo phạm vi rộng (gồm quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mai, lao động) phát trién ngày càng đa dạng, phong phú và hệ quả là các tranh chấp có yếu tố nước ngoài (YTNN) cũng gia tăng về số lượng và tính chất phức tạp. Giải quyết tranh chấp có YTNN là yêu cầu tất yếu ở bất kỳ quốc gia nào. Trong bối cảnh đó, xây dựng và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp (GOTC) trong tư pháp quốc tế (TPOT) là một trong những van đề pháp ly quan trọng ở các nước và Việt Nam; bởi những lý do cơ bản sau đây: Một là, về lý luận: Cơ chế pháp lý GQTC có YTNN là lĩnh vực có nhiều tính chất phức tạp cả về lý luận và thực tiễn. Đây là lĩnh vực trọng tâm của tư pháp quốc tế Việt Nam cũng như bất kỳ một quốc gia nào khác, trong đó tập trung các yếu tố thể chế, thiết chế và nguồn lực liên quan đến rất nhiều chế định pháp luật khác nhau nhưng có liên hệ mật thiết với nhau.

Trong khoa học TPQT cũng như công tác lập pháp và thi hành pháp luật, đây là lĩnh vực luôn đặt ra nhiều thách thức, do liên quan đến nhiều vấn đề phức tạp như chủ quyền quốc gia, trật tự công cộng, hội nhập quốc tế. Trong tiến trình thực hiện chính sách chủ động hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước, một trong những yêu cầu quan trọng, có ý nghĩa quyết định là tao lập nên tảng pháp lý làm “bệ đỡ” cho quá trình hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyên của Việt Nam. Do đó, việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cơ chế GQTC trong lĩnh vực TPQT là yêu cau cấp thiết, có ý nghĩa lớn. Trong tiến trình này, Việt Nam cần nghiên cứu, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về giải quyết các loại tranh chấp trên cơ sở bảo đảm độc lập chủ quyên, an ninh quốc gia.

Hai là, về thực tiễn: Các tranh chấp có YTNN ngày càng gia tăng trong điều kiện Việt Nam đang đây mạnh công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyên, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế. Đây là yếu tố khách quan đòi hỏi sự điều chỉnh kịp thời về pháp lý cũng như nghiên cứu thoả đáng về khoa học. Mặc dù đã có những bước tiến đáng ké song nhìn chung pháp luật Việt Nam về giải quyết các tranh chap 5 có YTNN hiện vẫn còn tồn tại nhiều hạn ché, bat cập trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành cơ chế này trên thực tế. Điều này đã và đang thể hiện rất rõ nét trong quá trình ký kết, tham gia các điều ước quốc tế cũng như xây dựng và thực thi hệ thống quy định pháp luật trong nước về TPQT.

Ba là, về khía cạnh khoa học: Ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam, cho đến nay chưa có một công trình khoa học pháp lý nào nghiên cứu và làm sáng tỏ một cách day đủ, toàn diện các vấn dé lý luận và thực tiễn về cơ chế GQTC trong lĩnh vực TPQT (diéu này tiếp tục được luận giải rõ hon trong mục II dưới đây). “Khoảng trống” đó cần tiếp tục được nghiên cứu nhằm bồ sung các luận cứ khoa học, góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học cho hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật. Những nội dung trình bày trên đây là lý do chính yếu đề tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Cơ chế giải quyết tranh chấp trong tư pháp quốc tế và thực tiên Việt Nam” trong khuôn khô Luận án tiến sỹ luật học này, với mong muốn góp phan bồ sung, hoàn thiện khoa học TPQT Việt Nam gắn với mục tiêu lập pháp và thực thi pháp luật. II TINH HÌNH NGHIÊN CUU LIEN QUAN DEN DE TÀI 2.

Tình hình nghiên cứu dé tai trong khoa hoc TPQT nước ngoài Ở các nước, bên cạnh các giáo trình về TPQT có rất nhiều công trình khoa học về TPQT, trong đó có thể kê đến một số tác phâm tiêu biểu, quen thuộc với Việt Nam như: CMV.Clarkson and Jonathan Hill (2002), Jaffey on the Conflict of Laws, second edit. (Butter worths Lexis Nexis TM); Michael Akehurt (1999), “Jurisdiction in International law’, in W. Michael Reisman, ed., Jurisdiction in International law (Ashgate: Dartmouth); Adrian Briggs (2002), The Conflict Of Law, Oxford University Press; Bernard Audit (Giáo sư dai hoc Paris II) (2000), Droit international privé, Nhà xuất ban Economica; Jean Derruppe (2005), 7 pháp quốc tế (Sách tham khảo), Bản dich tiếng Việt của Nha pháp luật Việt — Pháp — Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Eugene F. Scoles, Peter Hay, Patrick J.

Symeonides (2000), Conflict of Laws, West Group Press; Friedrich K.Juenger (1992), Choice of law and Multistate Justice, Martnus nijhof Publishers; Golberg S. (1992), Dispute Resolution, Litles, Brownm &Co., Boston; Hans van Houte (2002), The law of international trade, Sweet &Maxwell; J. Collier (2001), Conflict of Law, 3"! ed, Cambridge University Press 2001; James J.