Luận án tiến sĩ luật học - Hoàn thiện pháp luật hàng hải Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI a KHOA LUAT Nguyễn Thi Nhu Mai NHUNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA VIEC HOAN THIEN | PHAP LUAT HANG HAI VIET NAM Chuyên ngành: Lý luận Nhà nước và Pháp quyền Ma số: 5.01 LUAN AN TIEN Si: LUAT HOC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: 1.TS luật học.TS luật học. Nguyễn Cửu Việt Hà nội - Năm 2004 MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tất MỞ ĐẦU Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT 12 HÀNG HẢI VIỆT NAM dc]: Khái niệm chung 12 1;1 21; Thuật ngữ "luật hàng hai" 12 1. Đối tượng điều chỉnh của pháp luật hàng hải Việt Nam 15 La xả: Chủ thể của pháp luật hàng hải Việt Nam 21 1.

Phương pháp điều chỉnh của pháp luật hàng hải Việt 26 Nam L4 2; Nguồn của pháp luật hàng hải Việt Nam 31 1. Một số đặc thù cơ bản khác của pháp luật hàng hải VN 4] Lộ PP Định nghĩa pháp luật hàng hải Việt Nam 49 12: Quan hệ giữa pháp luật hàng hải Việt Nam với pháp luật 58 quốc tế và các luật khác trong HTPL Việt Nam 12:1: Pháp luật hàng hải và luật dân sự, kinh tế 58 13. Pháp luật hàng hải và luật thương mại 60 12:3. Pháp luật hàng hải và luật môi trường 63 1.

Pháp luật hàng hải và luật bảo hiểm 65 REPS Pháp luật hàng hải và pháp luật quốc tế, luật biển quốc tế 67 1. Pháp luật hàng hải và luật hành chính 76 1. Pháp luật hàng hải và tư pháp quốc tế 78 l5, Pháp luật hàng hải với các luật khác 82 1.3 Vị trí, vai trò của pháp luật hàng hải trong HTPL VN 85 1.1 Vi trí của pháp luật hang hải trong HTPL Việt Nam 85 LỆ 022 Vai trò của pháp luật hàng hải Việt Nam 89 Chương 2. LƯỢC SUPHAT TRIEN VÀ THỰC TRẠNG CUA PHÁP LUAT 92 HÀNG HẢI VIỆT NAM 2.

Vài nét về sự hình thành luật hàng hải của một số nước 92 trên thế giới Zee Lược sử phát triển và thực trạng của PLHHVN 102 221 Giới thiệu chung 102 23. Pháp luật hàng hải Việt Nam thời kỳ đến năm 1990 104 yee3 Pháp luật hàng hải Việt Nam từ 1991 đến nay 122 Chuong 3. NGUYÊN TAC VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 154 HÀNG HẢI VIỆT NAM als Các yếu tố tác động đến sự phát triển của PLHHVN 3. Xu hướng phát triển vận tải biển và luật hàng hải quốc tế 3.

Xu hướng hội nhập KTQT, phát triển kinh tế biển 3:2: Nguyên tắc hoàn thiện pháp luật hàng hải Việt Nam 3. Các giải pháp cụ thể Phun Hoàn thiện pháp luật hàng hải nội dung 3.3„i„1 Hoàn thiện pháp luật về cảng biển i5 Lộ? Đề xuất tham gia các điều ước quốc tế 3.3 Sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hàng hải Việt Nam 3.4 Hoàn thiện các van bản dưới luật KP FS Be Hoàn thiện các luật khác trong hệ thống luật Việt Nam 3:3:2: Hoàn thiện pháp luật hàng hải hình thức 3.1 Hoàn thiện pháp luật tố tụng hàng hải 3:3,/2122 Hoàn thiện pháp luật tố tụng về bắt giữ tàu KẾT LUẬN DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 225 PHỤ LỤC 1 234 PHỤ LỤC 2 242 DANH MUC CAC CHU VIET TAT B/L Bill of Lading - Vận đơn đường biển BIMCO The Baltic and International Maritime Council - Uy Ban Hang hai Khu vuc Baltic Và International Convention! on Civil Liability for Oil Pollution Damage, 1992 - Công ước QT về Trách nhiệm Dân sự chủ tàu đối với thiệt hại do ô nhiễm dầu, 1992. CMI Commité Maritime Interantional - Uy ban hang hải quốc tế ESCAP Economic and Social Commission for Asia and the Pacific - Uy ban kinh tế Châu A - Thái bình đương GATS General Agreement on Trade in Services - Thoả thuận chung vé Thuong mai va Dich vu ICC International Comercial Committee - Uy ban Thuong mai QT ILO International Labour Organization - Tổ chức Lao động QT IMO International Maritime Organiazation-Tổ chức hàng hai QT INMARSAT Convention on the International Maritime Satellite Organization, 1976, and Operating Agreement on the Convention on the International Maritime Satellite Organization, 1976 -- Công ước quốc tế về viễn thám toàn cầu, 1976 và Thoa thuận khai thác. ISPS CODE International Ship and Port Facility Security Code (SOLAS Amendments 2002) — Bộ luật quốc tế về An ninh Tàu va Bến cảng và bổ sung sửa đổi 2002 của SOLAS PSC Port State Control - Kiểm tra của Quốc gia có cảng.

STCW International Conventiona on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers, 1978/1995 — Công ước quốc tế về Tiêu chuẩn huấn luyện, cấp chứng chi va trực ca cho thuyền viên, 1978/1995. ` UNCITRAL United Nations Commision on the Intemational Trade Law Uy ban của Liên Hop quốc về Luật Thuong mại quốc tế. UN United Nations - Liên hợp quốc UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development — Uy ban phát triển thương mại quốc tế. WTO World Trade Organization - Tổ chức thương mại thế giới Un MO DAU 1.

Tinh cấp thiết của Đề tài Từ xa xưa, cùng với sự phát triển của giao lưu buôn bán bằng thương thuyền giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ, trải qua quá trình hàng trăm năm, từng bước các tập quán, sau này là các nguyên tắc và chế định hàng hải đã được hình thành và phát triển, tạo khung pháp lý điều chỉnh hoạt động sử dụng tàu và biển vào mục đích thương mại, góp phần khuyến khích sự phát triển vận tải biển ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thé giới. Tau và đại đương là hai đối tượng cơ bản và quan trọng nhất của pháp luật hàng hải. Khai thác tàu biển một cách an toàn và hiệu quả, đồng thời bảo đảm việc giữ gìn môi trường trong lành của biển và đại dương không chỉ là trách nhiệm của từng quốc gia mà còn là trách nhiệm chung của cả cộng đồng thé giới. Ngày nay, khối lượng hang hoá vận chuyên bằng đường biển trên thé giới nói chung và Việt Nam nói riêng ngày càng gia tăng đã dẫn đến sự phát triển cả về số lượng cũng như về chất lượng của đội tàu buôn.

Hơn nữa, phương thức vận chuyển hàng hoá bằng đường biển cũng ngày càng được phát triển theo hướng hiện đại hoá, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại đường biển và điều này đòi hỏi pháp luật hàng hải ngày càng phải hoàn thiện cho phù hợp với tình hình thực tế. Với ưu thé vận chuyển được khối lượng hàng lớn, khoảng cách xa, giá thành rẻ nên hầu hết hàng hoá xuất nhập khâu của thế giới được vận chuyển bằng đường biển. Với Việt Nam, hàng hoá xuất nhập khẩu được vận chuyên bằng đường biển chiếm hơn 90% tổng hàng hoá xuất nhập khẩu và số hàng hoá này được vận chuyển đến hàng trăm nước trên thế giới [10-tr. Chính vì vậy, nói đến pháp luật hàng hải không thể không đề cập đến đặc điểm mang tính quôc tê của nó.

6 Trong những năm qua, nhất là ké từ khi Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 1990 được ban hành, pháp luật hàng hải của nước ta đã từng bước được xây dựng và hoàn thiện đã góp phần không nhỏ vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Tuy vậy, với sự phát triển của các luật khác trong hệ thông pháp luật Việt Nam, sự sửa đổi, bổ sung của điều ước quốc tế về hàng hải và sự phát triển ca n gành hàng hải Việt Nam trong thời gian qua, pháp luật hàng hải Việt Nam đang ngày càng bộc lộ nhiều bất cập, đòi hỏi cần có sự nghiên cứu, xem xét, sửa đổi bổ sung nhằm phục vụ hiệu quả chiến lược chủ động hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Do vậy, J dé tài: "Những vấn dé lýy luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật hang hai Việt Nam" là một van dé có tính cấp thiết cả trên phương điện lý luận và thực tiên, cân được nghiên cứu trong giai đoạn hiện nay. Tình hình nghiên cứu đề tài Các nghiên cứu về thực tế áp dụng pháp luật hàng hải đã được nhiều nhà khoa học pháp lý và những nhà khoa học kinh tế Việt Nam nghiên cứu từng phan và đưới các góc độ, khía cạnh nghiên cứu khác nhau.

Trong những công trình nghiên cứu, những bài viết đã được công bố, các vấn dé về thực tiễn áp dụng và dé xuất hoàn thiện Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 1990, tổ tụng về bắt giữ tàu, đã được dé cập ở những mức độ khác nhau. Trong số các công trình khoa học này có thể kể đến như: Đề án xây dựng "Pháp lệnh về tố tụng bắt giữ tàu" từ năm 1999 do Toà án Tối cao chủ trì nghiên cứu, Đề án "Bộ luật Hàng hải Việt Nam sửa đôi" do Bộ Giao thông Vận tải chủ trì nghiên cứu, Đề tài nghiên cứu khoa học độc lập cấp nhà nước "Những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển pháp luật về thương mại và hàng hải quốc gia và quốc tế trong điều kiện Việt Nam hội nhập khu vực và thế giới" do Trường đại học Ngoại thương chủ trì; Bài viết của TS. Hà Hùng Cường, LG. Hoa Hữu Long "Một số vấn đề xác định thâm quyền xét xử và luật áp dụng đối với vụ kiện tàu Trường Sa"; Ths.Nguyễn Thị Như Mai "Luật hàng hải và Tố tụng hàng hải ở Việt Nam", đã phân tích một số khía cạnh của Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 1990, vẻ tố tụng hàng hai và bắt giữ tàu ở Việt Nam.

Vấn đề lý luận chung vẻ các lĩnh vực pháp luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam đã được nghiên cứu dưới rất nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, đến nay chưa có một công trình nghiên cứu nao, kể cả giáo trình giảng dạy ở các trường đại học luật trong nước va nước ngoai, nghiên cứu về những vẫn đề lý luận cơ bản của pháp luật hàng hải Việt Nam, về lược sử phát triển của pháp luật hàng hải Việt Nam cũng như chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, bao quát về hoàn thiện pháp luật hàng hải Việt Nam trên cơ sở những van dé lý luận chung của pháp luật Việt Nam. Do đó, Luận án này là công trình khoa học đầu tiên đặt vấn dé nghiên cứu một cách toàn điện, khái quát các "vấn đề lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật hang hải Việt Nam" dưới góc độ và phương pháp nghiên cứu của ly luận chung về Nhà nước và pháp luật.