Luận án Ph.D: Đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước - Phạm Tuấn Khải

TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI PHAM TUẤN KHẢI CHUYEN NGANH: LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP QUYỀN MÃ SO : 5.01 LUẬN AN PHO TIEN SĨ KHOA HỌC LUAT Người hướng dẫn khoa hoc: _ 1.NGUYÊN NIÊN, Phó Giáo sư, Phó Tiến sĩ Va+trưởng Vụ Pháp chế VPCP 2. LÊ BÌNH VONG, Phó Tiến sĩ luật học, MUC LUC PHAN MO DAU _ Chương I: THANH TRA - CHỨC NANG THIET YEU CUA QUA LY NHA NUGC. Khái niệm, đặc điểm và phạm vi hoạt động của thanh tra 1. Khái niệm thanh tra 1.2; Đặc điểm của thanh tra LZ.

Thanh tra gắn liền với quản lý Nhà nước 32 1. Thực hiện quyền lực Nhà nước trong quá trình thanh tra 35 1. Độc lập trong quá trình thanh tra 39 1.3 Pham vi hoạt động của thanh tra 42 OL Các nguyên tắc, hình thức và phương pháp thanh tra 48 IL1. Các nguyên tắc thanh tra.

Nguyên tắc thanh tra chỉ tuân theo pháp luật 48 1L1. Nguyên tắc khách quan, dân chủ và công khai 51 1L1. Nguyên tàc chính xác, kịp thời 53 1L2. Hình thức và phương pháp thanh tra 55 11.

Các hình thức thanh tra 55 1.1 Thanh tra mặt chấp hành của quản lý Nhà nước 56 1.2 Thanh tra thường xuyên, toàn diện, từ trên xuống, từ 58 dưới lên 1.3 Thanh tra bên trong và thanh tra chức năng | 61 11.2 Các phương pháp thanh tra 63 j›à Ti Phương pháp thanh tra mang tính giáo dục, thuyết 64 phục 11.2 Tác động trực tiếp bằng mệnh lệnh vào đối tượng quản 67 lý 1.3 Thanh tra theo đoàn, thanh tra bộ phận theo vụ việc, 70 thanh tra đột xuất, II. Thanh tra là một chức nàng thiết yếu của quản lý 74 Nhà nước TH.1 Thanh tra là công cụ để nâng cao hiệu quả của hoạt 74 động quản lý Nhà nước 11.2 Vai trò của thanh tra Nhà nước trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường ỏ nước ta 81 hiện nay. Chương II: TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CUA THANH TRA NHÀ NƯỚC - LỊCH SỬ VÀ THỰC TRẠNG 92 Lịch sử hình thành, phát triển của thanh tra Nhà 92 nước Việt Nam 1. Tổ chức và hoạt động của thanh tra phục vụ công cuộc 93 kháng chiến, kiến quốc (1945 đến 1954) Tổ chức và hoạt động của thanh tra phục vụ công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bac, góp phần vào thang lợi 97 của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Thanh tra Việt Nam trong thời kỳ đất nước thống nhất 102 đi lên CNXH (1976 đến nay) HỆ Tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra Nhà 107 nước theo pháp luật hiện hành 1L1. Cách thức phân loại các cơ quan thanh tra trong quản 107 lý Nhà nước 1L2. Tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước theo 110 pháp luật hiện hành 110 1L2. Tổ chức hệ thống thanh tra Nhà nước 116 12.

Hoạt động của thanh tra Nhà nước 112. Nhận xét về mặt pháp luật hiện hành tổ chức và hoạt 124 động của thanh tra Nhà nước IH. Thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà 127 nước T11, Kết quả đạt được của tổ chức và hoạt động của thanh 127 tra Nhà nước TI. Về tổ chức của thanh tra Nhà nước 128 IL.

Về hoạt động của thanh tra Nhà nước 131 1. Những tồn tại trong tổ chức và hoạt động của thanh 139 tra Nhà nước 10. Những tồn tại về mặt tổ chức 139 1. Những tồn tại về mặt hoạt.

động 141 PHẦN MỞ ĐẦU I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Công cuộc đổi mới toàn diện ở nước ta hiện nay đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải "tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam, trọng tâm cải cách một bước nền hành chính` [52]. Mục tiêu của cải cách nền hành chính Nhà nước là xây dung một nền hành chính trong sạch, vững mạnh và hiện đại, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quản lý có hiệu lực và hiệu quả mọi mặt đời sống xã hội, thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh. Mục tiêu ấy đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm giải quyết, trong đó rất quan trọng là việc củng cố, hoàn thiện các chức năng quản lý Nhà nước, các chu trình của quản lý điều hành, các phương thức đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý Nhà nước nhằm nâng cao năng lực của bộ máy Nhà nước và hạn chế đến mức thấp nhất những vi phạm pháp luật trong quản lý Nhà nước.

Là một trong những phương thức đảm bảo pháp chế và ky luật trong quản lý Nhà nước, thanh tra Nhà nước có vai trò quan trọng đối với quản lý Nhà nước, là chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước, thanh tra Nhà nước góp phần quản lý, hoàn thiện bộ máy Nhà nước, nâng cao hiệu quả của nền hành chính quốc gia phát triển. Vai trò đó của thanh tra Nhà nước ngày càng phát triển trong tiến trình cải cách hành chính theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Ở nước ta tổ chức, hoạt động của thanh tra đã có một lịch sử phát triển tương đối lâu dài (từ tháng 11/1945 đến nay); hệ thống pháp luật về thanh tra cũng tồn tại song song với sự phát triển của tổ chức và hoạt động thanh tra. Từ nam 1990 trỏ lại đây, với sự ban hành Pháp lệnh thanh tra và các văn bản hướng dẫn thi hành, cụ thể hóa Pháp lệnh, tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước đã được củng cố và hoàn thiện thêm một bước.

Tuy nhiêndo yêu cầu phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, sự biến đổi nhanh chóng của các quan hệ xã hội trong linh vực quản lý Nhà nước, và do yêu cầu phát triển của hoạt động thanh tra những năm qua, nhiều quy định của pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước (kể cả một số điều khoản của Pháp lệnh thanh tra 1990) đã không còn phù hợp, cần nghiên cứu sửa đổi bổ sung. Mặt khác, trong quản lý Nhà nước ta thời gian gần đây đã xuất hiện nhiều cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm sát, tài phan. về kinh tế - xã hội như : Tòa án kinh tế, Trọng tài kinh tế Quốc tế, Trọng tài phi Chính phủ, Tòa án hành chính v. Điều này dẫn đến cách nhìn nhận khác nhau về vị trí, vai trò, tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước.

Do đó, hoàn thiện các chế định về tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước trong điều kiện mới hiện nay là yêu cầu rất quan trọng và bức xúc để đấu tranh chống các biểu hiện sai trái, vi phạm kỷ luật trong quản lý Nhà nước và "đóng góp một cách tích cực nhất để tham gia vào cải cách bộ máy hành chính của Nhà nước ta" [7ð]. Vì vậy, nghiên cứu toàn diện vấn đề lý luận và thực tiên của hoạt động thanh tra dưới các khía cạnh vị trí, vai trò, chức năng của thanh tra trong quản lý Nhà nước, bản chất, đặc điểm, các hình thức, phương pháp của thanh tra Nhà nước cũng như những bất cập về mặt pháp lý đối với tổ chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước Việt Nam, từ đó đề xuất những giải pháp thực tiễn cần thiết nhằm đổi mới tổ chức va hoạt động thanh tra trong tình hình hiện nay là vấn đề rất bức xúc. TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NHÀ NƯỚC. Cho đến nay, đã có một số công trình trong nước và nước ngoài nghiên cứu về vấn đề này.

Đó là các công trình khoa học của các tác giả như : Evschorina Turoxep (Liên xô cũ), Schwacke, christoph Reichard, Stainov, Bretzinger, Jaworsky v. Trong sách báo pháp lý ở Việt Nam, vấn đề đổi mới tổ chức va hoạt động của thanh tra Nhà nước còn ít được nghiên cứu một cách có hệ thống. Công trình khoa học cấp Bộ về "đổi mới tổ chức và hoạt động Thanh tra trong điều kiện nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường của tập thể tác giả; các chuyên khảo "Hỏi và đáp về Pháp lệnh thanh tra", "Tìm hiểu Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân", "Một số vấn đề về tài phán hành chính ở Việt Nam" của Phó tiến sĩ Lê Bình Vọng; Thanh tra Nhà nước - phương thức riêng đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý Nhà nước của Phó tiến sĩ Nguyễn Cửu Việt (trong giáo trình Luật hành chính Việt Nam) là sự tìm hiểu bước đầu có hệ thống dưới khía cạnh pháp lý đối với tổ chức và hoạt động thanh tra. Ngoài ra còn hàng loạt các bài báo được đăng trên các tạp chí Thanh tra, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, các báo ở Trung ương và địa phương cũng tập trung nghiên cứu về ý nghĩa, vai trò, nhiệm vụ, tổ chức và quyền hạn của thanh tra nói chung và thanh tra Nhà nước nói riêng.

Tuy nhiên, vấn đề đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra theo hướng toàn diện, phù hợp với cơ chế quản lý Nhà nước hiện nay cả về mặt lý luận và thực tiên chưa đáp ứng yêu cầu mới của quản lý Nhà nước. Thực tiễn cho thấy có một số vấn đề rất cơ bản về công tác thanh tra đang đặt ra và đang có nhiều quan điểm, ý kiến rất khác nhau: - Thanh tra Nhà nước theo cấp với thanh tra Nhà nước chuyên ngành. - Đặt thanh tra Nhà nước trực thuộc Quốc hội độc lập và không thuộc hành pháp hay đặt trong cơ quan hành pháp. - Phân định chức năng Kiểm sát việc tuân theo pháp luật (kiếm sát chung) của Viện Kiểm sát các cấp với chức năng thanh tra của các tổ chức thanh tra Nhà nước.

- Phân định rõ chức năng nhiệm vụ của các co quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm sát. Do đó việc nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện để đi đến một nhận thức thống nhất và sâu sắc vấn đề trên là việc làm có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn. Đây cũng chính là căn cứ để lựa chọn vấn đề co sở ly luận và thực tiễn của việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước Việt Nam làm đề tài luận án Phó tiến sĩ luật học.