Luận án tiến sĩ Luật học - Áp dụng nguyên tắc cơ bản pháp luật quốc tế giải quyết tranh chấp Biển Đông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐÀO THỊ THU HƯỜNG ÁP DỤNG CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT QUÓC TẺ LUẬN ÁN TIEN SY LUẬT HỌC HÀ NOI - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐÀO THỊ THU HƯỜNG ÁP DỤNG CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CUA PHAP LUẬT QUOC TE Chuyén nganh : Luật Quốc tế Mã số : 9380101.06 LUẬN ÁN TIEN SY LUAT HOC Người hướng dẫn khoa hoc: GS. NGUYEN BA DIEN TS. NGUYÊN TOÀN THẮNG HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án là công trình nghiên cứu độc lập cua ca nhân tôi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận án đảm bao tính chính xác, tin cậy và trung thực.

Các kết quả nghiên cứu nêu trong Luận án chưa từng được công bồ trong bat kỳ công trình nào của các tác giả khác. Tác giả Luận án Dao Thị Thu Hường LỜI CẢM ƠN Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội đã bồi đắp cho tôi những kiến thức nền tảng: xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, chia sẻ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài khó khăn, phức tạp này! Đặc biệt, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS. Nguyễn Bá Diến và TS. Nguyễn Toàn Thăng, những người đã trực tiếp gợi mở, định hướng khoa học và tận tình động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thiện dé tai! Áp dung các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế trong việc giải quyết tranh chấp tại Biển Đông là đề tài có phạm vi khá rộng, đòi hỏi nhiều kiến thức lý luận cũng như thực tiễn.

Mặc dù tác giả đã rất cỗ gang, song cũng không thể tránh khỏi hạn chế trong khuôn khổ Luận án tiến sĩ. Kính mong nhận được sự chia sẻ, giúp đỡ của các thầy cô, các nhà khoa học và những người quan tam đên đê tài nay. MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIET TAT TRONG LUẬN ÁN "95271025. 1 Chuong 1: TONG QUAN CAC CONG TRINH NGHIEN CUU LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN AN ioc ceccesessessssssessessssssessessecsssssessessecsusssessessessussistsessessessatssessessesseeses 8 1.1 Các công trình nghiên cứu trên thé giới trực tiếp liên quan đến đề tài Luận án.2 Các công trình nghiên cứu tiêu biểu ở Việt Nam trực tiếp liên quan đến đề tài LUAM AN 0 16 1.2 Sách chuyên khảo, tham khảO.3 Luận án tiễn sỹ, luận văn cao NOC.

Bài viết khoa học.3 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến Đề tài.1 Các van đề đã được giải quyẾt.-- ¿5c St St E2 2121212111 erkrree 23 1.2 Các van đề chưa được nghiên cứu, giải quyết.3 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.---- 2-2 2 +sezx+zxzrzrszsez 25 {8n 090 nợ ga. 26 Chương 2: MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE CAC NGUYÊN TAC CƠ BAN CUA PHAP LUAT QUOC TẾ VÀ VIỆC AP DỤNG TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHAP QUOC TE VE BIEN, ĐẢO.1 Tổng quan về các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế.1 Định nghĩa các nguyên tắc cơ ban của pháp luật quốc tế .2 Hệ thống các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế.3 Đặc điểm, vai trò của các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế.4 Mối quan hệ giữa các nguyên tắc cơ bản với các nguyên tắc đặc thù của pháp luật Quoc tẾ.----- ¿- ¿©+£+E++E9EE+EE£EE£EE2EE2EEEEE1711112112112112127171 1111.2 Những van dé cơ bản về giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo .1 Khái quát về tranh chấp quốc tế về biển, đảo trong pháp luật quốc tế.2 Cơ sở pháp lý và nguyên tắc giải quyết tranh chấp quốc tế về biên, đảo .3 Van đề tranh chấp tại Biển Đông .---2- 2 ©52+SE+EE+EEzEzEeExerxerree 44 2.3 Van dé áp dung các nguyên tắc co ban của pháp luật quốc tế vào giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo.--- 2-2 ©2++ 2+EE+EE£EEE2EE2EE2EEE21211221221 E2 cre,54 2.1 Khái niệm về áp dung nguyên tắc cơ ban của pháp luật quốc tế .2 Nội dung các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế được áp dụng vào việc giải quyết tranh chấp biển, đảo.3 Vai trò của việc áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế trong việc giải quyết tranh chấp về biên, đảo và tranh chấp Biển Đông. 67 Kết luận chương 2 o.ceceeccssessessessssssessessessssssessessecsusssessessecsussusssessessusssessessessssseeseeseees 69 Chương 3: THUC TIEN ÁP DUNG CAC NGUYEN TAC CƠ BAN CUA PHAP LUAT QUOC TE TRONG VIEC GIAI QUYET TRANH CHAP QUOC TE VE 0/89 (0.1 Thực tiễn áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế vào giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo thông qua việc sử dụng các biện pháp phi tài phan.1 Thực tiễn áp dụng trên thé giới nói chung .2 Thực tiễn áp dụng tại khu vực Biên Đông nói riêng.2 Thực tiễn áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế vào giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo thông qua việc sử dụng các biện pháp tài phán.1 Việc áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế trong giải quyết các tranh chấp quốc tế về biển, đảo trên thế giới .2 Việc áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế trong việc giải quyết các tranh chấp tại khu vực Biển Đông.- 2-2 ¿+ s++cx+2zxze- 98 Kết luận chương 3 o.ccecceseescessessesssessessessecsvcssessessecsvssusssessessecsusssessessecsnsssessessessessseeses 117 Chương 4: DE XUẤT CAC BIEN PHÁP AP DUNG CAC NGUYEN TAC CƠ BAN CUA PHAP LUAT QUOC TE VAO GIAI QUYET CAC TRANH CHAP TẠI BIEN ĐÔNG.1 Quan điểm của Việt Nam và các bên liên quan về giải quyết tranh chấp Biển Đông dưới góc độ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế.1 Quan điểm của Việt Nam.2 Quan điểm của Trung Quốc .3 Quan điểm của các nước liên quan khác trong và ngoài khu vực.2 Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng các nguyên tắc cơ ban của pháp luật quốc tế vào giải quyết các tranh chấp ở Biên Déng.1 Cần có sự quy định, giải thích rõ ràng, thống nhất về nghĩa vụ giải quyết tranh chấp quốc tế bang các biện pháp hòa bình.2 Cần có quy định tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc nảy sinh trong quá trình áp dụng nguyên tẮC.--- 2-2 £++++EE+EE+EE2EE2EEEEE21211221 212121.3 Đề xuất các biện pháp áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế vào việc giải quyết tranh chấp tại Biển Đông nhằm bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyên và quyền tài phán của Việt Nam.1 Đối với việc giải quyết tranh chấp chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và 4.2 Đối với các tranh chấp về phân định biển với các quốc gia láng giéng.3 Đối với tranh chấp về việc thực hiện quyền chủ quyền, quyên tài phán quốc gia trên biển, tranh chấp phát sinh từ yêu sách đường lưỡi bd của Trung Quốc. 175 Kết luận chương 4.---2- 22 52x 2EE‡EEE2EE22EX22E1221127112112112111211211 11.

179 KET LUẬN CUA LUẬN ÁN. 1ecrxe 182 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CONG BO CUA TÁC GIÁ CÓ LIÊN QUAN DEN DE 100509609015 =—. 188 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHẢO.-- ¿6 St x+EvEEEEEEEerkekerererxereree 189 DANH MỤC TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN Từ viết tắt Nghia day đủ COC Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông DOC giữa ASEAN và Trung Quốc (2002) DUQT Điều ước quốc tế DHD Đại hội đồng Liên hợp quốc Hiến chương LHQ Hiến chương Liên hợp quốc HDBA Hội đồng bảo an ICJ Tòa án công lý quốc tế ITLOS Tòa án quốc tế về Luật biên LHQ Liên hợp quốc PCA Tòa trọng tài thường trực Lahaye Trung Quéc Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa Tòa trọng tài quốc tế về Luật biển (thành lập Toa trong tai theo Phụ lục VI UNCLOS) Tuyên bố năm 1970 của ĐHĐLHQ về các nguyên tắc của luật quốc tế điều chỉnh mối Tuyên bố 1970 quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa các quốc gia phù hợp với Hiến chương LHQ Tuyên bô Manila Tuyên bố Manila 1982 Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển UNCLOS năm 1982 Vụ kiện Biển Đông/ vụ Vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc tại Philippines v. China Tòa trọng tài quốc tế về Luật biển KIG Nhóm đảo Kalayaan ILC Ủy ban pháp luật quốc tế của Liên hợp quốc MỞ DAU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Biển Đông từ lâu đã chiếm vị trí quan trọng đối với sự phát triển của các quốc gia trong và ngoài khu vực, bao gồm cả Việt Nam, bởi vị trí chiến lược và nguôn tài nguyên phong phú của nó. Đặc biệt ngày nay, khi giao thương phát triển, thì sự phụ thuộc của các quốc gia vào các tuyến đường biển đi qua Biển Đông ngày một lớn hơn [83]. Những tranh chấp về chủ quyền trên biển ở khu vực Đông Nam Á là mối đe dọa tiềm tàng lớn nhất đối với an ninh và lợi ích kinh tế của các quốc gia trong khu vực cũng như trên toàn thế giới. Tranh chấp tại khu vực này ngày càng phức tạp do những yêu sách về chủ quyền đối với các đảo, yêu sách chồng lan về quyên tài phán giữa các quốc gia, yêu sách đường lưỡi bò của Trung Quốc chiếm gần trọn diện tích Biển Đông và những nỗ lực của các quốc gia nhằm khăng định vị trí của mình.

Hơn nữa, do tính phức tạp của các yếu tố chính trị, lịch sử, pháp lý, kinh tế trong nước có liên quan, cho đến nay các quốc gia có yêu sách vẫn chưa đi đến được một giải pháp cho những tranh chấp này. Thậm chí vấn đề này còn trở nên phức tạp hơn đo áp lực ngày càng tăng về việc phát triển nguồn năng lượng trong khu vực trước yêu cầu ngày càng cao của thế giới. Do tính chất phức tạp và hệ lụy của tranh chấp đối với các quốc gia ven biển, đối với sự ổn định và hòa bình trong khu vực và các lợi ích của cộng đồng quốc tế nên việc giải quyết các tranh chấp nhằm duy trì hoà bình và ồn định ở Biển Đông luôn là một yêu cầu khách quan, tất yếu. Là quốc gia có những quyền và lợi ích quan trong gan liền với vùng biển này, Việt Nam đã không ngừng nỗ lực cùng các quốc gia liên quan giải quyết tranh chấp, kiềm chế căng thăng, tìm giải pháp hòa bình cho khu vực.

Tuy nhiên trên thực tế, Trung Quốc - bên có mặt trong hau hết các tranh chấp tại Biến Đông, với những hành vi vi phạm pháp luật quốc tế nghiêm trọng, với những yêu sách và quan điểm xử lý tranh chấp của riêng minh bat chấp công lý, pháp luật quốc tế, y thé sức mạnh để áp đặt, chèn ép các bên liên quan đã đây những tranh chấp tại khu vực Biển Đông lên mức có thê gây mat an ninh khu vực va thê giới, xâm hại đên chủ quyên, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam và các quốc gia ven Biển Đông, con đường giải quyết tranh chấp chưa có lối ra.