Luận án Triết học: Tư tưởng yêu nước Ngô Thì Nhậm – Nội dung, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  LƢU ĐÌNH VINH TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM – NỘI DUNG, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  LƢU ĐÌNH VINH TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM – NỘI DUNG, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ Ngành: TRIẾT HỌC Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN TRỌNG NGHĨA 2. NGUYỄN TRUNG DŨNG Phản biện độc lập: Phản biện độc lập 1: PGS. VŨ ĐỨC KHIỂN Phản biện độc lập 2: PGS.

LƢƠNG MINH CỪ Phản biện: Phản biện 1: PGS. NGUYỄN THẾ NGHĨA Phản biện 2: PGS. LƢƠNG MINH CỪ Phản biện 3: PGS. TRẦN MAI ƢỚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2023 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ hết sức quý báu của các tập thể và cá nhân.

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng tri ân của tôi đến TS. Nguyễn Trọng Nghĩa và TS. Nguyễn Trung Dũng đã tận tâm hướng dẫn tôi nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cám ơn tập thể quý thầy cô trong Khoa Triết học, Phòng Sau đại học Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân Văn - Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án.

Cuối cùng, tôi xin được biết ơn sâu sắc gia đình, những người thân, bạn bè đồng nghiệp đã luôn là nguồn động viên to lớn về mọi mặt để tôi hoàn thành luận án này. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án là kết quả công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Trọng Nghĩa và TS. Nguyễn Trung Dũng.

Kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được ai công bố. Người cam đoan Lƣu Đình Vinh MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài.

Mục đích, nhiệm vụ của luận án. Đối tượng và phạm vi nghi n cứu của luận án. Cơ sở lý luận và phương pháp nghi n cứu của luận án. Cái mới của luận án.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án. 24 PHẦN NỘI DUNG. ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM.

ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM. Điều kiện kinh tế - xã hội với sự hình thành tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm. Điều kiện chính trị - xã hội với sự hình thành tư tưởng y u nước Ngộ Thì Nhậm. TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM.

Giá trị truyền thống y u nước của dân tộc Việt Nam với sự hình thành tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm. Quan điểm luân lý – đạo đức, chính trị - xã hội của Nho giáo và triết lý đạo đức nhân sinh của Phật giáo với sự hình thành tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm. NHÂN TỐ CHỦ QUAN VÀ CÁC GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM. Mong muốn tiếp nối truyền thống gia đình, khát khao làm việc nước và ý chí kiên trì, khắc phục khó khăn với việc hình thành và phát triển tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm.

Các giai đoạn hình thành và phát triển tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm. 70 Kết luận chƣơng 1. NỘI DUNG CỦA TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM. QUAN ĐIỂM “KHOAN THƢ SỨC DÂN”.

Xem dân là gốc của nước nước nhà. Chăm lo cho đời sống vật chất và bồi dưỡng sức dân. Giáo dục dân. QUAN ĐIỂM VỀ CHỮ “TRUNG”.

“Trung” gắn liền với “tín”. “Trung” thể hiện trong mối quan hệ hai chiều vua – tôi. QUAN ĐIỂM VỀ TINH THẦN TỰ TÔN VÀ LÒNG TỰ HÀO DÂN TỘC. Đề cao giá trị văn minh Việt Nam.

Tình cảm đối với cảnh đẹp của qu hương đất nước. Khát vọng hòa bình và độc lập dân tộc. QUAN ĐIỂM VỀ ĐẤU TRANH BẢO VỆ CHỦ QUYỀN VÀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC. Nghệ thuật nắm bắt thời cơ, giành thế chủ động trong hoạt động ngoại giao.

Nghệ thuật đàm phán ngoại giao. 120 Kết luận chƣơng 2. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM.

Tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm phản ánh lập trường tích cực của trí thức phong kiến y u nước. Tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm đề cao tinh thần hành động. Tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm thể hiện tính linh hoạt, uyển chuyển, trước những biến chuyển của thời cuộc. Tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm đề cao tính dân tộc và thể hiện tính nhân văn sâu sắc.

Tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm thể hiện tính cục bộ, dung hòa và thiếu triệt để. Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA TƢ TƢỞNG YÊU NƢỚC NGÔ THÌ NHẬM. Ý nghĩa của tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm đối với tư tưởng y u nước Việt Nam truyền thống. Ý nghĩa của tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm đối với tư tưởng y u nước và phong trào y u nước đương thời.

Ý nghĩa của tư tưởng y u nước Ngô Thì Nhậm đối với việc kế thừa và phát huy tư tưởng y u nước trong giai đoạn hiện nay. 176 Kết luận chƣơng 3. 186 PHẦN KẾT LUẬN CHUNG. 189 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

194 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC Đ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 205 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tư tưởng y u nước là động lực, nguồn lực phát triển quan trọng của đất nước và là một trong những thang giá trị cơ bản của hệ thống các giá trị tinh thần, của dân tộc Việt Nam. Nó là sự đúc kết qua hàng nghìn năm đấu tranh giành độc lập và bảo vệ hòa bình của người Việt.

Tư tưởng y u nước đã thấm sâu vào tâm tư, tình cảm, ý chí của mỗi người Việt Nam qua nhiều thế hệ tạo nên sức mạnh vô song, giúp dân tộc Việt Nam đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược, dù đó là những kẻ xâm lược mạnh nhất thời đại. Chính vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Dân ta có một lòng nồng nàn y u nước. Từ xưa đến nay, mỗi khi đất nước bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước (Hồ Chí Minh, 2011d, tr38) Tư tưởng y u nước không chỉ là động lực, nguồn lực quan trọng trong sự hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam mà còn là thước đo giá trị của mỗi cá nhân người Việt. Tiếp tục quan điểm về tinh thần y u nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo sư Trần Văn Giàu đã bổ sung: "Y u nước thành một triết lý xã hội và nhân sinh của người Việt Nam" (Trần Văn Giàu, 1980, tr.

Từ trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, tư tưởng y u nước đã trở thành bản sắc đặc biệt trong đời sống văn hóa Việt Nam. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa VIII đã nhấn mạnh: Bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước. Đó là lòng y u nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - tổ quốc …(Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998, tr.56) Nhận thức được tầm quan trọng của tinh thần y u nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIII đã chủ trương “khơi dậy mạnh mẽ tinh thần y u nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh 2 đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021a, tr. Trong hơn 35 năm đổi mới toàn diện đất nước, “toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đã phát huy tinh thần y u nước, đoàn kết, ý chí quyết tâm, bản lĩnh, sáng tạo, nổ lực phấn đấu đạt được nhiều thành tựu rất quan trọng, khá toàn diện, tạo nhiều dấu ấn nổi bật” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021a, tr.

Tuy nhiên, thành quả công cuộc đổi mới mà chúng ta đạt được chỉ là bước đầu, vẫn còn những mặt hạn chế, “Tăng trưởng kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. tính tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế chưa cao.” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021a, tr. Trong đó, b n cạnh những mặt hạn chế khác, Đại hội XIII cũng chỉ rõ: “Giá trị lịch sử, truyền thống văn hóa của dân tộc và con người Việt Nam chưa được phát huy đầy đủ .” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021a, tr. Chính vì vậy, Đại hội chủ trương: Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần y u nước, tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021a, tr.

Để hoàn thành sứ mệnh có ý nghĩa lịch sử to lớn và cao cả đó, một mặt cần phải biết tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa trong lịch sử tư tưởng nhân loại; mặt khác, cũng cần phải biết kế thừa, phát huy tinh thần y u nước cao đẹp trong truyền thống lịch sử và văn hóa dân tộc Việt Nam, nh m: Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; n u cao ý chí độc lập, tự chủ, chủ động tích cực hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế; phát huy tối đa nội lực, tranh thủ ngoại lực, trong đó nguồn lực nội sinh, nhất là nguồn lực con người là quan trọng nhất (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021b, tr.