Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu về các khu tập thể Hà Nội từ năm 1954 đến năm 2000

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN - DƯƠNG TẤT THÀNH QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ BIẾN ĐỔI CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 2000 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội, 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DƯƠNG TẤT THÀNH QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ BIẾN ĐỔI CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 2000 Chuyên ngành: Lịch sử Việt nam Mã số ngành: 9229010.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Hoàng Anh Tuấn 2. Hoàng Thị Hồng Nga Hà Nội, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.Hoàng Anh Tuấn và TS.Hoàng Thị Hồng Nga. Tôi xin cam đoan rằng các nội dung, số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực.

Những thông tin tham khảo từ những công trình nghiên cứu khác đã được tác giả chú thích rõ nguồn. Tôi xin chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. Tác giả luận Dương Tất Thành LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình thực hiện và nghiên cứu đề tài Quá trình hình thành và biến đổi các khu tập thể ở Hà Nội từ năm 1954 đến năm 2000, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ cũng như tạo điều kiện của tập thể lãnh đạo, các thầy cô Bộ môn Lịch sử Việt Nam, Khoa Lịch sử, các Phòng ban, các thầy cô hướng dẫn để hoàn thành luận án một cách hoàn chỉnh nhất. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.Hoàng Anh Tuấn và TS.Hoàng Thị Hồng Nga – những giảng viên trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo giúp đỡ tôi để tôi hoàn thành luận án này.

Tôi trân trọng cảm ơn Khoa Lịch sử, Bộ môn Lịch sử Việt Nam đã luôn động viên, hỗ trợ, tạo điều kiện giúp tôi trong suốt quá trình học tập, hoàn thành các chuyên đề, tham gia các hoạt động chuyên môn, đảm bảo đúng tiến trình đào tạo cho nghiên cứu sinh. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Đào tạo, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã giúp đỡ tôi trong các thủ tục hành chính liên quan tới hồ sơ, giấy tờ để tôi có thể hoàn thiện theo quy định. Tôi xin cảm ơn gia đình, người thân, đồng nghiệp luôn chia sẻ, động viên, giúp đỡ để tôi có thể tập trung hoàn thiện luận án tiến sĩ của mình. Hà Nội , ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Dương Tất Thành MỤC LỤC MỤC LỤC BẢNG.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG KHÁI NIỆM LIÊN QUAN. KHU TẬP THỂ. PHẠM VI NGHIÊN CỨU:. NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN. CẤU TRÚC LUẬN ÁN.15 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.16 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ NHÀ Ở NÓI CHUNG. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHÀ TẬP THỂ Ở VIỆT NAM.

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHÀ TẬP THỂ Ở HÀ NỘI.1 NGHIÊN CỨU NHÀ TẬP THỂ DƯỚI GÓC ĐỘ QUY HOẠCH, XÂY DỰNG, KIẾN TRÚC 25 1. NGHIÊN CỨU NHÀ TẬP THỂ DƯỚI GÓC ĐỘ VĂN HÓA, DI SẢN VĂN HÓA.3 NGHIÊN CỨU NHÀ TẬP THỂ DƯỚI GÓC ĐỘ NHÂN HỌC, XÃ HỘI HỌC. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT. 37 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1.

40 CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ BIẾN ĐỔI.42 CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ 1954 ĐẾN 1985. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ RA ĐỜI CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI. BỐI CẢNH LỊCH SỬ. CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ VẤN ĐỀ NHÀ Ở.

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ BIẾN ĐỔI CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ 1954 ĐẾN 1985. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI. QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ 1954 - 1985. KHÍA CẠNH QUY HOẠCH.

KHÍA CẠNH KIẾN TRÚC. 75 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. 88 CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ BIẾN ĐỔI.90 CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ 1986 ĐẾN 2000. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI 90 3.

BỐI CẢNH LỊCH SỬ. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI. CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG DƯỚI SỰ THAY ĐỔI TRONG NHẬN THỨC CỦA CƯ DÂN 102 3.

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ BIẾN ĐỔI CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI TỪ 1986 – 2000. KHÍA CẠNH QUY HOẠCH. KHÍA CẠNH KIẾN TRÚC. 110 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.114 CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM VỀ VĂN HÓA – XÃ HỘI VÀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI (1954-2000).

YẾU TỐ NÔNG THÔN – CỘNG ĐỒNG LÀNG XÃ TRONG LỐI SỐNG ĐÔ THỊ TẠI CÁC KHU TẬP THỂ. SỰ THAY ĐỔI TRONG ĐỜI SỐNG SINH HOẠT CỦA CƯ DÂN TẠI CÁC KHU TẬP THỂ. GIÁ TRỊ CỦA CÁC KHU TẬP THỂ Ở HÀ NỘI. NHÀ TẬP THỂ VỚI CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI.

NHÀ TẬP THỂ VỚI GIÁ TRỊ LỊCH SỬ. NHÀ TẬP THỂ VỚI GIÁ TRỊ VĂN HÓA. 136 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4. 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO.148 DANH MỤC PHỤ LỤC HÌNH ẢNH.165 PHỤ LỤC HÌNH ẢNH.168 3 MỤC LỤC BẢNG STT Số hiệu Nội dung Trang Tăng trưởng dân số Hà Nội từ năm 1974 đến 1 Bảng 2.1 47 năm 1980 Vốn đầu tư xây dựng cơ bản kỳ 1955 – 1975 2 Bảng 2.2 52 đầu tư vào nhà ở, trường học và bệnh viện Xây dựng nhà ở Quốc gia tại Hà Nội, giai đoạn 3 Bảng 2.3 54 1975-1985 Vốn đầu tư xây dựng cơ bản theo giá so sánh 4 Bảng 2.4 55 1982 cho cơ sở hạ tầng thời kỳ 1980 - 1985 Vốn đầu tư xây dựng cơ bản theo giá so sánh 5 Bảng 2.5 56 1982 cho cơ sở hạ tầng thời kỳ 1980 - 1985 Tỷ lệ các hộ gia đình qua từng thời kì trong 6 Bảng 2.6 56 vấn đề xây dựng và sở hữu nhà ở ở Hà Nội Đầu tư của nhà nước trong lĩnh vực xây dựng 7 Bảng 2.7 58 nhà ở 1976-1980 Bảng phân phối cán bộ về các khu nhà ở Khu 8 Bảng 2.8 61 tập thể Kim Liên Sự thay đổi loại hình nhà ở của các hộ di 9 Bảng 3.1 92 chuyển tại Hà Nội Đầu tư và chi phí cho xây dựng, nâng cấp nhà 10 Bảng 3.2 94 ở Vốn đầu tư xây dựng và phát triển nhà ở mới 11 Bảng 3.3 95 tại Hà Nội 1991-1995 Xây dựng/Nâng cấp nhà ở qua các thời kì 12 Bảng 3.4 98 trong tiến trình phát triển nhà ở 13 Bảng 4.1 Sự thay đổi của các khu tập thể (1943-1996) 121 Không gian nhà ở tại Hà Nội, giai đoạn 1954- 14 Bảng 4.

Lý do chọn đề tài Nhà ở luôn là vấn đề được đặc biệt quan tâm của xã hội, mọi thời kỳ phát triển của nền kinh tế, là sự quan tâm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình, mỗi tổ chức kinh tế và mỗi quốc gia, có tầm ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội. Do nhu cầu ngày càng tăng, dần dần nhà ở không chỉ đơn thuần là nơi cư trú mà còn thể hiện cách sống, thẩm mỹ, vị trí của chủ nhân ngôi nhà trong xã hội. Cùng với nền kinh tế thị trường, cuộc sống của người dân đã có những biến đổi rất lớn. Trước kia, mỗi gia đình chỉ có mong muốn sở hữu chỗ ở là đủ thì ngày nay yêu cầu về nhà ở cao hơn như mỗi cá nhân đều muốn có phòng riêng, căn hộ phải có đủ các phòng với chức năng khác nhau, phải có tiện nghi hiện đại… Chính vì vậy, nhu cầu về nhà ở của con người ngày càng tăng lên theo thời gian, theo sự phát triển của xã hội.

Đối với mỗi quốc gia, nhà ở không chỉ là tài sản lớn mà còn thể hiện trình độ phát triển, tiềm năng kinh tế và góp phần tạo nên bộ mặt kiến trúc, cảnh quan đô thị tổng thể của quốc gia đó. Các chính sách về nhà ở có tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực khác như phân bố dân cư, hệ thống tài chính. Các thể chế chính trị, cụ thể là những người lãnh đạo của đất nước luôn chú ý và đưa ra những chính sách, điều luật, quy định, cao hơn là những kế hoạch phát triển trong đó có đường lối cụ thể có liên quan đến vấn đề nhà ở. Do đó, nghiên cứu về lịch sử đô thị gắn với với các vấn đề về nhà ở đóng góp những góc nhìn khoa học về quá trình phát triển, thay đổi và biến đổi của lịch sử dân tộc, lịch sử xã hội nói chung và lịch sử từng đô thị nói riêng.

Nghiên cứu về vấn đề nhà ở đã trở thành một hướng nghiên cứu có ý nghĩa khoa học quan trọng. Các nghiên cứu liên ngành liên quan trực tiếp vấn đề nhà ở là cơ sở để đánh giá tổng thể các vấn đề như bối cảnh, thực trạng, từ đó ra đời các tư vấn, góp ý hay chỉ ra những vấn đề cần phải điều chỉnh hay phương hướng để thay đổi phù hợp với sự phát triển chung của xã hội. 5 Hà Nội là đô thị có quá trình hình thành và phát triển khá độc đáo, là biểu tượng tiêu biểu cho sự chuyển giao văn hóa từ nền tảng văn hóa dân tộc và thích ứng với những chuyển biến của lịch sử xã hội qua từng thời kỳ khác nhau. Chính vì vậy, lịch sử của đô thị Hà Nội không chỉ là lịch sử kiến trúc, văn hóa mà còn là sự phản ánh những thăng trầm lịch sử chính trị của đất nước.

Từ đô thị Hà Nội, có thể nhìn thấy những biến đổi kiến trúc văn hóa đặc sắc của đất nước cũng như những yếu tố lịch sử, văn hóa và xã hội. Khu tập thể là một cụm từ quen thuộc đối với mỗi người dân Hà Nội về những năm bao cấp, đặc biệt hơn còn là những kỷ niệm khó phai, cán là một phần cuộc đời nhiều gia đình bộ, công chức; là cụm từ để chỉ một loại “không gian sống”, một dạng “mô hình sống” thành cộng đồng gắn bó của người dân Hà Nội những năm trước đổi mới (sau này các cụm từ như “chung cư” hoặc “cư xá” đã được sử dụng dần thay thế cho tên gọi “tập thể”).