Luận án tiến sĩ phát triển khoa học và công nghệ dân dụng gắn với tăng cường tiề

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT Viết đầy đủ Viết tắt Chính trị Quốc gia CTQG Công nghệ cao CNC Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNH, HĐH Công nghiệp quốc phòng CNQP Khoa học và công nghệ KH&CN Khoa học và công nghệ dân dụng KH&CNDD Khoa học và công nghệ lưỡng dụng KH&CNLD Khoa học và công nghệ quân sự KH&CNQS Khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự KHKT&CNQS Khu công nghiệp KCN Kỹ thuật quân sự KTQS Lực lượng sản xuất LLSX Nhà xuất bản Nxb Quan hệ sản xuất QHSX Quân đội nhân dân QĐND Xã hội chủ nghĩa XHCN Trang tr. Tư bản chủ nghĩa TBCN Vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự VKTBKTQS Nghiên cứu - phát triển R&D 2 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 6 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DÂN DỤNG GẮN VỚI TĂNG CƯỜNG TIỀM LỰC KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ VIỆT 15 NAM 1.1 Phát triển khoa học và công nghệ dân dụng gắn với tăng cường tiềm lực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự - Những vấn đề chung 15 1.2 Kinh nghiệm của một số quốc gia về phát triển khoa học và công nghệ dân dụng gắn với tăng cường tiềm lực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự 50 Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DÂN DỤNG GẮN VỚI TĂNG CƯỜNG TIỀM LỰC KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY 65 2.1 Một số thành tựu và hạn chế 65 2.2 Nguyên nhân và một số vấn đề đặt ra 105 Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP VỀ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DÂN DỤNG GẮN VỚI TĂNG CƯỜNG TIỀM LỰC KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ VIỆT NAM 131 3.1 Những quan điểm cơ bản chỉ đạo quá trình phát triển khoa học và công nghệ dân dụng gắn với tăng cường tiềm lực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự Việt 131 Nam 3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện tốt hơn vấn đề phát triển khoa học và công nghệ dân dụng gắn với tăng cường tiềm lực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự Việt Nam 142 KẾT LUẬN 183 3 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 185 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 186 PHỤ LỤC 199 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kết hợp kinh tế với quốc phòng trong phát triển KH&CN nói chung, phát triển KH&CNDD gắn với tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS nói riêng là hoạt động hết sức quan trọng để thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những năm qua, Đảng, Nhà nước, quân đội ta đã có nhiều biện pháp chủ động, tích cực tiến hành hoạt động này nhằm xây dựng, phát triển tiềm lực KHKT&CNQS Việt Nam ngang tầm nhiệm vụ.

Là một biện pháp khả thi, phù hợp với điều kiện của Việt Nam, phát triển KH&CNDD gắn với tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS đã và đang mang lại những hiệu quả thiết thực cho việc tăng cường, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, do những nguyên nhân khách quan và chủ quan chi phối, thời gian qua, chúng ta vẫn chưa xây dựng được tiềm lực KHKT&CNQS thật sự tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Điều đó cho thấy, chúng ta cần cố gắng nỗ lực và chủ động hơn nữa trong thực hiện vấn đề này. Thế nhưng, thực tế không hẳn đang diễn ra như vậy.

Gần đây, một số nghiên cứu đã cảnh báo về hoạt động phát triển KH&CN ở một số tổ chức kinh tế, KH&CN dường như đang có xu hướng ngày càng xa rời mục tiêu kết hợp với quốc phòng. Đã xuất hiện, đang tồn tại tình trạng trình độ KHKT&CNQS Việt Nam lạc hậu hơn so với KH&CNDD, việc chuyển giao các kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ dân sự sang quân sự, nhất là trên các ngành, lĩnh vực có liên quan đến việc duy trì, phát triển hệ thống VKTBKTQS đang gặp nhiều khó khăn. Tình hình trên nếu không được nhận thức, đánh giá và có giải pháp khắc phục kịp thời thì phát triển KH&CNDD không những rất khó có thể tạo nên một bộ phận tiềm tàng mạnh của tiềm lực KHKT&CNQS, mà sự hợp tác, 4 hỗ trợ của nó cho phát triển bộ phận hiện có cũng như khả năng đảm đương các nhiệm vụ KTQS của các tổ chức kinh tế, KH&CNDD khi yêu cầu đặt ra cũng sẽ bị hạn chế. Thời bình đã vậy, khi đất nước xảy ra chiến tranh, vấn đề tạo sức mạnh quân sự để chiến thắng kẻ thù sẽ rất phức tạp và sẽ càng phức tạp hơn nếu chúng ta đặt vấn đề này trong điều kiện sự phát triển của KH&CN, bối cảnh toàn cầu hoá, xu thế hội nhập và nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam những năm tới.

Có thể nói rằng, quá trình hội nhập kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hoá sẽ làm cho áp lực cạnh tranh trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trở nên gay gắt hơn. Điều đó đương nhiên dẫn đến việc thực hiện kết hợp kinh tế với quốc phòng nói chung, phát triển KH&CNDD gắn với tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS nói riêng sẽ khó khăn hơn rất nhiều, mặc dù bên cạnh đó vẫn có những cơ hội lớn. Áp lực cạnh tranh sinh tồn có thể làm cho các hoạt động phát triển KH&CNDD chỉ còn thuần tuý mang ý nghĩa kinh tế và chính điều đó sẽ tạo ra những khó khăn lớn hơn nữa để thực hiện phát triển KH&CNDD gắn với tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS, trong khi yêu cầu tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS lại đòi hỏi cần đạt đến mức độ ngày càng sâu hơn. Trong bối cảnh đó, việc quan tâm nghiên cứu và tìm ra các giải pháp nhằm tăng cường sự gắn kết giữa phát triển KH&CNDD với các yêu cầu về xây dựng, phát triển tiềm lực KHKT&CNQS Việt Nam là hết sức cần thiết.

Với lý do trên, vấn đề "Phát triển khoa học và công nghệ dân dụng gắn với tăng cường tiềm lực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự Việt Nam" được chọn làm đề tài luận án tiến sĩ kinh tế. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã từng đề cập vai trò của KH&CN với toàn bộ nền kinh tế - xã hội nói chung, sản xuất vật chất, trong đó có sản xuất VKTBKTQS nói riêng.Ăngghen 5 xung quanh vấn đề này được trình bày trong nhiều tác phẩm, nhưng tập trung nhất ở “Chống Đuy Rinh” (phần lý luận về bạo lực) và phần đầu của “Tư bản”. Trong “Hải cảng Lữ Thuận thất thủ” (viết năm 1925), V.Lênin cũng đã từng nói về sự phụ thuộc của VKTBKTQS vào kinh tế thông qua việc phân tích Nhật đổ tiền của, công sức, trí tuệ để chế tạo các chiến hạm. Từ những năm 1957, khi nói về động viên kinh tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh, ngoài việc động viên ra mặt trận, cần sắp xếp hợp lý các nguồn lực và thiên di các cơ sở sản xuất công nghiệp về các vùng hẻo lánh.

Nhìn chung, tư tưởng của các nhà kinh điển về các vấn đề có liên quan đến phát triển KH&CNDD gắn với tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS chưa nhiều. Nhưng, đó là kim chỉ nam cho hoạt động phát triển KH&CNDD gắn với tăng cường tiềm lực KHKT&CNQS. Cách đây vài thập kỷ, ở các nước có nền kinh tế phát triển, có ưu thế về sức mạnh quân sự như: Mỹ, Nga, Pháp,… đã hầu như không có sự tách rời giữa vấn đề phát triển KH&CNDD với việc nâng cao khả năng nghiên cứu thiết kế, chế tạo và khai thác sử dụng hệ thống VKTBKTQS. Nhiều nhà khoa học là người nước ngoài đã từng nghiên cứu, đề cập đến các khía cạnh khác nhau xung quanh vấn đề này.

Trong số các công trình đã được công bố, một số đã được dịch ra tiếng Việt, một số rất lớn còn lại được viết bằng nhiều thứ tiếng khác nhau như: Tiếng Anh, Nga, Pháp và tiếng Đức… Các công trình đã được dịch ra tiếng Việt thường được đăng tải trên các tạp chí khoa học chuyên ngành và liên ngành như: Tạp chí “Khoa học Quân sự” của Trung tâm Thông tin Khoa học - Công nghệ - Môi trường (Bộ Quốc phòng), tạp chí “Kiến thức quốc phòng hiện đại” của Tổng cục II (Bộ Quốc phòng), Thông tin Khoa học KTQS của Tổng cục Kỹ thuật Quân đội nhân dân Việt Nam…. Để tiếp cận với các công trình được viết bằng tiếng nước ngoài khác, có thể truy cập trên mạng Internet qua webside của các tập đoàn kinh tế lớn (Boeing 6 của Mỹ, ZiL của Nga…), các trường đại học danh tiếng (Havớt của Mỹ, Hanovơ của Đức.) hoặc các webside như: http://www.org,… Do số lượng các công trình khoa học của các tác giả là người nước ngoài rất phong phú nên trong luận án này chỉ nêu một vài công trình điển hình. Tháng 12/1993, tạp chí “ZVO” (Liên Xô cũ) có bài “Công nghệ sinh học với mục đích quân sự” của V. Xecgievxki viết về Bộ quốc phòng Mỹ với việc nghiên cứu ứng dụng những tiến bộ mới trong công nghệ sinh học vào các hoạt động quân sự để tăng độ bền của các khí tài trên biển hay chế tác các sản phẩm vũ khí siêu vi trùng.

Tháng 10/1986, trên tạp chí “Thông tin Khoa học Quân sự nước ngoài”, tác giả Chu Thiện Bách (Trung Quốc) đã dịch bài của nhà nghiên cứu người Nga G.A Cabacôvich viết về “Đào tạo chuyên gia quân sự trong các trường đại học dân sự ở Nga”. Trong công trình khoa học này, vấn đề đào tạo chuyên gia quân sự, trong đó có các chuyên gia thuộc lĩnh vực KTQS ở trên 1000 trường đại học dân sự của Nga đã được tác giả đề cập đến. Tháng 3/1998, tạp chí “Quân sự hiện đại”, số 3.1998 của Trung Quốc đăng bài “Công nghiệp quân sự Nhật Bản” của Trịnh Kiệt Quang (công trình này đã được Lê Minh dịch ra tiếng Việt và đăng trên tạp chí “Quân sự nước ngoài”, số 5/1998). Ở đó, Trịnh Kiệt Quang đã nêu bật cách thức, biện pháp xây dựng và phát triển nền công nghiệp quốc phòng Nhật Bản thông qua việc xây dựng tiềm năng đó trong các tập đoàn kinh tế lớn.

Tháng 12/3003, tạp chí "Signal" (Anh) đăng bài của J. Mactin viết về việc công ty DRS Rugged System tìm kiếm các sản phẩm điện tử dân dụng, tiến hành gia cố thêm độ bền, tăng độ chính xác rồi ứng dụng nó vào phát triển hệ thống VKTBKTQS. Tháng 12/3003, tạp chí “National Air and Space museum” số 12.