Luận án tiến sĩ chính sách xã hội mới ở nông thôn để tăng cường sức mạnh quốc ph

MỞ ĐẦU Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế tiểu nông lạc hậu. Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải chuyển biến nền kinh tế tiểu nông lạc hậu đó thành nền nông nghiệp sản xuất lớn, hiện đại. Trong quá trình chuyển biến lâu dài và phức tạp đó, sự vận động và phát triển hợp quy luật khách quan của quan hệ sản xuất trong nông nghiệp có vai trò hết sức quan trọng, là một trong những nhân tố cơ bản để phát triển sản xuất nông nghiệp, củng cố quốc phòng. Nhận rõ các vấn đề nêu trên, hơn ba thập kỷ qua, cùng với những việc làm quan trọng khác, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã thông qua quá trình hợp tác hoá để cải tãoh chủ nghĩa nền nông nghiệp sản xuất nhỏ, cá thể, xây dựng quan hệ sản xuất mới, từng bước xây dựng và phát triển nền nông nghiệp sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa (140).

Nhưng những năm qua, nông nghiệp nước ta phát triển chậm, trong thế thiếu ổn định, kinh tế hàng hoá tốn kém phát triển, nhiều vùng vẫn ở trong tình trạng tự cấp, tự túc, chia cắt, độc canh (130). Những tiềm năng to lớn của nông nghiệp vẫn chưa được khai thác và sử dụng có hiệu quả, người lao động vẫn chưa thoát khỏi những khó khăn về sản xuất và đời sống; các hợp tác xã trải qua nhiều bước thăng trầm vẫn đang trong thế phát triển khó khăn, chế độ hợp tác xã đứng trước những thử thách nghiệt ngã. Trên tinh thần đổi mới, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đã chỉ rõ những nguyên nhân của tình hình trên bắt nguồn từ những sai lầm và khuyết điểm của chúng ta trong nhận thức về chủ nghĩa xã hội, về cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp nhỏ, cá thể, bệnh chủ quan duy ý chí, nóng vội trong các chủ trương chính sách cải tạo, muốn đốt cháy giai đoạn; coi nhẹ và bỏ qua các hình thức kinh tế trung gian, quá độ, từ thấp đến cao phù hợp với trình độ thấp kém của lực lượng xây dựng. Nhận thức lại một cách đúng đắn học thuyết Mác-Lênin về vấn đề đưa kinh tế tiểu nông lên chủ nghĩa xã hội và thực tiễn cuộc sống đã đem lại cho chúng ta cách nhìn nhận mới về quá trình hợp tác hoá, đòi hỏi chúng ta phải tiến hành trong thực tiễn việc điều chỉnh lớn quan hệ sản xuất trong nông nghiệp nhằm tiếp tục tạo ra sự phát triển.

Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong hoàn cảnh quốc tế có những diễn biến hết sức phức tạp, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng những sai lầm và khó khăn của các nước xã hội chủ nghĩa, tiến hành cuộc phản kích nhằm xoá bỏ chủ nghĩa xã hội. Việt Nam hiện đang là một trong những mục tiêu quan trọng của chúng. Tình hình đó, đòi hỏi chúng ta không được mảy may lơ là nhiệm vụ củng cố quốc phòng. Bên cạnh đó, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước thời gian qua cũng đang đặt ra những đòi hỏi khách quan phải tăng cường củng cố quốc phòng trên cơ sở những tư duy lý luận mới.

Quá trình điều chỉnh quan hệ sản xuất trong nông nghiệp, một mặt, xuất phát từ những đòi hỏi khách quan của cả sự phát triển kinh tế và của cả sự nghiệp củng cố quốc phòng, mặt khác, thực tiễn cuộc sống cũng đang đặt ra những vấn đề mới về kinh tế và quốc phòng đòi hỏi phải được nghiên cứu có những giải pháp phù hợp để vừa tiếp tục tạo ra những điều kiện khách quan mới cho sự phát triển của nông nghiệp, đồng thời tăng cường củng cố sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân phù hợp với yêu cầu mới. Chính trong bối cảnh như vậy việc nghiên cứu đề tài này trở nên hết sức cần thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu đề tài này cho đến nay Vấn đề sự phát triển của quan hệ sản xuất xã hội nói chung và quan hệ sản xuất trong nông nghiệp nói riêng, đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu (46), (57), (87), (99), (110), (157), (179), (199). Song, mối quan hệ giữa sự phát triển của quan hệ sản xuất trong nông nghiệp với vấn đề củng cố quốc phòng hãy còn rất ít được nghiên cứu (114).

Từ sau khi có nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng và thực hiện đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, một số bài báo đã viết và đề cập cập đến một số khía cạnh về sự biến đổi mới trong các hợp tác xã nông nghiệp và các quan hệ kinh tế mới giữa Nhà nước với các hợp tác xã, tập đoàn sản xuất nông nghiệp và các hộ nông dân xã viên. Một số bài đề cập đến một số khía cạnh cụ thể về việc bảo đảm lương thực, thực phẩm cho các lực lượng vũ trang và vấn đề hậu phương quân đội. Nhưng, những tác động của việc điều chỉnh và phát triển của các quan hệ sản xuất trong nông nghiệp đối với sự nghiệp củng cố nền quốc phòng toàn dân ở nước ta thì chưa được nghiên cứu và phân tích một cách cơ bản và có hệ thống trên cơ sở những thành tự mới của sự đổi mới tư duy lý luận về kinh tế và quốc phòng. Luận án này nghiên cứu về sự vận động và phát triển của quan hệ sản xuất trong nông nghiệp và sự tác động của chúng đối với sự nghiệp củng cố quốc phòng ở nước ta mong đóng góp một phần vào việc tìm ra những vấn đề nois lên các xu hướng phát triển khách quan của sự tác động đó, trên cơ sở kế thừa có chọn lọc thành tựu nghiên cứu của những người đi trước.

Tuy nhiên, đây là một vấn đề hết sức phức tạp và rộng lớn. Chúng ta đang thực hiện nhất quán chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quân đội. Sự điều chỉnh lớn các quan hệ sản xuất trong nông nghiệp đã được đặt trên cơ sở của tư tưởng chung đó, nên nó là một sự đan xen chằng chịt, tác động nhiều chiều của các quan hệ sản xuất thuộc các thành phần kinh tế khác nhau thuộc lĩnh vực nông nghiệp và chúng đều có sự tác động đến củng cố nền quốc phòng toàn dân ở nước ta. Luận án không có khả năng đề cập đến tất cả các quan hệ sản xuất thuộc mọi thành phần kinh tế hiện đang tồn tại khách quan trong nông nghiệp; chỉ coi sự phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa là cái nền chung, trên cái nền chung đó, tập trung vào nghiên cứu sự phát triển của quan hệ sản xuất trong khu vực kinh tế tập thể đối với hình thức phổ biến là hợp tác xã nông nghiệp trong mối quan hệ qua lại với quan hệ sản xuất xhu và các thành phần kinh tế khác trong nông nghiệp ở chặng đầu của thời kỳ quân đội.

Do đó, luận án không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót không những do trình độ, năng lực nghiên cứu của tác giả, mà còn do vấn đề nghiên cứu hết sức phức tạp và những đối tượng nghiên cứu cũng đang diễn biến không ngừng. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích của luận án là nghiên cứu sự phát triển của quan hệ sản xuất trong nông nghiệp trong quá trình chuyển biến từ kinh tế tiểu nông lên nông nghiệp sản xuất lớn, hiện đại trong chặng đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, nghiên cứu những tác động chủ yếu của quá trình phát triển đó đến công cuộc củng cố quốc phòng; từ đó góp phần vào việc luận chứng cơ sở khoa học của những chính sách kinh tế-xã hội hiện nay của Đảng ta trong nông nghiệp, đồng thời đề xuất một số kiến giải có tính chất pháp luận trong việc huy động các lực lượng kinh tế nông nghiệp nước ta phục vụ cho quốc phòng. Luận án có nhiệm vụ: 1. Chứng minh tính tất yếu và con đường để chuyển biến kinh tế tiểu nông lên nông nghiệp sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, khẳng định sự đúng đắn của học thuyết Mác-Lênin về chế độỗht, con đường đơn giản dễ dàng và dễ tiếp thu nhất đối với nông dân tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Dưới ánh sáng của tư tưởng đó nhận thức lại một cách đúng đắn, đánh giá lại một cách nghiêm túc quá trình phát triển của phong trào hợp tác hoá nông nghiệp ở nước ta trong mấy chục năm qua, khẳng định những thành tựu, nêu lên những sai lầm, khuyết điểm, những mâu thuẫn nảy sinh, chứng minh sự cần thiết phải điều chỉnh quan hệ sản xuất trong nông nghiệp và bản chất sự điều chỉnh đó. Chứng minh tác động tích cực của việc điều chỉnh quan hệ sản xuất trong nông nghiệp đối với củng cố tăng cường quốc phòng của đất nước đồng thời cũng đặt ra những vấn đề mới trong việc bảo đảm kinh tế cho quốc phòng từ các nguồn lực của nông nghiệp như cơ chế bảo đảm,vấn đề xây dựng nông thôn với tính cách như là cơ sở bảo đảm nông nghiệp cho quốc phòng và là một bộ phận quan trọng của hậu phương trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.Từ việc phát hiện những mâu thuẫn mới, nêu lên những vấn đề phương pháp luận giải quyết một số yêu cầu cấp bách do thực tiễn đặt ra. Những cái mới về mặt khoa học của luận án Với mục đích và nhiệm vụ như vậy luận án có thể đem lại những nét mới về mặt khoa học sau đây: 1. Trong tình hình có nhiều xu hướng muốn phủ định chủ nghĩa Mác- Lênin, luận án đã khẳng định con đường xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp, khẳng định học thuyết Mác-Lênin về con đường cải tạo kinh tế tiểu nông, chứng minh rằng những khó khăn vấp váp trong nông nghiệp cũng như của chế độ hợp tác ở nước ta và ở nhiều nước trên thế giới là do thực hiện không đúng học thuyết đó chứ không phải là do học thuyết đó sai.

Thừa nhận sự cần thiết phải điều chỉnh các quan hệ kinh tế nông nghiệp ở nước ta, không hiểu sự điều chỉnh đó như một bước lùi trở về kinh tế tiểu nông mà là sự phát triển hợp với quy luật kinh tế khách quan trong quỹ đạo xã hội chủ nghĩa. Nghiên cứu tổng quát về tác động của những biến đổi trong quan hệ sản xuất nông nghiệp nước ta đối với sự nghiệp củng cố quốc phòng.