Luận án: Chế độ quan lại triều Lê sơ và giá trị tham khảo cho cải cách công vụ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOBỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA NGUYỄN THỊ THU HÒA CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ (1428-1527) VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO CẢI CÁCH CHẾ ĐỘ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI, 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ (1428-1527) VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO CẢI CÁCH CHẾ ĐỘ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 62 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG Người hướng dẫn khoa học:GS. Nguyễn Văn Thâm PGS. Nguyễn Hữu Hải HÀ NỘI, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả trình bày trong luận án là trung thực và được tiến hành nghiên cứu một cách nghiêm túc.

Những kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách chân thực, cẩn trọng, có trích dẫn nguồn cụ thể trong luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thu Hòa LỜI CẢM ƠN Luận án là kết quả nghiên cứu của cá nhân, nhưng tôi không thể hoàn thành nếu không nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô, các nhà khoa học, các nhà quản lý. Tôi xin chân thành bày tỏ lòng kính trọng và sự biết ơn sâu sắc đến GS. Nguyễn Văn Thâm, PGS.

Nguyễn Hữu Hải - hai thầy đã tận tình chỉ bảo, dạy dỗ và trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện Luận án. Xin được cảm ơn bạn bè đồng nghiệp, cảm ơn các anh chị nhân viên Thư viện Quốc gia, Thư viện Viện Khoa học xã hội, Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia, Thư viện Đại học Luật… đã luôn nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp tư liệu và các thông tin hữu ích cho việc thực hiện Luận án này. Xin được cảm ơn Khoa Sau đại học - Học viện Hành chính Quốc gia đã tận tình hướng dẫn và tạo điều kiện để tôi hoàn thiện thủ tục, hồ sơ Luận án. Đặc biệt, tôi xin được cảm ơn gia đình - những người thân yêu đã luôn bên tôi, động viên, khuyến khích và là chỗ dựa vững chắc để tôi cố gắng vươn lên.

Xin được chân thành cảm ơn! MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH VẼ MỞ ĐẦU .Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học. Những đóng góp mới về lý luận và thực tiễn của đề tài. Cấu trúc của Luận án. 9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.

NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ CÓ LIÊN QUAN. Nghiên cứu về thể chế, pháp luật triều Lê sơ. Nghiên cứu về tổ chức bộ máy triều Lê sơ.

Nghiên cứu về các cuộc cải cách trong lịch sử. Các công trình nghiên cứu lịch sử hành chính để rút ra những bài học kinh nghiệm. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU.

25 Tiểu kết chương 1:. 27 CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ QUAN LẠI THỜI PHONG KIẾN VÀ CƠ SỞ XÂY DỰNG CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUAN LẠI, CHẾ ĐỘ QUAN LẠI THỜI PHONG KIẾN. Khái niệm quan lại.

Khái niệm chế độ quan lại. Phân loại quan lại .Vị trí của quan lại trong xã hội phong kiến. Vai trò, chức năng của quan lại trong xã hội phong kiến. CƠ SỞ XÂY DỰNG CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ.

Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội. Yêu cầu cải cách bộ máy chính quyền và đội ngũ quan lại. Kế thừa thành tựu của các triều đại trước. Nền tảng tư tưởng văn hóa vàtiêu chí xây dựng hệ thống quan lại.

Tiếp thu có sáng tạo từ các chế độ quan lại triều Minh - Trung Quốc (1368- 1644). 49 Tiểu kết chương 2:. 51 CHƯƠNG 3: CHẾ ĐỘ QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ (1428-1527). CHẾ ĐỘ TUYỂN CHỌN QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ.

Chế độ nhiệm tử (tập ấm) .Chế độ tiến cử. Chế độ khoa cử. Một số chế độ tuyển chọn khác. CHẾ ĐỘ SỬ DỤNG QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ.

Phân công, bố trí công việc cho quan lại triều Lê sơ. Trách nhiệm và đạo đức công vụ của quan lại triều Lê sơ .Chế độ luân chuyển và giản thải quan lại triều Lê sơ .Chế độ kiểm tra, giám sát quan lại triều Lê sơ. Việc thực hiện chế độ đãi ngộ đối với quan lại triều Lê sơ. Một số hạn chế trong việc thực hiện chế độ quan lại triều Lê sơ.

97 Tiểu kết chương 3. 100 Chương 4: NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO CẢI CÁCH CHẾ ĐỘ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. CHẾ ĐỘ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC VÀ CẢI CÁCH CHẾ ĐỘ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC GIAI ĐOẠN HIỆN NAY. Khái niệm cán bộ, công chức và chế độ công vụ, công chức.

Những tương đồng và khác biệt- từ góc nhìn tham chiếu lịch sử. Luận giải về những giá trị mang tính “hằng số” và “biến số” từ chế độ quan lại triều Lê sơ .2 NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO CỐT LÕI TỪ CHẾ ĐỘ TUYỂN CHỌN QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ. Những giá trị tham khảo từ chế độ tuyển chọn thi cử. Những giá trị tham khảo từ các chế độ tuyển chọn khác.

Những giá trị tham khảo từ công tác tổ chức tuyển chọn của triều Lê sơ .NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO CỐT LÕI TỪ CHẾ ĐỘ SỬ DỤNG QUAN LẠI TRIỀU LÊ SƠ.Những giá trị tham khảo từ việc phân công, bố trí công việc, luân chuyển và giản thải quan lại triều Lê sơ.Những giá trị tham khảo từ việc thực hiện chế độ trách nhiệm, chế độ đạo đức công vụtriều Lê sơ .Những giá trị tham khảo từ việc thực hiện văn hóa hành chính triều Lê sơ .Những giá trị tham khảo từ công tác kiểm tra, giám sát, khen thưởng và xử phạt quan lại triều Lê sơ. Những giá trị tham khảo từ việc thực hiện chế độ đãi ngộ đối với quan lại triều Lê sơ. Kiến nghị về những nghiên cứu tiếp theo. Kiến nghị đối với Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Nội vụ.

Kiến nghị đối với Học viện Hành chính Quốc gia. Kiến nghị đối với CB,CC. 161 Tiểu kết chương 4. 163 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.

169 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 170 PHỤ LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT Cán bộ, công chức CB,CC Cải cách hành chính CCHC Chế độ đãi ngộ CĐĐN Chế độ phong kiến CĐPK Chế độ quan lại CĐQL “Con ông cháu cha” COCC Công vụ, công chức CV,CC Đào tạo, bồi dưỡng ĐT,BD Đội ngũ quan lại ĐNQL Nhà xuất bản NXB Quản lý nhà nước QLNN Quốc triều hình luật QTHL Tổ chức bộ máy TCBM Tuyển chọn quan lại TCQL Sử dụng quan lại SDQL Xã hội chủ nghĩa XHCN DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1: Bộ máy hành chính trung ương trước cải cách của vua Lê Thánh Tông. 41 Hình 2: Bộ máy hành chính trung ương sau cải cách của vua Lê Thánh Tông. Lý do chọn đề tài Trong lịch sử chế độ phong kiến (CĐPK) Việt Nam, có nhiều giai đoạn, dưới sự trị vì của các bậc “minh quân”, kinh tế phát triển, xã hội ổn định, với các hoạt động hành chính luôn đạt hiệu quả cao.

Thành quả đó có được là nhờ vào nhiều yếu tố, trong đó, phải kể đến vai trò của đội ngũ quan lại (ĐNQL) - bộ phận hữu cơ của hoạt động quản lý nhà nước (QLNN). Nhiều triều đại trong giai đoạn thịnh trị đã ý thức được tầm quan trọng của ĐNQL, sử dụng đội ngũ đó như một công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý, đưa công tác QLNN vào kỷ cương, nề nếp. Lịch sử đã chứng minh, triều Lê sơ (1428-1527) là giai đoạn đạt được những thành tựu rực rỡ nhất trong xây dựng và phát triển đất nước - được xem là đỉnh cao sự phát triển của CĐPK Việt Nam. Trong khoảng 100 năm đó, nhà nước Đại Việt đã trở thành một quốc gia có vị thế hùng cường trong khu vực Đông Nam Á trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội.

Để có được vị thế đó, triều Lê sơ đã tập trung xây dựng nhà nước quân chủ trung ương tập quyền vững mạnh và thực hiện việc quản lý xã hội bằng pháp luật, gắn việc xây dựng, củng cố thể chế chính trị theo tư tưởng Nho giáo với việc thực hiện chế độ quan lại (CĐQL) như một nhiệm vụ trọng tâm. Nhiều chủ trương, biện pháp, quy định, thể lệ liên quan đến đào tạo, tuyển chọn, sử dụng, thăng giáng, thưởng phạt, lương bổng… của quan lại đã được các vị vua triều Lê sơ ban hành nhằm đưa hoạt động quản lý ĐNQL đi vào quy củ, nề nếp và mang lại những kết quả hữu hiệu. CĐQL triều Lê sơ thật sự đã góp phần tạo nên một trật tự điều hành quy củ, một hệ thống quan lại vững chắc, trở thành “rường cột” của quốc gia, trở thành “khuôn vàng thước ngọc” cho các triều đại sau học theo và làm theo. Những giá trị của nó luôn là cơ sở, nền tảng, là bài học quý giá để thế hệ ngày nay rút kinh nghiệm, kế thừa và phát triển.

Cha ông ta có câu “Sử khả lập thân” - nghĩa là muốn tu dưỡng, học tập cho thành người có tài, có đức chỉ có thể học từ lịch sử, từ kinh nghiệm của cha ông.Ngày nay, những kiến thức lịch sử luôn đóng một vai trò quan trọng, đem lại cho chúng ta những bài học kinh nghiệm quý báu. Để thực hiện đường lối đổi mới, Đảng và Nhà nước ta luôn coi nhiệm vụ cải cách chế độ công vụ, công chức (CV,CC) là khâu quan trọng, là công việc thường xuyên, là đòi hỏi khách quan của cải cách hành chính (CCHC).