Luận án TS: Nguyễn Trà My - Quá trình chuyển biến tầng lớp Gentry Anh từ phong kiến sang tư sản (TK XIII-XVII)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- NGUYỄN TRÀ MY QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN CỦA TẦNG LỚP QUÝ TỘC GENTRY ANH TỪ ĐẶC TRƯNG PHONG KIẾN SANG ĐẶC TRƯNG TƯ SẢN (THẾ KỈ XIII-XVII) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ THẾ GIỚI Thành phố Hồ Chí Minh – năm 2022 ii ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- NGUYỄN TRÀ MY QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN CỦA TẦNG LỚP QUÝ TỘC GENTRY ANH TỪ ĐẶC TRƯNG PHONG KIẾN SANG ĐẶC TRƯNG TƯ SẢN (THẾ KỈ XIII-XVII) Ngành: Lịch sử Thế giới Mã số: 9229011 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ THẾ GIỚI NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TS Nguyễn Ngọc Dung 2. Hà Bích Liên PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: 1. Trần Thị Thanh Vân 2.

Nguyễn Văn Tận PHẢN BIỆN: 1. Đào Minh Hồng Thành phố Hồ Chí Minh – năm 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, luận án tiến sĩ Lịch sử thế giới: QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN CỦA TẦNG LỚP QUÝ TỘC GENTRY ANH TỪ ĐẶC TRƯNG PHONG KIẾN SANG ĐẶC TRƯNG TƯ SẢN (THẾ KỈ XIII-XVII) là do tôi viết. Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Trà My ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý Thầy, Cô hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ dạy và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn Quý nhà trường, gia đình, thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp, các em sinh viên đã hỗ trợ, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Trà My iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp luận .2 Phương pháp nghiên cứu. Nguồn tài liệu .1 Tài liệu gốc.2 Tài liệu thứ cấp. Những đóng góp của luận án .1 Về khoa học .2 Về thực tiễn.

Bố cục của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước .1 Các công trình liên quan trực tiếp đến tầng lớp Gentry. Các công trình có liên quan đến đề tài .2 Các công trình nghiên cứu trong nước.3 Đánh giá chung tình hình nghiên cứu và hướng nghiên cứu mới. 66 iv CHƯƠNG 2.

SỰ HÌNH THÀNH TẦNG LỚP QUÝ TỘC GENTRY ANH VÀ NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHONG KIẾN CỦA GENTRY .1 Bối cảnh lịch sử châu Âu và nước Anh từ thế kỷ XI–XIV .1 Bối cảnh lịch sử châu Âu từ thế kỷ XI–XIV .2 Bối cảnh lịch sử nước Anh từ thế kỷ XI–XIV .2 Sự ra đời của giai cấp quý tộc phong kiến Anh trong thế kỷ XI–XII .1 Sự hình thành xã hội phong kiến Anh thời Norman .2 Đặc trưng ban đầu của quý tộc phong kiến Anh .3 Sự hình thành tầng lớp quý tộc Gentry Anh trong thế kỷ XIII–XIV.1 Những tiền đề dẫn đến sự hình thành tầng lớp quý tộc Gentry Anh trong thế kỷ XIII–XIV .2 Sự định hình tầng lớp quý tộc Gentry Anh .4 Đặc trưng phong kiến của tầng lớp quý tộc Gentry Anh và vai trò của Gentry đối với lịch sử nước Anh giai đoạn trước thế kỷ XV .1 Sự trực thuộc giai cấp quý tộc phong kiến Anh .2 Sự gắn kết chặt chẽ với phương thức sản xuất phong kiến.3 Niềm tin với Thiên chúa giáo.4 Vai trò của tầng lớp quý tộc Gentry với lịch sử Anh giai đoạn trước thế kỷ XV. 114 Tiểu kết chương 2. NHỮNG CHUYỂN BIẾN CỦA TẦNG LỚP QUÝ TỘC GENTRY ANH TỪ TK XV–XVI .1 Bối cảnh lịch sử châu Âu và nước Anh thế kỷ XV–XVI .1 Sự khẳng định sức mạnh của các vương triều quân chủ ở châu Âu .2 Thời đại khám phá và chinh phục .3 Phong trào cải cách tôn giáo .4 Những bất ổn chính trị ở Anh trong thời kì cầm quyền của nhà Lancaster .5 Sự cai trị của nhà Tudor .2 Sự gia tăng từng bước quyền lực chính trị của tầng lớp quý tộc Gentry Anh trong thế kỷ XV .3 Sự phát triển vượt bậc về địa vị kinh tế – chính trị của tầng lớp quý tộc Gentry Anh trong thế kỷ XVI .1 Sự gia tăng nguồn đất đai sở hữu qua đạo luật giải tán các tu viện .2 Những hoạt động tích lũy nguồn tư bản to lớn .4 Đặc trưng của tầng lớp quý tộc Gentry Anh và vai trò của Gentry với lịch sử Anh trong thế kỷ XV–XVI .1 Sự gia tăng ý thức tự chủ trước quyền lực quân chủ phong kiến .2 Sự xuất hiện những mầm mống tư bản chủ nghĩa trong các hoạt động kinh tế .3 Sự xuất hiện niềm tin Kháng cách giáo .4 Vai trò của tầng lớp quý tộc Gentry với lịch sử Anh trong các thế kỷ XV–XVI. 163 Tiểu kết chương 3.

SỰ XÁC LẬP QUYỀN LỰC CỦA TẦNG LỚP QUÝ TỘC GENTRY ANH TRONG THẾ KỶ XVII .1 Bối cảnh lịch sử châu Âu và nước Anh thế kỷ XVII .2 Chiến thắng của liên minh Gentry và tư sản trong cách mạng tư sản Anh .3 Đặc trưng tư sản của tầng lớp quý tộc Gentry Anh và vai trò của Gentry với lịch sử Anh trong thế kỷ XVII .1 Vươn lên nắm quyền lực và liên minh với tư sản lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, lập chế độ quân chủ lập hiến .2 Sự đa dạng trong các hình thức sản xuất và kinh doanh theo phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa .3 Sự chiếm ưu thế của niềm tin Kháng cách giáo .4 Vai trò của tầng lớp quý tộc Gentry với lịch sử Anh trong thế kỷ XVII. 193 Tiểu kết chương 4. 196 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 209 ĐẠI HIẾN CHƯƠNG MAGNA CARTA.

209 THỐNG KÊ SỐ LƯỢNG THÀNH VIÊN DẠI DIỆN CÁC GIA ĐÌNH GENTRY TẠI CÁC HẠT Ở ANH NĂM 1673. 222 CÁC VĂN BẢN ĐỀ CẬP ĐẾN THUẬT NGỮ GENTRY SỚM NHẤT Ở ANH. 224 HÌNH ẢNH MINH HỌA. Lý do chọn đề tài Đối với các nhà nghiên cứu ở Việt Nam, việc tìm hiểu về các quốc gia bên ngoài luôn là một nhu cầu cấp thiết.

Nhiều vấn đề trong các nghiên cứu ở Việt Nam cần được đặt trong bối cảnh thế giới nói chung và các khu vực nói riêng. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, việc tìm hiểu về lịch sử, văn hóa các quốc gia bên ngoài sẽ giúp thúc đẩy hơn nữa mối quan hệ của Việt Nam với các nước. Chính vì vậy, nghiên cứu lịch sử thế giới luôn song hành và có mối quan hệ chặt chẽ với nghiên cứu lịch sử Việt Nam. Việc nghiên cứu lịch sử thế giới đã được các nhà nghiên cứu ở Việt Nam chú trọng và tiến hành từ sớm.

Tuy nhiên, với hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, có thể nhận thấy: việc nghiên cứu toàn diện và đồng bộ về tất cả là điều khó có thể thực hiện. Do đó, các nhà nghiên cứu đã tập trung vào những quốc gia có ảnh hưởng trực tiếp đến lịch sử Việt Nam như Nga, Mỹ, Pháp, Trung Quốc, Nhật Bản… Nhiều công trình nghiên cứu về các quốc gia trên đã được công bố. Bên cạnh các quốc gia trên, trong quá trình học tập và nghiên cứu, tác giả quan tâm đến nước Anh vì nhiều vấn đề lịch sử xảy ra ở nước Anh có tầm ảnh hưởng quan trọng không chỉ với nước Anh mà với cả thế giới, trong đó có Việt Nam. Tuy vậy, do nhiều nguyên nhân, những công trình nghiên cứu riêng về nước Anh chưa được thực hiện nhiều ở Việt Nam, nhiều nội dung nghiên cứu quan trọng bị bỏ sót hoặc chỉ kịp lướt qua trong kho tàng nghiên cứu đồ sộ của các học giả Việt Nam.

Trong đó, tác giả chú trọng giai đoạn từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVII ở nước Anh và tập trung vào một vấn đề: sự chuyển biến của một bộ phận thuộc giai cấp quý tộc Anh từ đặc trưng phong kiến sang tư sản. Bộ phận này chính là tầng lớp quý tộc Gentry. Ban đầu, tầng lớp này mang những đặc trưng của giai cấp quý tộc phong kiến (Aristocracy) dần trở thành một tầng lớp gần gũi và có nét tương đồng với giai cấp tư sản (Bourgeois), gạt bỏ một số yếu tố phong kiến vốn có. 2 Sự xuất hiện của Gentry và quá trình chuyển biến của tầng lớp này là một vấn đề khoa học cần được quan tâm nghiên cứu.

Gentry từ khi ra đời và chuyển biến đã có vai trò to lớn với lịch sử nước Anh: tham gia các hoạt động kinh tế tư bản chủ nghĩa; gắn kết với giai cấp tư sản tiến hành cách mạng tư sản ở Anh; góp phần thúc đẩy chủ nghĩa tư bản thắng lợi ở Anh, đưa nước Anh trở thành đất nước tiến hành cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới, trở thành “đế quốc mặt trời không bao giờ lặn”. Sự tham gia và gắn kết với giai cấp tư sản của một tầng lớp thuộc giai cấp phong kiến đã đặt ra những câu hỏi khoa học thôi thúc người viết phải nghiên cứu: thế nào là Gentry? Gentry có phải là quý tộc như nhiều nhà nghiên cứu đã nhận định? Nếu Gentry là quý tộc thì nguyên do nào đã khiến họ liên minh với giai cấp tư sản để tấn công thành trì phong kiến khi họ chính là một tầng lớp thuộc chế độ phong kiến? Có hay không một quá trình chuyển biến trong nội tại Gentry để hình thành nên một tầng lớp mang đặc trưng của giai cấp tư sản nhưng không phải là tư sản? Quá trình chuyển biến ấy diễn ra như thế nào? Tác động của nó ra sao với lịch sử nước Anh? Ngoài ra, sự hình thành thể chế quân chủ lập hiến sau cách mạng tư sản Anh – một hình thức chính quyền mới khác biệt quân chủ chuyên chế, cộng hòa cũng là một trong những vấn đề khoa học liên quan đến đề tài. Ra đời đầu tiên ở Anh và lan rộng ra một số nước từ châu Âu đến châu Á và tồn tại đến ngày nay, thể chế này đã chi phối lịch sử phát triển của nhiều quốc gia nó tồn tại. Vậy nguyên nhân nào đã đưa đến sự chọn lựa thể chế quân chủ lập hiến của chính phủ Anh sau cách mạng tư sản? Liệu rằng, Gentry và quá trình chuyển biến của tầng lớp này đã đặt nền tảng cho sự khai sinh ra thể chế quân chủ lập hiến ở Anh? Nghiên cứu đề tài sẽ góp phần trả lời những vấn đề khoa học được đặt ra này.